Ôn Tập Văn Học Trung Đại Việt Nam
1. Nội dung yêu nước
- Nội dung yêu nước trong văn học thế kỉ XVIII đến hết thế kỉ XIX:là tư tưởng trung quân ái
quốc với cảm hứng : ý thức độc lập tự chủ, lòng căm thù giặc, tinh thần quyết chiến, quyết
thắng kẻ thù xâm lược, lòng tự hào đất nước con người...
- Những biểu hiện mới :
+ Ý thức về vai trò của trí thức đối với đất nước (chiếu cầu hiền)
+ Tư tưởng canh tân đất nước (Xin lập khoa luật)
+ Mang âm hưởng bi tráng (tác phẩm của Nguyễn Đình Chiểu)
+ Tìm hướng đi mới cho cuộc đời trong hoàn cảnh xã hội bế tắc
(Bài ca ngắn đi trên bãi cát- Cao Bá Quát)



I. Nội dung
- Phân tích những biểu hiện của nội dung yêu nước qua
các tác phẩm và đoạn trích :
+ Chạy giặc của Nguyễn Đình Chiểu : lòng căm thù giặc,
nỗi xót xa trước cảnh đất nước bị giặc tàn phá
+ Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc (Nguyễn Đình Chiểu) : sự biết ơn
với những người đã hi sinh vì Tổ quốc.
+ Bài ca phong cảnh Hương Sơn (Chu Mạnh Trinh) : ca ngợi
vẻ đẹp thiên nhiên đất nước.
+ Vịnh khoa thi Hương (Trần Tế Xương) : lòng căm thù giặc.
+ Xin lập khoa luật (Nguyễn Trường Tộ) : canh tân đất nước.
+ Câu cá mùa thu (Nguyễn Khuyến) : ngợi ca vẻ đẹp của quê hương
đất nước, đồng thời thể hiện tình yêu nước thầm kín của tác giả.


2. Nội dung nhân đạo
- Chủ nghĩa nhân đạo trong văn học thế kỉ XXVIII đến nửa đầu thế kỉ
XIX, xuất hiện thành trào lưu nhân đạo vì : tác phẩm mang nội dung
nhân đạo xuất hiện nhiều, liên tiếp tập trung vào vấn đề con người.
- Biểu hiện của nội dung nhân đạo:
+ Sự thương cảm trước bi kịch và đồng cảm trước khát vọng của con
người.
+ Khẳng định, đề cao nhân phẩm, tài năng, lên án thế lực tàn bạo chà
đạp lên quyền sống của con người.
+ Đề cao truyền thống đạo lí nhân nghĩa của dân tộc.


- Chứng minh qua các tác giả tác phẩm tiêu biểu :
+ Truyện Kiều (Nguyễn Du) : đề cao vai trò của tình yêu.
Đó là biểu hiện cao nhất của sự đề cao con người cá nhân.
Tình yêu không chỉ đem lại cho con người vẻ đẹp cuộc
sống, qua tác phẩm, nhà thơ muốn đặt ra và chống lại
định mệnh.
+ Chinh phụ ngâm (Đặng Trần Côn) : con người cá nhân được
gắn liền với nỗi lo sợ tuổi trẻ, hạnh phúc chóng phai tàn
do chiến tranh.

+ Thơ Hồ Xuân Hương: đó là con người cá nhân bản năng khao khát
sống, khao khát hạnh phúc, tình yêu đích thực, dám nói lên
một cách thẳng thắn những ước mơ của người phụ nữ bằng
cách nói ngang với một cá tính mạnh mẽ.
+ Bài ca ngất ngưởng (Nguyễn Công Trứ) : con người cá nhân
công danh, hưởng lạc ngoài khuôn khổ.
+ Câu cá mùa thu (Nguyễn Khuyến) : con người cá nhân trống
rỗng mất ý nghĩa.
+ Thơ Tú Xương : nụ cười giải thoát cá nhân và sự khẳng định
mình.

II. Phương pháp :

Lập bảng thống kê về tác giả,
tác phẩm văn học trung đại
Việt Nam trong chương trình lớp 11.

Lính nghìn cửa vác đòng nghiêm nhặt,
Cả trời Nam sáng nhất là đây !
Lầu từng gác vẻ tung mây.
Rèm châu, hiên ngọc, bóng mai ánh vào.
Trích “Vào phủ Chúa Trịnh”_Lê Hữu Trác

Đêm khuya văng vẳng trống canh dồn,
Trơ cái hồng nhan với nước non.
Chén rượu hương đưa say lại tỉnh,
Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn.
Trích “Tự tình”_Hồ Xuân Hương

Ao thu lạnh lẽo nước trong veo
Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo.
Trích “Thu điếu”_ Nguyễn Khuyến
Lặn lội thân cò khi quãng vắng
Eo sèo mặt nước buổi đò đông
Trích “Thương vợ”_Trần Tế Xương

Nghĩa vua, tôi cho vẹn đạo sơ chung,
Đời ai ngất ngưởng như ông!
Trích “Bài ca ngất ngưởng”_ Nguyễn Công Trứ

Bãi cát dài lại bãi cát dài,
Đi một bước như lùi một bước.
Trích “Bài ca ngắn đi trên bãi cát”_Cao Bá Quát
Một trận khói tàn, ngàn năm tiết rõ...
Trích “Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc”_Nguyễn Đình Chiểu
“Chiến Câu Hiền”_Ngô Thì Nhậm