Chào mừng các em học sinh.
NG? VAN 9
Hãy nêu các phương châm hội thoại đã học?
I. Các phương châm hội thoại
Phương
châm
về lượng
Phương
Châm
về chất
Phương
châm
quan hệ
Phương
châm
cách thức
Phương
châm
lịch sự

Khi giao tiếp
cần nói cho
có nội dung,
nội dung của
lời nói phải
đúng yêu cầu
của giao tiếp,
không thiếu,
không thừa.
Khi giao tiếp,
đừng nói
những điều
mà mình
không tin là
đúng hay
không có
bằng chứng
xác thực.
Khi giao
tiếp, cần
nói đúng
vào đề tài
giao tiếp,
tránh nói
lạc đề.
Khi giao
tiếp, cần
chú ý nói
ngắn gọn,
rành
mạch; tránh
cách nói
mơ hồ.
Khi giao
tiếp cần
tế nhị và
tôn trọng
người
Khác.
1. Câu thành ngữ “Nói có đầu có đũa”
liên quan đến phương châm hội thoại nào?
A. Phương châm cách thức
B. Phương châm về lượng
C. Phương châm về chất
D. Phương châm lịch sự
2. Tình huống giao tiếp sau
không tuân thủ phương châm hội thoại nào?
A. Phương châm về lượng
B. Phương châm cách thức
C. Phương châm quan hệ
D. Phương châm lịch sự
3. Câu thành ngữ “Ăn ngay nói thật”
liên quan đến phương châm hội thoại nào?
C. Phương châm về chất.
B. Phương châm về lượng
A. Phương châm cách thức
D. Phương châm lịch sự
Điền tên các PCHT ở cột B tương ứng với mỗi câu ở cột A.
Tìm những câu tục ngữ, thành ngữ liên quan đến phương châm hội thoại
Lời nói chẳng mất tiền mua
Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau
Nói có sách, mách có chứng
Nói có đầu có đuôi
v
Chữ tín quý hơn vàng
v
Nhóm 1: Tuân thủ phương châm hội thoại
Nhóm 2: Không tuân thủ phương châm hội thoại
Tìm những câu tục ngữ, thành ngữ liên quan đến phương châm hội thoại
Lời nói chẳng mất tiền mua
Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau
Nói có sách, mách có chứng
Nói có đầu có đuôi
v
Chữ tín quý hơn vàng
v
Nhóm 1: Tuân thủ phương châm hội thoại
Nhóm 2: Không tuân thủ phương châm hội thoại
- Ăn ốc nói mò
- Cãi chày, cãi cối
- Lúng búng như ngậm hột thị
- Ông nói gà, bà nói vịt
...
...
Đọc đoạn thoại sau và cho biết phương châm hội thoại nào không được tuân thủ?
Trông thấy thầy giáo, A chào rất to:
- Chào thầy.
Thầy giáo trả lời và hỏi:
- Em đi đâu đấy!
- Em làm bài tập rồi. - A đáp.
- Trong lượt thoại 1: "Chào thầy" đã không tuân thủ phương châm lịch sự.
Chào thầy giáo nhưng không có thưa gửi, nói trống không (thiếu từ nhân xưng và tình thái từ)
- Trong lượt thoại 2: Không tuân thủ phương châm quan hệ.
Thầy giáo hỏi "Đi đâu" thì A lại trả lời "Em làm bài tập rồi"
=> Nói lạc đề.
 
2. Tình huống giao tiếp sau đây đã không tuân thủ phương châm hội thoại nào?
Tình huống 1:
=> Không tuân thủ pc về chất.
Nhìn thấy Lan rõ cửa, biết bạn ấy rủ đi chơi. Nhưng Tâm không thích. Tâm bèn bảo bé Hà.
- Em ra nói với chị Lan là: “ Chị Tâm không có ở nhà” nhé.
Không tuân thủ phương châm quan hệ.
Trong giờ Vật lí, thầy giáo hỏi một học sinh đang mải nhìn ra cửa sổ:
Em cho thầy biết sóng là gì?
Học sinh:
- Thưa thầy sóng là bài thơ của Xuân Quỳnh ạ !
Tình huống 2
Một lão chủ dặn anh đầy tớ :
Mày ăn nói cộc lốc, người ta cười cả tao .Từ rày về sau, hễ nói gì thì phải nói có đầu có đuôi, nghe chưa !
Một hôm, lão ăn mặc chỉnh tề ngồi hút thuốc. Anh đầy tớ chợt chắp tay, thưa:
- Bẩm ông...
- Cái gì? – Lão chủ hỏi.
- Bẩm ông, con tằm nó ăn lá dâu...
- Nghĩa là làm sao?
Tình huống 3
NÓI CÓ ĐẦU CÓ ĐUÔI
Bẩm ông con tằm nó ăn lá dâu, nó nhả ra tơ. Người ta mang ra chợ bán. Người Trung Quốc mua tơ đem về kéo sợi, dệt thành the, rồi mang the sang bán cho ta.Ông mua the về may áo. Hôm nay, ông mặc áo vào, rồi ông ngồi hút thuốc...
- Thế thì sao?
- Vâng, con xin nói ngay đây ạ: Tàn thuốc rơi vào áo ông. Áo ông đang cháy đấy ạ!
Lão chủ giật mình nhìn xuống thì áo đã cháy một miếng to bằng bàn tay rồi.
(Truyện cười dân gian Việt Nam)
ÔN TẬP TIẾNG VIỆT
Lưu ý: Cách sử dụng phương châm hội thoại
Người nói vô ý, vụng về, thiếu văn hóa trong giao tiếp
Người nói phải ưu tiên cho một phương châm hội thoại, một yêu cầu khác quan trọng hơn
Người nói muốn gây chú ý, để người nghe hiểu câu nói theo một hàm ý nào đó
* Việc vân dụng các phương châm hội thoại cần phù hợp với đặc điểm của tình huống giao tiếp.
* Những trường hợp không tuân thủ phương châm hội thoại


