ĐẤT NƯỚC
(Trích trường ca: Mặt đường khát vọng)
Nguyễn Khoa Điềm

(Tiết 28 – 29)

ĐẤT NƯỚC

Nguyễn Khoa Điềm

(Trích trường ca “Mặt đường khát vọng”
A.TIỂU DẪN
B.ĐỌC-HIỂU
Phần thứ I:
1.Đất Nước có
từ bao giờ ?
2.Đất Nước là
gì ?

Đất
Nước là
gì ?

ĐẤT
NƯỚC

Đất
Nước
của ai ?

Đất
Nước
có từ
bao giờ
?

ĐẤT NƯỚC

Nguyễn Khoa Điềm

(Trích trường ca “Mặt đường khát vọng”
A.TIỂU DẪN
B.ĐỌC-HIỂU
Phần thứ I:
Phần thứ II:

 

Phần thứ II:

ĐẤT NƯỚC CỦA NHÂN DÂN

ĐẤT NƯỚC

Nguyễn Khoa Điềm

(Trích trường ca “Mặt đường khát vọng”
A.TIỂU DẪN
B.ĐỌC-HIỂU
Phần thứ I:
Phần thứ II:
“Đất Nước của
Nhân Dân”
1. Về địa lí:

1. Đất Nước của Nhân dân- Nhìn từ phương diện địa lí
 Hình ảnh:
Những người vợ nhớ chồng ---> những núi Vọng Phu
Cặp vợ chồng yêu nhau
---> hòn Trống Mái
Gót ngựa của Thánh Gióng ---> trăm ao đầm để lại
Chín mươi chín con voi
---> Đất tổ Hùng Vương
Những con rồng
---> dòng sông xanh thẳm
Người học trò nghèo
---> núi Bút non Nghiên.
Con cóc, con gà quê hương ---> Hạ Long thành thắng cảnh
Những người dân nào
---> Ông Đốc, Ông Trang, Bà Đen, Bà
Điểm
• Nghệ thuật:
- Liệt kê
- Sử dụng chất liệu văn hóa dân gian
- Tư duy hướng nội, khám phá vẻ đẹp bên trong của sự vật. Tác
giả dẫn người đọc vào trí tưởng tượng và ký ức mình mà suy
ngẫm về Đất Nước

ĐẤT NƯỚC

Nguyễn Khoa Điềm

(Trích trường ca “Mặt đường khát vọng”
A.TIỂU DẪN
B.ĐỌC-HIỂU
Phần thứ I:
Phần thứ II:
“Đất Nước của
Nhân Dân”
1. Về địa lí:

 Những hình ảnh sông núi, ruộng đồng, đất đai, … không chỉ
là yếu tố địa lí thuần túy vật chất, mà đều gắn liền với một huyền
thoại, huyền tích và sự thật về Nhân dân trong lịch sử.
Nói cách khác, chính những huyền thoại, huyền tích và sự
thật lịch sử về Nhân dân đã làm nên tên tuổi của các địa danh
ấy, biến chúng thành danh thắng, thành di tích lịch sử văn hóa,
sơn danh địa danh được mọi người thừa nhận và biết đến.

Vọng phu – Lạng Sơn

Làng Gióng– Sóc Sơn

Hòn Trống Mái – Thanh Hóa

Núi Hy Cương– Phú Thọ

Núi Bà Đen – Tây Ninh

Cồn Ông Trang – Cà Mau

Cửu Long

Hòn Con Cóc

Hòn Gà Chọi

Núi Bút, hòn Nghiên – Quảng Ngãi

Xã Bà Điểm– Hóc Môn

ĐẤT NƯỚC

Nguyễn Khoa Điềm

(Trích trường ca “Mặt đường khát vọng”
A.TIỂU DẪN
B.ĐỌC-HIỂU
Phần thứ I:
Phần thứ II:
“Đất Nước của
Nhân Dân”
1. Về địa lí:

 Trong con mắt của nhà thơ, mỗi danh thắng không chỉ là một
nét vẽ tô điểm vào bức “tranh họa đồ” Đất Nước mà còn ẩn chứa
những nét đẹp tâm hồn của Nhân dân trong mấy nghìn năm lịch sử:
‫ ـ‬Những cảnh quan kỳ
thú: núi Vọng Phu, hòn
Trống Mái
‫ ـ‬Ao đầm làng Gióng
‫ ـ‬Núi non Đất tổ Hùng
Vương
‫ ـ‬Dòng sông xanh thẳm
Cửu Long;Con Cóc,
con Gà Hạ Long
‫ ـ‬Núi Bút non Nghiên
‫ ـ‬Sơn danh địa danh Ông
Đốc, Ông Trang, Bà
Đen, Bà Điểm

• sự thủy chung;
tình
nghĩa
vợ
chồng;
•tinh thần yêu nước;

