Sông núi nước Nam
(Nam quốc sơn hà)
2. Tác phẩm
a, Hoàn cảnh ra đời
- Năm 1077, kháng chiến chống quân Tống.
I. Tác giả- tác phẩm
Tác giả
- Chưa rõ là ai
(Tương truyền của Lý Thường Kiệt)
PHIÊN ÂM
Nam quốc sơn hà Nam đế cư
Tiệt nhiên định phận tại thiên thư
Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm
Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư.
DỊCH NGHĨA
Sông núi nước Nam, vua Nam ở
Giới phận đó đã được phân định rõ ràng
Giặc dữ kẻ thù lại dám đến xâm phạm
Chúng mày nhất định sẽ nhìn thấy việc chuốc lấy bại vong
DỊCH THƠ
Sông núi nước Nam, vua Nam ở
Vằng vặc sách trời chia xứ sở
Giặc dữ cớ sao phạm đến đây
Chúng mày nhất định phải tan vỡ.

Nguyên tác chữ Hán

Bài này được xem là bản Tuyên ngôn Độc lập đầu tiên của nước ta.
Vậy Tuyên ngôn Độc lập là gì ?
1/ Tuyên ngôn Độc lập là lời tuyên
bố chủ quyền độc lập của đất
nước và khẳng định không một
thế lực nào được xâm phạm.

- Tuyên ngôn Độc lập: là lời tuyên bố về chủ quyền của đất nước và khẳng định không một thế lực nào được phép xâm phạm vào quyền độc lập ấy. 


- Ba bản Tuyên ngôn độc lập của dân tộc ta.



3/ Thể thơ : Thể thơ thất ngôn tứ tuyệt
(bài thơ có 4 câu,
mỗi câu 7 chữ,
thường gieo vần chân – cuối câu 1,2,4 )

Bài này được xem là bản Tuyên ngôn Độc lập đầu tiên của nước ta.
Vậy Tuyên ngôn Độc lập là gì ?
1/ Tuyên ngôn Độc lập là lời tuyên
bố chủ quyền độc lập của đất
nước và khẳng định không một
thế lực nào được xâm phạm.
HĐCĐ 5p, đọc 2 câu thơ đầu phần phiên âm và dịch thơ, trả lời các câu hỏi:
HS chia sẻ, nhận xét. GV nhận xét, kết luận.

1) Theo em, trong hai câu thơ đầu, chủ quyền dân tộc được tác giả khẳng định qua những từ ngữ nào? Vì sao trong câu đầu tác giả dùng chữ “đế” mà không dùng chữ “vương”, mặc dù cả hai chữ này đều có nghĩa là “vua”?
2) Em có nhận xét gì về giọng điệu của hai câu thơ đầu? Giọng điệu đó có tác dụng gì trong việc diễn tả nội dung tư tưởng của hai câu thơ?
II. Tìm hiểu văn bản
1. Hai câu đầu
Nam quốc - Bắc quốc.
( nước Nam) (nước Trung Hoa)

Nam đế - Bắc đế
+ đế - vua (nước lớn)
+ vương- vua (nước nhỏ,
nước chư hầu)
-> Vị thế ngang hàng với phương Bắc
Nam quốc sơn hà Nam đế cư
(Sông núi nước Nam,vua Nam ở)
*Câu 1
- Giọng thơ đanh thép, hùng hồn.

- Khẳng định chủ quyền độc lập của nước Nam ta.
Nam quốc sơn hà Nam đế cư
Tiệt nhiên định phận tại thiên thư
- Niềm tự hào, tự tôn dân tộc
Câu 2
- Câu thơ đanh, chắc, hùng hồn.