mày, mi…
chúng tôi, chúng
tao, chúng tớ. . .
chỳng nú, b?n nú, h?, b?n h?.
nó, hắn, y …

II. Xưng hô trong hội thoại:
1. Ôn lại các từ ngữ xưng hô.

tôi, tao, tớ. . .
chúng mày, bọn mi…
Ví dụ1:
Cháu hỏi: Ông đang làm gì đấy?
Ông: Ông đang nấu cơm.
Ví dụ 2: Cháu hỏi: Bác đi đâu đấy?
Bác: Bác đi làm.
Ví dụ 4: Huệ: Lan ơi! Lan có đi học không?
Lan: Lan đang chuẩn bị đi đây.

Ví dụ 3: Bác sĩ ơi! Con tôi có sao không?
->Xưng hô bằng các danh từ chỉ quan hệ thân thuộc, nghề nghiệp, chức vụ, tên riêng…

Chỉ quan hệ gia đình:
Chỉ chức vụ, nghề nghiệp:
Ông, bà, bố, mẹ,cô, dì, chú, bác, anh, chị…
Họa sĩ, giáo sư, thủ trưởng, giám đốc….
Đại từ nhân xưng:
tôi, chúng tôi, cậu, các cậu, anh ấy, cô ấy, họ ấy…
Từ ngữ xưng hô
Là tên riêng:
Chỉ quan hệ xã hội:
Bạn, ngài, quý ông, quý bà, quý vị…
Lan, Cúc, Huệ, Ngọc....
2. Xưng khiêm hô tôn là như thế nào?
=>Khi xưng hô, người nói tự xưng mình một cách khiêm nhường và gọi người đối thoại một cách tôn kính.
VD:
Trước xe quân tử tạm ngồi
Xin cho tiện thiếp lạy rồi sẽ thưa.
(LVT-KNN- Nguyễn Đình Chiểu)
Cậy em em có chịu lời
Ngồi lên cho chị lạy rồi sẽ thưa.
(Truyện Kiều- Nguyễn Du)
Thảo luận nhóm
( 1 phút )
3. Tại sao trong tiếng Việt khi giao tiếp phải chú ý đến từ ngữ xưng hô?
- Vì từ ngữ xưng hô trong tiếng Việt rất phong phú.
- Xưng hô thể hiện thái độ tình cảm.
Mỗi từ ngữ xưng hô đều thể hiện tính chất của tình huống giao tiếp (thân mật hay xã giao) và mối quan hệ giữa người nói và người nghe (thân hay sơ, khinh hay trọng).
Vì thế nếu không chú ý để lựa chọn được từ ngữ xưng hô thích hợp với tình huống và quan hệ thì người nói sẽ không đạt được kết quả giao tiếp như mong muốn.
Cách dẫn
trực tiếp
Cách dẫn
gián tiếp
Dẫn trực tiếp tức là nhắc
lại nguyên văn lời
nói hay ý nghĩ của người
hoặc nhân vật; lời dẫn trực
tiếp được đặt trong
dấu ngoặc kép.

Dẫn gián tiếp, tức
là thuật lại lời nói hay
ý nghĩ của người hoặc
nhân vật, có điều chỉnh
cho thích hợp; lời dẫn gián
tiếp không đặt trong
dấu ngoặc kép.