Tâm hồn

NHÂN
DÂN

•ý thức hướng về tổ
tông, nguồn cội;
•tự hào về miền
sông nước phương
Nam, kỳ quan thiên
nhiên vịnh Hạ Long;
•truyền thống hiếu
học,ý chí vượt khó;
• tinh thần xả thân
vì Đất Nước của
nhân dân…

ĐẤT NƯỚC

Nguyễn Khoa Điềm

(Trích trường ca “Mặt đường khát vọng”
A.TIỂU DẪN
B.ĐỌC-HIỂU
Phần thứ I:
Phần thứ II:
“Đất Nước của
Nhân Dân”
1. Về địa lí:

Từ những hình ảnh, cảnh
vật, hiện tượng cụ thể nhà
thơ đúc kết thành một khái
quát sâu sắc:
“ Và đâu trên khắp ruộng
đồng gò bãi
Chẳng mang một dáng hình,
một ao ước, một lối sống ông
cha
Ôi Đất Nước sau bốn nghìn
năm đi đâu ta cũng thấy
Những cuộc đời đã hóa núi
sông ta”
Đất nước như một thứ gia tài thiêng liêng, là khát vọng gửi
gắm, trao truyền của tổ tiên cho các thế hệ nối tiếp từ vô tận
đến vô cùng – Đất Nước của Nhân dân.
 Đoạn thơ gieo vào lòng người đọc niềm tự hào, tình yêu và
sự gắn bó tha thiết với Đất Nước

ĐẤT NƯỚC

Nguyễn Khoa Điềm

(Trích trường ca “Mặt đường khát vọng”
A.TIỂU DẪN
B.ĐỌC-HIỂU
Phần thứ I:
Phần thứ II:
“Đất Nước của
Nhân Dân”
1. Về địa lí:
2. Về lịch sử:

2. Đất Nước của Nhân dân- Nhìn từ phương diện lịch sử:
Em ơi em/ Hãy nhìn rất xa/ Vào bốn ngàn năm Đất Nước …
Lời thơ tâm tình giữa “anh” và “em” hướng người đọc vào
chiều sâu lịch sử Đất Nước.
 Nhìn vào lịch sử dân tộc, tác giả tập trung nói tới những con
người vô danh bình thường mà tên tuổi chưa một lần khắc ghi
trong sử vàng dân tộc, đó là “Họ”, “người người lớp lớp”, là “con
gái, con trai”  họ chính là NHÂN DÂN
- Nhân dân đã lao động, chiến đấu, sống chết giản dị, thầm
lặng, vô danh, vô tư, không toan tính  Nhân dân vĩ đại
Có biết bao người con gái, con trai
Trong bốn nghìn lớp người giống ta lứa tuổi
Họ đã sống và chết
Giản dị và bình tâm
Không ai nhớ mặt đặt tên
Nhưng họ đã làm ra Đất Nước
- Đất Nước trường tồn gắn với công sức muôn triệu Nhân dân
trong 4000 năm lịch sử - Đất Nước của Nhân dân.

ĐẤT NƯỚC

Nguyễn Khoa Điềm

(Trích trường ca “Mặt đường khát vọng”
A.TIỂU DẪN
B.ĐỌC-HIỂU
Phần thứ I:
Phần thứ II:
“Đất Nước của
Nhân Dân”
1. Về địa lí:
2. Về lịch sử:
3. Về văn hóa:

3. Đất Nước của Nhân dân- nhìn từ phương diện văn hóa:
 Điệp từ “Họ” và các động từ: giữ, truyền, chuyền, gánh,
đắp, be, dạy ghi nhận sự đóng góp lớn lao của nhân dân:
sáng tạo, giữ gìn và lưu truyền các giá trị văn hoá, văn minh,
tinh thần và vật chất tạo thành bản sắc của dân tộc.
- Hình ảnh: giữ và truyền hạt lúa, chuyền lửa  gìn giữ sự
sống còn của cộng đồng và cũng là những giá trị của nền văn
minh lúa nước của dân tộc ta.
- Chi tiết: truyền giọng nói, gánh tên xã, tên làng trong mỗi
chuyến di dân  thể hiện khát vọng duy trì bản sắc dân tộc.
Cha ông ta với tinh thần dân tộc cao cả đã làm được điều đó
và truyền lại cho chúng ta truyền thống văn hoá hôm nay.