- Khẳng định chủ quyền, lãnh thổ đó được trời đất phân định rõ ràng
Tiệt nhiên định phận tại thiên thư
( Vằng vặc sách trời chia xứ sở)
“tiệt nhiên’’: rõ ràng, không thể khác
“định phận”: phần đất được giới hạn.
“thiên thư”: sách trời, ý trời.
-> căn cứ mạnh mẽ, đầy thuyết phục
HĐCĐ 5p, đọc thầm 2 câu cuối phần phiên âm, dịch thơ và trả lời các câu hỏi:
HS chia sẻ, nhận xét. GV nhận xét, kết luận.
1) Em hiểu “nghịch lỗ” nghĩa là gì? Vì sao tác giả lại gọi chúng là “nghịch lỗ”? Nhận xét sắc thái ý nghĩa của từ này?
2) Cách nói “chúng mày...chuốc lấy bại vong” (thủ bại) có gì khác với cách nói “chúng mày sẽ bị đánh bại”? Tác giả bài thơ muốn thể hiện điều gì qua cách nói đó?
3) Em có nhận xét gì về giọng điệu ở hai câu thơ cuối? Qua đó em cảm nhận được điều gì về nội dung tư tưởng mà tác giả muốn biểu đạt?

2. Hai câu sau

*Câu 3:
- Nhịp thơ chậm, mạnh mẽ, gay gắt
- Thể hiện thái độ khinh miệt, căm ghét của nhân dân ta đối với hành động phi nghĩa của chúng.
*Câu 4: Là lời cảnh báo đanh thép hùng hồn, khẳng định sự thất bại thảm hại của lũ giặc nếu chúng cố tình xâm lược.
Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm
Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư.
( Giặc dữ cớ sao phạm đến đây
Chúng mày nhất định phải tan vỡ)
+ “Như hà”: cớ sao
+ “nghịch”: ngỗ nghịch
+ “lỗ” : quân giặc man rợ ,
+ “nhữ đẳng’’: chúng bay
2. Hai câu sau
- Nghệ thuật
+ Giọng điệu hùng hồn, mạnh mẽ
- Nội dung
+ Khẳng định về quyết tâm bảo vệ chủ quyền đó trước mọi kẻ thù xâm lược
Nghệ thuật
-Thể thơ thất ngôn tứ tuyệt.
- Từ ngữ cô đọng hàm súc
- Giọng thơ dõng dạc, đanh thép.
2. Nội dung
Bài thơ “ Sông núi nước Nam” là bản Tuyên ngôn Độc lập đầu tiên khẳng định chủ quyền về lãnh thổ của đất nước và nêu cao ý chí quyết tâm bảo vệ chủ quyền đó trước mọi kẻ thù xâm lược.

Nêu ý nghĩa văn bản.

Ý nghĩa văn bản :
Bài thơ thể hiện niềm tin vào sức mạnh chính nghĩa của dân tộc ta và có thể xem là bản Tuyên ngôn Độc lập đầu tiên của nước ta.
1/ Văn bản Sông núi nước Nam thường được gọi là gì ?
A. Hồi kèn xung trận.
B. Khúc ca khải hoàn.
C. Bản Tuyên ngôn độc lập đầu tiên.
D. Áng thiên cổ hùng văn.
C
2/ Nghệ thuật nổi bật của văn bản Sông núi
nước Nam là gì ?
A. Ngôn ngữ cô đọng, hòa trộn ý
tưởng và cảm xúc, giọng điệu đanh thép
B. Dùng nhiều phép tu từ, ngôn ngữ giàu
cảm xúc.
C. Dùng nhiều hình ảnh ẩn dụ, tượng
trưng.
D. Dùng phép điệp ngữ và các yếu tố trùng
điệp.
A


HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

Học thuộc bài Sông núi nước Nam
Viết đoạn văn cảm nhận về 2 câu thơ :

Soạn bài: Phò giá về kinh theo yêu cầu, câu hỏi sách giáo khoa
“ Nam quốc sơn hà Nam đế cư
Tiệt nhiên định phận tại thiên thư”
Nguyên tác chữ Hán
Tượng Lí Thường Kiệt
tại Đại Nam quốc tự
Đền thờ Lí Thường Kiệt
tại Thanh Hóa