Bài thơ về tiểu đội xe không kính
Phạm Tiến Duật
Phạm Tiến Duật (1941-2007), quê Phú Thọ.
Là nhà thơ quân đội, trưởng thành trong thời kì kháng chiến chống Mĩ cứu nước.
- Thơ ông thường tập trung viết về thế hệ trẻ trong cuộc k/c chống Mĩ.
Phong cách thơ: sôi nổi, trẻ trung, hồn hiên, tinh nghịch mà sâu sắc.

Tác phẩm chính: Trường Sơn Đông Trường Sơn Tây, Gửi em cô thanh niên xung phong, Lửa đèn, Bài thơ về tiểu đội xe không kính…
Năm 2001, ông được tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật.
TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả
Em hãy giới thiệu những thông tin cơ bản về tác giả?
2.Tác phẩm
Hoàn cảnh sáng tác:
Bài thơ được sáng tác năm 1969, đây là thời kỳ cuộc kháng chiến chống Mỹ đang diễn ra vô cùng gay go, ác liệt.
- Xuất xứ: In trong tập “Vầng trăng ,quầng lửa”
- Thể thơ: Tự do
- Phương thức biểu đạt chính: biểu cảm.
H: Em có nhận xét gì về nhan đề bài thơ? Có ý kiến cho rằng thêm cụm từ “Bài thơ về” vào nhan đề là thừa. Em có đồng ý với ý kiến đó không ? Vì sao ?
* Nhan đề
- Bài thơ có một nhan đề khá dài, tưởng như có chỗ thừa, nhưng chính nhan đề ấy lại thu hút người đọc ở cái vẻ lạ, độc đáo của nó:
+ Xe không kính: là hiện thực đời sống chiến tranh.
+ Bài thơ: chất thơ toát lên từ hiện thực khốc liệt ấy.
-> Nhà thơ không chỉ muốn nói đến hiện thực khốc liệt của chiến tranh mà chủ yếu là nói về chất thơ của hiện thực ấy, chất thơ của tuổi trẻ hiên ngang, dũng cảm, sôi nổi, trẻ trung,
Tôi phải thêm cụm từ “Bài thơ về…”, để báo trước cho mọi người biết rằng là tôi viết thơ, chứ không phải một khúc văn xuôi. Bài thơ về tiểu đội xe không kính là cách đưa chất liệu văn xuôi vào thơ, những câu thơ “đặc” văn xuôi được kết hợp lại trong một cảm hứng chung. (Phạm Tiến Duật)
Giọng vui tươi, khoẻ khoắn, ngang tàng, thể hiện tinh thần lạc quan, dũng cảm của những người lính
3. Đọc – hiểu chú thích, bố cục
Không có kính không phải vì xe không có kính
Bom giật, bom rung kính vỡ đi rồi
Ung dung buồng lái ta ngồi,
Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng.

Nhìn thấy gió vào xoa mắt đắng
Nhìn thấy con đường chạy thẳng vào tim
Thấy sao trời và đột ngột cánh chim
Như sa, như ùa vào buồng lái

Không có kính, ừ thì có bụi,
Bụi phun tóc trắng như người già
Chưa cần rửa, phì phèo châm điếu thuốc
Nhìn nhau mặt lấm cười ha ha.

Không có kính, ừ thì ướt áo
Mưa tuôn, mưa xối như ngòai trời
Chưa cần thay, lái trăm cây số nữa
Mưa ngừng, gió lùa khô mau thôi.
Những chiếc xe từ trong bom rơi
Ðã về đây họp thành tiểu đội
Gặp bè bạn suốt dọc đường đi tới
Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi.

Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời
Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy
Võng mắc chông chênh đường xe chạy
Lại đi, lại đi trời xanh thêm.

