TRƯỜNG TỪ VỰNG
TIẾT 9
THẾ NÀO LÀ TRƯỜNG TỪ VỰNG:
1. Xét ví dụ:
a, Đọc đoạn trích ( sgk)
Mẹ tôi lấy vạt áo nâu thấm nước mắt cho tôi rồi xốc nách tôi lên xe. Đến bấy giờ tôi mới kịp nhận ra mẹ tôi không còm cõi xơ xác quá như cô tôi nhắc lại lời người họ nội của tôi. Gương mặt mẹ vẫn tươi sáng với đôi mắt trong và nước da mịn, làm nổi bật màu hồng của hai gò má. Hay tại sự sung sướng bỗng được trông nhìn và ôm ấp cái hình hài máu mủ của mình mà mẹ tôi lại tươi đẹp như thuở còn sung túc? Tôi ngồi trên đệm xe, đùi áp đùi mẹ tôi, đầu ngả vào cánh tay mẹ tôi, tôi cảm thấy những cảm giác ấm áp đã bao lâu mất đi bỗng lại mơn man khắp da thịt. Hơi quần áo mẹ tôi và những hơi thở ở khuôn miệng xinh xắn nhai trầu phả ra lúc đó thơm tho lạ thường
Các từ :
-Mặt
Mắt
Da
Gò má
Đùi
Đầu
Cánh tay
Miệng
=> Có nét chung về nghĩa: chỉ bộ phận cơ thể con người.


b. Nhận xét:
2. Bài học:
Trường từ vựng: Là tập hợp những từ có ít nhất một nét chung về nghĩa.
Lấy ví dụ
Đồ dùng học tập: ……

Trường học: ….
Mắt
Bộ phận của mắt
Hoạt động của mắt
Bệnh về mắt
Cảm giác của mắt
Đặc điểm của mắt
Lòng đen, lòng trắng, con ngươi, lông mi, lông mày…
Tinh anh, đờ đẫn, lờ đờ, mù, lòa, ti hí, hấp háy…
Chói, quáng, hoa, cộm…
Quáng gà, cận thị, viễn thị..
Nhìn, trông, liếc, nhòm…
Ví dụ:

*Lưu ý:

a/ Một trường từ vựng có thể có nhiều trường từ vựng nhỏ.
Mắt
Bộ phận của mắt
Hoạt động của mắt
Bệnh về mắt
Cảm giác của mắt
Đặc điểm của mắt
Lòng đen, lòng trắng, con ngươi, lông mi, lông mày…
Tinh anh, đờ đẫn, lờ đờ, mù, lòa, ti hí, hấp háy…
Chói, quáng, hoa, cộm…
Quáng gà, cận thị, viễn thị..
Nhìn, trông, liếc, nhòm…
Ví dụ:
Danh từ
Tính từ
Động từ

*Lưu ý:

b. Một trường từ vựng có thể bao gồm những từ khác biệt nhau về từ loại.
Ngọt
Trường mùi vị
Trường thời tiết
Trường âm thanh
ngọt, cay, đắng, chát, mặn…
ngọt (ngọt ngào) , dịu êm, the thé, chói tai…
Rét ngọt, hanh, ẩm ướt, nóng bức, …
Ví dụ:

* Lưu ý:

c. Một từ có thể thuộc nhiều trường từ vựng khác nhau.


Ví dụ:
Con chó tưởng chủ mắng, vẫy đuôi mừng để lấy lòng chủ. Lão Hạc nạt to hơn nữa:
- Mừng à? Vẫy đuôi à? Vẫy đuôi thì cũng giết! Cho cậu chết!
Thấy lão sừng sộ quá, con chó vừa vẫy đuôi vừa chực lảng. Nhưng lão vội nắm lấy nó, ôm đầu nó, đập nhè nhẹ vào lưng nó và dấu dí:
- À không! À không ! Không giết cậu Vàng đâu nhỉ?... Cậu Vàng của ông ngoan lắm! Ông không cho giết… Ông để cậu Vàng ông nuôi…
(Nam Cao- “Lão Hạc”)
=> Trường từ vựng “người” chuyển sang trường từ vựng “thú vật” để nhân hoá
* Lưu ý:

d. Chuyển trường từ vựng để tăng thêm tính nghệ thuật của ngôn từ.
? Phân biệt Trường từ vựng và Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ?
Trường từ vựng: Là một tập hợp những từ có ít nhất một nét chung về nghĩa, trong đó các từ có thể khác nhau về từ loại.


*VD: Trường từ vựng về “Cây”:
+ Bộ phận của cây: thân, rễ, cành… (DT)
+ Hình dáng của cây: cao, thấp, to, nhỏ…. (TT)
C?p d? kh�i qu�t c?a nghia t? ng?: L� m?t t?p h?p c�c t? cĩ quan h? so s�nh v? ph?m vi nghia r?ng hay h?p, trong dĩ c�c t? ph?i c�ng t? l?ai.

