Chính Hữu
GV: Trương Thị Thái Hòa
Đồng Chí
Quê hương anh nước mặn, đồng chua
Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá
Anh với tôi đôi người xa lạ
Tự phương trời chẳng hẹn quen nhau.
Súng bên súng, đầu sát bên đầu
Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỷ
Đồng chí!
I. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
1. Tác giả:
- Nhà thơ Chính Hữu (1926 - 2007) quê ở Can Lộc - Hà Tĩnh.
- Ông tham gia quân đội trong suốt hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mĩ.
- Năm 2000, ông được Nhà nước tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật.
2. Văn bản
a. Xuất xứ: Bài thơ được sáng tác vào đầu năm 1948, sau khi tác giả cùng đồng đội tham gia chiến đấu trong chiến dịch Việt Bắc đánh bại cuộc tiến công quy mô lớn của giặc Pháp lên chiến khu Việt Bắc.
b. Chủ đề: Bài thơ là tình cảm với quê hương, làng mạc, đồng chí, đồng đội trong thời giặc giã. Vẻ đẹp bi tráng của người lính chiến đấu vì lý tưởng cao đẹp.
c. Bố cục: 3 đoạn:
- “Quê hương anh...Đồng chí”: Xuất thân và hoàn cảnh chiến đấu.
- “Ruộng nương anh... tay nắm lấy bàn tay”: Cuộc sống chiến đấu gian khổ.
- “Đêm nay rừng hoang sương muối...”: Vẻ đẹp của lý tưởng chiến đấu.
1. Hoàn cảnh xuất thân và chiến đấu
- Tình đồng chí bắt nguồn từ sự tương đồng về cảnh ngộ xuất thân “quê hương anh nước mặn đồng chua”
- Anh và tôi xuất thân từ hai miền đất khác nhau nhưng cùng chung cảnh nghèo khó “làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá”
- Tình đồng chí hình thành từ việc cùng chung nhiệm vụ, cùng chung lý tưởng, sát cánh bên nhau trong hàng ngũ chiến đấu “súng bên súng đầu sát bên đầu”
- Tư thế sẵn sàng chiến đấu: “súng bên súng đầu sát bên đầu”.
*Cơ sở hình thành tình đồng chí là những con người từ quê nhà ra đi cùng lý tưởng mục đích chiến đấu cho miền quê nghèo khó
Đầu súng trăng treo
2. Cuộc sống chiến đấu gian khổ
- Tình cảm: Cảm thông sâu sắc tâm tư, nỗi niềm của nhau, hiểu tâm tư thầm kín.
“Ruộng nương anh gửi bạn thân cày
Gian nhà không mặc kệ gió lung lay”.
- Tư thế ra đi chiến đấu: dứt khoát, vì nghĩa lớn “gian nhà không mặc kệ gió lung lay”.
- Vượt qua hoàn cảnh khắc nghiệt, nghiệt ngã nhất: áo anh rách vai, chân không giày, sốt run người, miệng cười buốt giá... để vững vàng chiến đấu với tình cảm đồng chí sâu sắc thương nhau tay nắm lấy bàn tay.
*Chất hiện thực từ cuộc kháng chiến qua những ngôn từ, hình ảnh dù ít trau chuốt nhưng lại làm bồi hồi xao xuyến người đọc khi nghĩ về một thời chiến tranh khói lửa nổi bật vẻ đẹp chân chất của anh bộ đội cụ Hồ.
Cây đa bến nước con đò
Bộ hành có nghĩa nắng mưa cũng chờ
Một số câu thơ hay về người lính
Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc
Quân xanh màu lá dữ oai hùm

Người ra đi đầu không ngoảnh lại
Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy

Ly khách! Ly khách con đường nhỏ
Chí lớn chưa về bàn tay không
Thì không bao giờ nói trở lại
Ba năm mẹ già cũng đừng mong
3. Vẻ đẹp của lý tưởng chiến đấu
- Không gian: lạnh giá, sương giăng đầy
hai người đồng chí đứng cạnh sẵn sàng chiến đấu.
- Thời gian: Suốt đêm, không chợp mắt.
* Đặc biệt hình ảnh “đầu súng trăng treo” vẽ nên cảnh ngộ đặc biệt giữa đồng hoang sương muối giá rét mang đậm chất hiện thực khắc nghiệt của chiến tranh nhưng lại giàu chất thơ, chất lãng mạn. Thơ ca kháng chiến cũng có những tứ thơ tương tự “heo hút cồn mây súng ngửi trời”, cũng vẫn là hình ảnh đầu súng nhưng đậm chất bi thương lạnh lẽo, chết chóc.
III. Tổng kết:
1. Nội dung
Dù cho hoàn cảnh chiến đấu khắc nghiệt đầy gian khổ, tình đồng chí chói ngời trong bất kỳ hoàn cảnh nào với lý tưởng về ngày mai tươi sáng hơn.
2. Nghệ thuật
- Thể thơ hiện đại, thơ trong văn xuôi
- Lối thơ tự sự giàu cảm xúc
- Vận dụng hình ảnh thơ hiện thực, gần gũi, giàu sức gợi tả: giếng nước, gốc đa, áo rách vai...
CỦNG CỐ - DẶN DÒ
- Tự học thuộc một đoạn mà em yêu thích trong bài thơ này.
- Viết đoạn văn cảm nhận về hình tượng người lính chiến đấu qua bài thơ.