Không có kính, rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước,
Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước:
Chỉ cần trong xe có một trái tim.
3. Đọc – hiểu chú thích, bố cục
Bố cục: 3 phần
Tư thế hiên ngang ra trận của
những người lính lái xe tiểu đội
xe không kính.
Tinh thần dũng cảm, lạc quan
của những người lính
Ý chí quyết tâm chiến đấu vì
miền Nam
4 khổ tiếp theo
2 khổ đầu
Khổ cuối
II/ ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
1/ Hình ảnh những chiếc xe Trường Sơn
Không có kính không phải vì xe không có kính
Bom giật, bom rung kính vỡ đi rồi.
Không có kính, rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước,
Quan sát hình ảnh và đọc những câu thơ dưới đây, em cảm nhận được điều gì về:
Hình ảnh những chiếc xe?
Nghệ thuật nổi bật ?
Những chiếc xe không
kính
mui,
thùng xước
đèn
NT: Tả thực, điệp ngữ, liệt kê, lời thơ giàu tính khẩu ngữ, hình ảnh độc đáo
Đoàn xe trần trụi, biến dạng, gợi sự tàn phá khốc liệt của hiện thực chiến tranh.
Do bom giật, bom rung
Đây là cuốn nhật kí ghi chép hàng ngày của một người nữ bác sĩ về cuộc sống của chị nơi chiến tuyến. Cuốn nhật kí là thế giới riêng của người trí thức nhạy cảm mà không yếu đuối, tha thiết với cuộc sống mà không hề sợ hãi trước những gian nan. 
Anh hùng Trần Thị Lý
Tỉnh lại em ơi, qua rồi cơn ác mộng
Em đã sống lại rồi, em đã sống!
Điện giật, dùi đâm, dao cắt, lửa nung
Không giết được em, người con gái anh hùng!

Ôi trái tim em trái tim vĩ đại
Còn một giọt máu tươi còn đập mãi
Không phải cho em. Cho lẽ phải trên đời
Cho quê hương em. Cho Tổ quốc, loài người!
(Tố Hữu, Người con gái Việt Nam)

Nhật ký Đặng Thùy Trâm là tập nhật ký của nữ bác sĩ, liệt sĩ Đặng Thuỳ Trâm được viết tay từ năm 1968 đến 1970. Cuốn sách đã khiến bạn đọc bật khóc trước những dòng ghi chép chân thực của cô về nỗi đau do đế quốc Mỹ gây ra, ở đó luôn hiện hữu nhiều tấm gương sáng về lòng yêu nước và tinh thần dũng cảm.
Đường bị đánh lở loét, màu đất đỏ, trắng lẫn lộn. Hai bên đường
không có lá xanh. Chỉ có những thân cây bị tước khô cháy… Một vài
cái thùng xăng hoặc thành ô tô méo mó, han gỉ nằm trong đất.
( Những ngôi sao xa xôi - Lê Minh Khuê)
2. Hình ảnh những chiến sĩ lái xe
a. Tư thế
Ung dung buồng lái ta ngồi
Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng
Nhìn thấy gió vào xoa mắt đắng
Nhìn thấy con đường chạy thẳng vào tim
Thấy sao trời và đột ngột cánh chim,
Như sa, như ùa vào buồng lái

-> NT tả thực, từ láy, đảo ngữ, điệp từ, so sánh …
Em hãy cảm nhận tư thế của người lính lái xe trong đoạn thơ trên?
- Chỉ ra những phương diện nghệ thuật được sử dụng trong đoạn thơ?
Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước
Mà lòng phơi phới dậy tương lai
Tinh thần, thái độ
Không có kính ừ thì có bụi
Bụi phun tóc trắng như người già
Chưa cần rửa phì phèo châm điếu thuốc
Nhìn nhau mặt lấm cười ha ha.