VD:
+ B�n > b�n g?, b�n inox, b�n nhơm (DT)
+ Nhìn > li?c, ng?m, nhịm, ngĩ,.. (DT)
II. LUYỆN TẬP:
Bài 1: Các từ thuộc trường từ vựng người ruột thịt trong văn bản Trong lòng mẹ.
=>Thầy, mẹ, cô, mợ, con, em bé, bà, cháu, anh em, em
Bài 2: Hãy đặt tên trường từ vựng cho mỗi từ dưới đây:
a. Lưới, đơm, vó
b. Tủ, rương, hòm, va li, chai, lọ
c. Đá, đạp, giẫm, xéo
d. Buồn, vui, phấn khởi, sợ hãi
e. Hiền lành, độc ác, cởi mở
g. Bút máy, bút bi, bút chì
=> Dụng cụ đánh bắt thủy sản
=> Dụng cụ để đựng
=> Hoạt động của chân
=> Trạng thái tâm lý
=> Tính cách
=>Dụng cụ để viết
II. LUYỆN TẬP:
=> Các từ hoài nghi, khinh miệt, ruồng rẫy, thương yêu, kính mến, rắp tâm thuộc trường từ vựng chỉ thái độ tình cảm






Bài 3: Các từ in đậm trong đoạn văn sau đây thuộc trường từ vựng nào?


Vì tôi biết rõ, nhắc đến mẹ tôi, cô tôi chỉ có ý gieo rắc vào đầu óc tôi những hoài nghi để tôi khinh miệt và ruồng rẫy mẹ tôi, …..Nhưng đời nào tình thương yêu và lòng kính mến mẹ tôi lại bị những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến.
( Nguyên Hồng, Những ngày thơ ấu)
Bài 4: Xếp các từ mũi, nghe, tai, thính, điếc, thơm, rõ vào đúng trường từ vựng của nó theo bảng sau:
mũi, thính, điếc, thơm,
nghe, tai, thính, điếc, rõ

II. LUYỆN TẬP:
Bài 5. Tìm các trường từ vựng của mỗi từ sau đây: lưới, lạnh, tấn công
* Lưới :
- Dụng cụ đánh bắt thuỷ sản : lưới, nơm, câu, vó …

- Dụng cụ thể thao : lưới, vợt, bóng …

- Hoạt động săn bắt: Lưới, bẫy, bắn, đâm....



II. LUYỆN TẬP:
II.LUYỆN TẬP

Bài 5. Tìm các trường từ vựng của mỗi từ sau đây: lưới, lạnh, tấn công

*Lạnh:
-Màu sắc: Nóng, lạnh, tươi, trầm, sẫm…
-Thời tiết: Lạnh lẽo, lạnh buốt, lành lạnh, se lạnh, gió lạnh…
-Tình cảm, thái độ: Lạnh lùng, lạnh nhạt, lạnh tanh, mặt lạnh…
II.LUYỆN TẬP
Bài 5. Tìm các trường từ vựng của mỗi từ sau đây: lưới, lạnh, tấn công
*Tấn công:

-Thi đấu thể thao: Đấm, đập, nện, đá, phòng thủ…
-Chiến thuật quân sự: Phòng ngự, phản công, nghi binh…
Bài 6. Trong đoạn thơ sau, các từ in đậm được chuyển từ trường từ vựng nào sang trường từ vựng nào?
Ruộng rẫy là chiến trường,
Cuốc cày là vũ khí,
Nhà nông là chiến sĩ,
Hậu phương thi đua với tiền phương (Hồ Chí Minh)
=> Chuyển từ trường từ vựng quân sự sang trường từ vựng nông nghiệp.


II. LUYỆN TẬP:
Trường từ vựng
chỉ người
Trường từ vựng chỉ bộ phận cơ thể
Trường từ vựng chỉ hình dáng
Trường từ vựng chỉ tính cách
Trường từ vựng chỉ hoạt động
TỔNG KẾT
* Thế nào là trường từ vựng?
A. Là tập hợp các từ có chung cách phát âm.
B. Là tập hợp các từ có chung cùng từ loại.
C. Là tập hợp các từ có ít nhất một nét chung về nghĩa.
*Các từ: trao đổi, mua bán, sản xuất xếp vào trường từ vựng nào?
Hoạt động kinh tế.
Hoạt động chính trị.
Hoạt động văn hóa.
Hoạt động xã hội.
TỔNG KẾT
Đoạn văn tham khảo thuộc trường từ vựng "trường học"
Những ngày bắt đầu năm học mới, quang cảnh sân trường trở nên im ắng lạ. Trong lớp học, tiếng mở  sách vở khe khẽ những bạn học sinh đang tập trung nghe thầy cô giảng bài. Tiếng thầy cô giảng bài đầy nhiệt huyết vẫn vang vọng khắp trong các phòng học. Một bầu không khí rộn ràng, khẩn trương để chuẩn bị cho một năm học mới diễn ra đạt kết quả cao.
Đoạn văn tham khảo thuộc trường từ vựng "môn bóng đá"
Bóng đá là môn thể thao được nhiều bạn đều ưa thích. Chiều thứ 7 vừa qua, trường em đã tổ chức trận đấu giao lưu giữa các lớp. Trận đấu giữa lớp em và lớp 8A diễn ra vô cùng gây cấn và hấp dẫn. Mỗi đội gồm có 10 cầu thủ và trọng tài thổi còi bắt đầu 90 phút thi đấu. Trái bóng lăn nhanh qua đôi chân các cầu thủ và tiến sát về khung thành của thủ môn. Những giây phút đó khiến chúng em cảm thấy thật hồi hộp chờ đợi kết quả.  Tiếng hò reo, cổ vũ trên khán đài của khán giả khiến các cầu thủ hăng hái thi đấu hơn. Và không phụ lòng tin của các bạn, đội tuyển của lớp em đã dành chiến thắng vang dội với tỉ số 2-0. Qua trận đấu, chúng em cảm thấy yêu hơn môn “thể thao vua” này, vì không chỉ giúp chúng ta rèn luyện sức khỏe mà còn tăng thêm tinh thần giao lưu, đoàn kết  giữa các bạn học sinh trong trường.