Câu hỏi 1: Thế nào là nói quá? Tác dụng của nói quá? Cho ví dụ?

KHỞI ĐỘNG
ĐÁP ÁN
-VD:
Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng
Ngày tháng mười chưa cười đã tối
- Nói quá là biện pháp tu từ phóng đại mức độ , quy mô, tính chất của sự vật, hiện tượng được miêu tả.
- Nhằm nhấn mạnh gây ấn tượng tăng sức biểu cảm.
Con ngựa của cậu không được đẹp lắm.
Con ng?a c?a c?u x?u qu�.
TIẾT 40
NÓI GIẢM NÓI TRÁNH
I. Nói giảm nói tránh và tác dụng của nói giảm nói tránh

Những từ ngữ in mực đỏ trong các ví dụ sau có ý nghĩa là gì ? Tại sao người viết, người nói lại dùng cách diễn đạt đó?
Ví dụ 1:
- Vì vậy, tôi để sẵn mấy lời này, phòng khi tôi sẽ đi gặp cụ Các Mác, cụ Lê-nin và các vị cách mạng đàn anh khác, thì đồng bào cả nước, đồng chí trong Đảng và bầu bạn khắp nơi đều khỏi cảm thấy đột ngột.
(Hồ Chí Minh, Di chúc)
- Bác đã đi rồi sao, Bác ơi !
Mùa thu đang đẹp, nắng xanh trời.
(Tố Hữu, Bác ơi)
- Lượng con ông Độ đây mà... Rõ tội nghiệp, về đến nhà thì bố mẹ chẳng còn.
(Hồ Phương, Thư nhà)

Những từ này đều có nghĩa là “chết”
Người viết, người nói dùng cách diễn đạt đó để tránh cảm giác đau buồn cho người nghe
- Anh ấy bị thổ huyết.
-> thổ huyết: ói ra máu
Tránh gây cảm giác ghê sợ, nặng nề.
Ví dụ 2. Từ “thổ huyết” và từ “bầu sữa” trong 2 ví dụ sau có nghĩa là gì? Tại sao người nói lại dùng từ này ?


Phải bé lại và lăn vào lòng một người mẹ, áp mặt vào bầu sữa nóng của người mẹ, để bàn tay người mẹ vuốt ve từ trán xuống cằm, và gãi rôm ở sống lưng cho, mới thấy người mẹ có một dịu êm vô cùng.
(Nguyên Hồng, Những ngày thơ ấu)

Ví dụ 2:
Tránh thô tục, thiếu lịch sự.
So sánh hai cách nói sau đây, cho biết cách
nói nào nhẹ nhàng, tế nhị hơn đối với người nghe?

a. Con dạo này lười lắm.
b. Con dạo này không được chăm chỉ lắm.
Ví dụ 3:
(a) – cách nói thẳng, nghe có vẻ nặng nề, căng thẳng.
(b) – cách nói tế nhị, nhẹ nhàng.
Cách nói của các ví dụ trên được gọi là phép tu từ nói giảm nói tránh . Vậy qua việc tìm hiểu các ví dụ trên, em hiểu thế nào là phép nói giảm nói tránh ? Và sử dụng phép nói giảm nói tránh đúng lúc sẽ có tác dụng gì?
Nói giảm nói tránh là biện pháp tu từ dùng cách diễn đạt tế nhị, uyển chuyển, tránh gây cảm giác quá đau buồn, ghê sợ, nặng nề; tránh thô tục, thiếu lịch sự
GHI NHỚ


Cách B:

Cách A:

Bài văn này bạn phân tích chưa được hay lắm.

Bài văn này bạn phân tích dở quá.

2. Cậu Vàng đi đời rồi ông giáo ạ! (Lão Hạc, Nam Cao)



2. Cậu Vàng bị giết rồi ông giáo ạ!
3. Anh cần phải cố gắng hơn nữa.
3. Anh còn kém lắm.
4. Lão làm bộ đấy! Thật ra lão chỉ tâm ngẩm thế nhưng cũng ra phết chứ chẳng vừa đâu. (Lão Hạc, Nam Cao)
4. Lão làm bộ đấy! Thật ra lão chỉ tâm ngẩm thế nhưng cũng tham ra phết chứ chẳng vừa đâu.
Bài tập nhanh
Trong hai cách diễn đạt sau, cách nào có sử dụng biện pháp tu từ nói giảm nói tránh:


Cách B:

Cách A:

Bài thơ này chưa được hay lắm.

Bài thơ này dở quá.

2. Ông cụ đã từ trần lúc 8 giờ sáng!



2. Ông cụ đã chết lúc 8 giờ sáng!
3. Anh cần phải cố gắng hơn nữa.
3. Anh còn kém lắm.
4. Lão làm bộ đấy! Thật ra lão chỉ tâm ngẩm thế nhưng cũng ra phết chứ chẳng vừa đâu.
4. Lão làm bộ đấy! Thật ra lão chỉ tâm ngẩm thế nhưng cũng tham ra phết chứ chẳng vừa đâu.
Cách diễn đạt nào có sử dụng biện pháp tu từ nói giảm nói tránh và người nói đã dùng cách nào để nói giảm nói tránh?
=>Dùng từ đồng nghĩa
=> Dùng cách nói vòng
=> Dùng cách nói trống (tỉnh lược)
Qua ví dụ trên, em thấy khi thực hiện biện pháp tu từ nói giảm nói tránh ta có mấy cách ?
II. Luyện tập
Điền các từ ngữ nói giảm nói tránh vào chỗ trống:
(đi nghỉ, chia tay nhau, khiếm thị, có tuổi, đi bước nữa)
Khuya rồi mời bà……………
Cha mẹ em…………….từ ngày em còn rất bé, em về ở với bà ngoại.
Đây là lớp học cho trẻ em……………
Mẹ đã……......rồi, nên chú ý giữ gìn sức khỏe.
Cha nó mất, mẹ nó…………., nên chú nó rất thương nó
đi nghỉ
khiếm thị
chia tay nhau
có tuổi
đi bước nữa