Không có kính ừ thì ướt áo
Mưa tuôn, mưa xối như ngoài trời
Chưa cần thay lái trăm cây số nữa
Mưa ngừng, gió lùa khô mau thôi.
Em hãy phân tích tinh thần, thái độ của người lính qua hai khổ thơ trên?
-> Lạc quan, bất chập mọi khó khan, hiểm nguy
- Lời thơ giàu tính khẩu ngữ, giọng điệu thản nhiên, ngang tàng,
c. Tình đồng chí, đồng đội
Những chiếc xe từ trong bom rơi
Đã về đây họp thành tiểu đội.
Gặp bè bạn suốt dọc đường đi tới
Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi
Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời
Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy
Võng mắc chông chênh đường xe chạy
Lại đi, lại đi trời xanh thêm.
Tình đồng chí, đồng đội được thể hiện như thế nào qua hai khổ thơ trên? Chi tiết nào thể hiện rõ nhất? Có gì nổi bật về nghệ thuật?
Bếp Hoàng Cầm
Là loại bếp dã chiến có công dụng làm tan loãng khói bếp tỏa ra khi nấu ăn nhằm tránh bị máy bay địch phát hiện từ trên cao, mang tên đồng chí Hoàng Cầm (1916-1996), quê ở thị trấn Tam Đảo, huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc, nguyên là Tiểu đội trưởng nuôi quân thuộc Đội điều trị 8 Sư đoàn 308, sáng tạo ra từ chiến dịch Hoà Bình năm 1951.
Anh nuôi Hoàng Cầm
Chiến sĩ nấu ăn bên bếp Hoàng Cầm
d. Ý chí chiến đấu
Không có kính rồi xe không có đèn
Không có mui xe, thùng xe có xước
Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước
Chỉ cần trong xe có một trái tim
Hãy phân tích khổ thơ trên để làm rõ ý chí chiến đấu của người lính lái xe?
- Hình ảnh thơ nào khiến em ấn tượng nhất? Vì sao?





Tuư thế
ung
dung,
hiên
ngang
Tinh
thần
dũng
cảm,
lạc quan
Tinh
cảm
đồng đội
yêu
thuương
g?n bú
ý chí
quyết
tâm
vi
miền Nam
Bài thơ về tiểu đội xe
không kính
Hinh ảnh nhung
chiếc xe không kính
Hinh ảnh ngưuời
chiến sĩ lái xe
IV. Tổng kết
Nội dung
Bài thơ về tiểu đội xe không kính
Nghệ thuật
- Xây dựng hình ảnh thơ độc đáo, đậm chất hiện thực
- Giọng điệu ngang tàng, tự nhiên, khỏe khoắn.
- Ngôn ngữ tự nhiên, giàu tính khẩu ngữ.
- BPTT: đảo ngữ, điệp từ, so sánh, hoán dụ…
- Bài thơ đã khắc hoạ một hình ảnh độc đáo: những chiếc xe không kính.
Qua đó làm nổi bật hình ảnh những người lính lái xe ở Trường Sơn trong thời chống Mỹ, với tư thế ung dung, hiên ngang, tinh thần lạc quan, dũng cảm, bất chấp khó khăn nguy hiểm, tình đồng chí đồng đội gắn bó và ý chí chiến đấu vì miền Nam yêu thương.
Bài tập 1
So sánh hình ảnh người lính ở bài thơ này với người lính trong bài thơ “Đồng chí”
- Giống nhau: Nét đẹp chung của anh bộ đội cụ Hồ: lí tưởng cao đẹp, lòng yêu nước nồng nàn; tinh thần lạc quan, dũng cảm, vượt mọi khó khăn, gian khổ; tình đồng chí, đồng đội keo sơn, gắn bó.
- Khác nhau:
+ "Đồng chí": Những người lính xuất thân từ nông dân mang vẻ đẹp giản dị, chân thành, chất phác.
+ "Bài thơ về tiểu đội xe không kính": Những người chiến sĩ xuất thân từ tầng lớp trí thức mang vẻ đẹp trẻ trung, hóm hỉnh, hồn nhiên, yêu đời.
-> Sự trưởng thành trong nhận thức và tình cảm của người lính từ kháng chiến chống Pháp đến kháng chiến chống Mĩ.
Bài tập số 2
Hình ảnh anh bộ đội cụ Hồ thời chống Mĩ
- Tư thế ung dung, hiên ngang…
- Tinh thần lạc quan, dũng cảm…
- Tình đồng chí, đồng đội gắn bó keo sơn…
- Ý chí chiến đấu vì miền Nam thân yêu…
Hướng dẫn học bài:
Học thuộc lòng bài thơ, nhớ được những nét chính về tác giả, tác phẩm.
Viết đoạn văn ngắn nêu cảm nhận của em về hình ảnh những chiến sĩ lái xe không kính.
Nhập vai người chiến sĩ, hãy kể lại những khó khăn về cuộc đời người lính?