ĐẤT NƯỚC

Nguyễn Khoa Điềm

(Trích trường ca “Mặt đường khát vọng”
A.TIỂU DẪN
B.ĐỌC-HIỂU
Phần thứ I:
Phần thứ II:
“Đất Nước của
Nhân Dân”
1. Về địa lí:
2. Về lịch sử:
3. Về văn hóa:

 Mạch cảm xúc dâng lên cao trào:
Để Đất Nước này là Đất Nước Nhân dân
Đất Nước của Nhân dân, Đất Nước của ca dao thần thoại
-Một định
nghĩa giản dị
và độc đáo về
Đất Nước
Vì ca dao
thần
thoại
(VHDG) là sản
phẩm tinh thần
của Nhân dân,
thể hiện vẻ đẹp
tâm hồn Nhân
dân

ĐẤT NƯỚC

Nguyễn Khoa Điềm

(Trích trường ca “Mặt đường khát vọng”
A.TIỂU DẪN
B.ĐỌC-HIỂU
Phần thứ I:
Phần thứ II:
“Đất Nước của
Nhân Dân”
1. Về địa lí:
2. Về lịch sử:
3. Về văn hóa:

 Tác giả chuyển ý và vận dụng sáng tạo các câu ca dao
thành những lời thơ mộc mạc mà sâu sắc, thể hiện những vẻ
đẹp cơ bản trong tâm hồn Nhân dân:
Ca dao: Yêu em từ thuở
trong nôi / Em nằm em
khóc anh ngồi anh ru
Ca dao: Cầm vàng mà lội
qua sông / Vàng rơi không
tiếc, tiếc công cầm vàng
Ca dao: Thù này ắt hẳn
còn lâu / Trồng tre nên
gậy gặp đâu đánh què

Dạy anh biết yêu em từ
thuở trong nôi
 Say đắm trong tình yêu
Biết quý công cầm vàng
những ngày lặn lội
 Quý trọng tình nghĩa
Biết trồng tre đợi ngày thành
gậy
Đi trả thù mà không sợ dài lâu
 Bền bỉ, kiên cường trong
chiến đấu bảo vệ Đất Nước

ĐẤT NƯỚC

Nguyễn Khoa Điềm

(Trích trường ca “Mặt đường khát vọng”
A.TIỂU DẪN
B.ĐỌC-HIỂU
Phần thứ I:
Phần thứ II:
“Đất Nước của
Nhân Dân”
1. Về địa lí:
2. Về lịch sử:
3. Về văn hóa:

 Hình ảnh dòng sông , câu hát và sắc màu: Đất Nước là dòng
chảy bất tận và thống nhất từ quá khứ - hiện tại – tương lai, âm
vang những giai điệu và sắc màu văn hóa Việt Nam.
- Trên hành trình vĩnh cửu của Dòng sông - Lịch sử - Văn hóa
ấy, mỗi người Việt Nam đều có trách nhiệm gìn giữ, phát huy
và làm cho giàu có thêm, phong phú thêm văn hóa – truyền
thống của dân tộc.
Tóm lại, trong phần 2 của đoạn trích, tác giả tập trung thể
hiện tư tưởng “Đất Nước của Nhân dân”: Nhân dân tạo ra vẻ
đẹp tâm hồn, kí thác gửi gắm trong địa hình núi sông Đất
Nước; Nhân dân đã hi sinh thầm lặng “làm ra Đất Nước”; Nhân
dân sáng tạo, giữ gìn và lưu truyền các giá trị văn hóa của Đất
Nước

ĐẤT NƯỚC

Nguyễn Khoa Điềm

(Trích trường ca “Mặt đường khát vọng”
A.TIỂU DẪN
B.ĐỌC-HIỂU
Phần thứ I:
Phần thứ II:
“Đất Nước của
Nhân Dân”
1. Về địa lí:
2. Về lịch sử:
3. Về văn hóa:
C. TỔNG KẾT:

C. TỔNG KẾT:
Đoạn trích thể hiện một cách nhìn và cảm nhận mới mẻ về
đất nước của Nguyễn Khoa Điềm trên nhiều bình diện: văn
hoá, phong tục, địa lí, lịch sử với tư tưởng bao trùm: Đất nước
của Nhân dân; đất nước là sự hội tụ và kết tinh bao công sức
và khát vọng của nhân dân. Nhân dân là người xây dựng, làm
chủ và bảo vệ đất nước.
Tác giả sử dụng nhuần nhị và sáng tạo chất liệu văn hoá,
văn học dân gian cùng với sự kết hợp giọng thơ trữ tìnhchính luận, hình thức tâm tình đôi lứa đã tạo nên đặc sắc
nghệ thuật cho đoạn thơ.

Nhân dân bao đời đã “cần cù làm lụng”, lao
động xây dựng Đất Nước:

Khi có giặc người con
trai ra trận …
Ngày giặc đến nhà đàn
bà cũng đánh …
Có ngoại xâm thì chống
ngoại xâm
Có nội thù thì vùng lên
đánh bại …
Nhân dân đã chiến đấu
và lặng thầm hi sinh cho
sự trường tồn của Đất
Nước