2. Trong mỗi cặp câu dưới đây, câu nào có sử dụng cách nói giảm nói tránh ?

a1) Anh phải hòa nhã với bạn bè!
a2) Anh nên hòa nhã với bạn bè!

b1) Anh ra khỏi phòng tôi ngay!
b2) Anh không nên ở đây nữa!
c1) Xin đừng hút thuốc trong phòng.
c2) Cấm hút thuốc trong phòng.
d1) Nó nói như thế là thiếu thiện chí.
d2) Nó nói như thế là ác ý.
e1) Hôm qua em hỗn với anh, em xin anh thứ lỗi.
e2) Hôm qua em có lỗi với anh, em xin anh thứ lỗi.
Cậu học môn Toán kém quá đấy.
Bài thơ của anh dở lắm.
Cái áo này của cậu xấu lắm.
Cậu cần cố gắng môn Toán nhiều hơn đấy.
Bài thơ của anh chưa được hay lắm.
Cái áo này của cậu không được đẹp lắm.
Cậu Vàng bị giết thịt rồi ông giáo ạ.
Cậu Vàng đi đời rồi ông giáo ạ!
3. Cho các câu sau hãy chuyển thành cách nói giảm nói tránh:
HOẠT ĐỘNG NHÓM
Yêu cầu: Mỗi nhóm đặt 2 cặp câu đánh giá, trong đó có 1 câu sử dụng biện pháp nói giảm nói tránh theo mẫu sau:

Bài thơ của anh dở lắm
-> Bài thơ của anh chưa được hay lắm.

( Thời gian 2 phút )
BÀI TẬP BỔ SUNG
- Hãy quan sát tranh minh hoạ trên màn hình và dùng phép nói giảm nói tránh để đặt lại các câu trong những tình huống sau ?
Anh không nên ở đây nữa !
Tình huống 1
Anh cút ra khỏi nhà tôi ngay !
Những đứa trẻ này bố mẹ chết hết rồi, thật đáng thương.
Những đứa trẻ mồ côi này thật đáng thương.
TÌNH HUỐNG 2
Bệnh tình ông ấy nặng lắm chắc sắp chết rồi!
Tình trạng của ông ấy chắc chẳng còn được bao lâu nữa.
TÌNH HUỐNG 4
TRÒ CHƠI NGÔI SAO MAY MẮN
1
2
3
8
5
4
6
7

Câu nói sau có vận dụng biện pháp nói giảm nói tránh không?
“Con Rùa nó bò lật ngửa cũng còn nhanh hơn cậu đó.”
CÂU HỎI.
ĐÁP ÁN:
- Câu nói trên không sử dụng ( thiếu lịch sự khi giao tiếp, xem thường bạn, coi bạn như con rùa chậm chạp ).
Chúc mừng bạn, bạn được bông hoa điểm mười.
MAY MẮN
Cho biết câu nói sau có sử dụng biện pháp nói giảm nói tránh không?
Bỗng lòe chớp đỏ
Thôi rồi, Lượm ơi!
ĐÁP ÁN:
Thôi rồi => Chỉ cái chết
CÂU HỎI.
QUÀ TẶNG
ĐÁP ÁN:
-Nói giảm nói tránh là một biện pháp tu từ dùng cách diễn đạt tế nhị, uyển chuyển
-Tác dụng :
+ Giảm nhẹ sự đau buồn
+ Tránh thô tục thiếu lịch sự.
+ Tránh nặng nề. ghê sợ,…
CÂU HỎI
- Nói giảm nói tránh là gì ? Nêu tác dụng của nói giảm nói tránh ?
Chúc mừng bạn, bạn được bông hoa điểm mười.
MAY MẮN

Tìm từ ngữ thể hiện biện pháp tu từ nói giảm nói tránh trong câu thơ sau?
Đã ngừng đập, một trái tim
Đã ngừng đập, một cánh chim đại bàng.
(Thu Bồn)
ĐÁP ÁN:
“Ngừng đập”
CÂU HỎI
QUÀ TẶNG
ĐÁP ÁN:
-Nói giảm nói tránh là một biện pháp tu từ dùng cách diễn đạt tế nhị, uyển chuyển
-Tác dụng :
+ Giảm nhẹ sự đau buồn
+ Tránh thô tục thiếu lịch sự.
+ Tránh nặng nề. ghê sợ,…
CÂU HỎI
- Nói giảm nói tránh là gì ? Nêu tác dụng của nói giảm nói tránh ?
QUÀ TẶNG
Nếu em là người làm nhân chứng ở tòa trong một sự việc nào đó. Em có nói giảm nói tránh không? Vì sao?
CÂU HỎI
ĐÁP ÁN:
- Em không nói giảm nói tránh
- Vì nói như vậy không đúng với sự thật làm ảnh hưởng đến việc xét xử của sự việc đó.
Chúc mừng bạn, bạn được bông hoa điểm mười.
MAY MẮN
Dặn dò :
Học bài: Học thuộc ghi nhớ
Có ý thức sử dụng biện pháp tu từ nói giảm nói tránh khi nói ,khi viết cho hợp lí và có hiệu quả
Soạn bài:
-Tìm hiểu chung về vawb thuyết minh
- Ôn dịch thuốc lá