III. Cách dẫn trực tiếp và cách dẫn gián tiếp
Phân biệt điểm giống nhau và khác nhau giữa cách dẫn trực tiếp, cách dẫn gián tiếp.
Dẫn lời nói hay ý nghĩ của người, của nhân vật
Nhắc lại
nguyên văn lời nói hay ý
nghĩ của người hoặc
nhân vật
Thuật lại
lời nói hay ý nghĩ của
người hoặc nhân vật,
có điều chỉnh cho
thích hợp
Đặt trong dấu ngoặc kép hoặc dấu gạch đầu dòng.
Không đặt trong dấu ngoặc kép hoặc dấu gạch đầu dòng.
Bài tập: Chuyển lời đối thoại trong đoạn trích sau đây thành lời dẫn gián tiếp?
Vua Quang Trung tự mình đốc xuất đại binh, cả thủy lẫn bộ cùng ra đi. Ngày 29 đến Nghệ An, vua Quang Trung cho vời người cống sĩ ở huyện La Sơn là Nguyễn Thiếp vào dinh và hỏi:
- Quân Thanh sang đánh, tôi sắp phải đem binh ra chống cự, mưu dánh và giữ, cơ được hay thua, tiên sinh nghĩa thế nào?
Thiếp nói:
Bây giờ trong nước trống không, lòng người ta rã. Quan Thanh ở xa tới đây, không biết tình hình quan ta yếu hay mạnh, không hiểu rõ thế nên đánh nên giữ ra sao. Chúa công đi ra chuyến này, không quá mười ngày, quân Thanh sẽ bị dẹp tan.
( Ngô gia văn phái, Hoàng Lê Nhất thống chí)
Bài tập: Chuyển lời đối thoại trong đoạn trích sau đây thành lời dẫn gián tiếp?
Vua Quang Trung tự mình đốc xuất đại binh, cả thủy lẫn bộ cùng ra đi. Ngày 29 đến Nghệ An, vua Quang Trung cho vời người cống sĩ ở huyện La Sơn là Nguyễn Thiếp vào dinh. Ngài hỏi Nguyễn Thiếp rằng quân Thanh sang đánh, nếu nhà vua đem binh ra chống cự thì mưu đánh và giữ, cơ được hay thua như thế nào.
Nguyễn Thiếp trả lời rằng bấy giờ trong nước trống không, lòng người tan rã. Quân Thanh ở xa tới đây, không biết tình hình quân ta yếu hay mạnh, không hiểu rõ thế nên đánh nên giữ ra sao. Nhà vua đi ra chuyến này không quá mười ngày, quân Thanh sẽ bị dẹp tan.

Đoạn văn sau khi chuyển
Tôi (ngôi thứ nhất)
Nhà vua/ ngài ( ngôi thứ ba)
Chúa công
( ngôi thứ hai)
Vua Quang Trung
( ngôi thứ ba)
đây
Bấy giờ
( tỉnh lược)
Bây giờ
Những thay đổi từ ngữ khi chuyển lời đối thoại thành lời dẫn gián tiếp:
Luyện tập củng cố

ÔN TẬP TIẾNG VIỆT
Bài tập nhanh: Nhóm từ nào sau đây không dùng làm từ ngữ xưng hô trong Tiếng Việt
A, Các đại từ nhân xưng
B, Các từ ngữ chỉ chức vụ, nghề nghiệp
C, Các từ ngữ chỉ quan hệ gia đình
D, Các danh từ làm tên riêng
E, Các từ ngữ chỉ quan hệ xã hội

G, Các động từ, tính từ, phó từ
1.Tìm từ ngữ xưng hô và nhận xét về sử dụng từ ngữ xưng hô trong đoạn
2. Lời nói của người bà không tuân thủ phương châm hội thoại nào? Lí giải
3.Tìm những câu thơ sử dụng lời dẫn trực tiếp. Chỉ ra dấu hiệu nhận biết?

Đọc đoạn trích sau và trả lời các câu hỏi
“ Năm giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi
Hàng xóm bốn bên trở về lầm lụi
Đỡ đần bà dựng lại túp lều tranh
Vẫn vững lòng, bà dặn cháu đinh ninh:
“ Bố ở chiến khu, bố còn việc bố
Mày có viết thư chớ kể này, kể nọ
Cứ bảo nhà vẫn được bình yên! ”
( Trích “ Bếp lửa ”- Bằng Việt)

Đọc đoạn trích sau và trả lời các câu hỏi
“ Năm giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi
Hàng xóm bốn bên trở về lầm lụi
Đỡ đần bà dựng lại túp lều tranh
Vẫn vững lòng, bà dặn cháu đinh ninh:
“ Bố ở chiến khu, bố còn việc bố
Mày có viết thư chớ kể này, kể nọ
Cứ bảo nhà vẫn được bình yên! ”
( Trích “ Bếp lửa ”- Bằng Việt)
Đáp án:
1. Từ ngữ xưng hô: “ Mày”- mộc mạc, chân quê
2. Lời nói của người bà không tuân thủ phương châm về chất … (nhắc cháu giấu bố khó khăn ở quê hương)
3. Những câu thơ sử dụng lời dẫn trực tiếp: "Bố ở chiến khu….bình yên"
Ôn tập
TV
Hướng dẫn tự học
Vận dụng các phương châm hội thoại vào các tình huống khi giao tiếp.
Sử dụng từ ngữ xưng hô phù hợp với đối tượng, tình huống, mục đích giao tiếp.
Viết đoạn văn có sử dụng cách dẫn trực tiếp, gián tiếp.ừ
Chuẩn bị: Làng- Kim Lân.
Đọc, tóm tắt được diễn biến tâm trạng của nhân vật ông Hai từ khi nghe tin làng theo Tây đến khi làng ông được minh oan.