CHỮ NGƯỜI TỬ TÙ

GV: Lê Thị Nga
Trường THPT Huỳnh Tấn Phát
TÁC PHẨM
Nguyễn Tuân
I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả:

- Nguyễn Tuân (1910- 1987),sinh trong một gia đình nhà Nho khi Hán học đã suy tàn.
- Là nghệ sĩ tài hoa , uyên bác, có cá tính độc đáo
- Trước CMT8: là nhà văn lãng mạn nổi tiếng.
- Sau CMT8 : nhà văn cách mạng phục vụ suốt hai cuộc kháng chiến của dân tộc.
→ NT là nhà văn tiêu biểu của nền VXVN hiện đại, một nghệ sĩ suốt đời đi tìm cái đẹp bằng một phong cách tài hoa, độc đáo.
- TP chính : ( SGK)

2. Tác phẩm
a. Xuất xứ
Lúc đầu có tên là  «Dòng chữ cuối cùng» in 1938, sau đó được in trong tập truyện ngắn Vang bóng một thời (gồm 11 truyện viết về những chuyện đã qua chỉ còn vang bóng)
b. Nội dung
Miêu tả cuộc gặp gỡ đầy kịch tính giữa HC và VQN, và cảnh cho chữ “ xưa nay chưa từng có ”.
c. Bố cục: 3 đoạn
- Đoạn 1: “ Từ đầu ... lo liệu”--> Nỗi lo nghĩ xốn xang của VQN
- Đoạn 2: “ Sớm hôm sau ... tấm lòng trong thiên hạ” --> Thái độ và tâm trạng của VQN và HC
- Đoạn 3: Còn lại  Cảnh cho chữ 

 

II. Đọc - hiểu văn bản:
1. Tình huống truyện độc đáo
Cuộc gặp gỡ giữa HC và VQN
- Huấn Cao: một tử tù - có tài viết chữ đẹp
- Viên quản ngục: cai ngục – có ý thích chơi chữ đẹp của Huấn Cao
- Nơi gặp gỡ : nhà ngục “ nơi người ta sống bằng lừa lọc, tàn nhẫn...”
→ Trên bình diện XH: họ đối lập nhau
→ Trên bình diện nghệ thuật: là tri âm tri kỉ
 Cuộc gặp gỡ và mối quan hệ éo le, trớ trêu đã làm cái nền tạo nên kịch tính và làm nổi bật tính cách của nhân vật
2. Nhân vật Huấn Cao:
- Được giới thiệu gián tiếp ( qua nhân vật VQN và thầy thơ)
→ Tăng sức thuyết phục và tính khách quan
- Con người có cốt cách tài hoa: (tài viết chữ rất nhanh và rất đẹp)
- Người có khí phách hiên ngang, một trang anh hùng dũng liệt.
+ Dám cầm đầu quân “phản loạn” chống lại triều đình  nhận án tử tù
+ Coi thường gian truân, khổ ải
+ Xem thường cái chết, dù cái chết kề bên…
- Là người có nhân cách cao quý, một cái tâm trong sáng và xem trọng “thiên lương”
+ Coi khinh tiền bạc và quyền thế
+ Tấm lòng yêu quý cái thiện, cảm động trước “thiên lương” của VQN ( sẵn sàng cho chữ khi hiểu rõ thiện căn và sở thích cao quý của ông ta)
+ Biết sợ cái việc “ thiếu chút nữa mình phụ mất một tấm lòng trong thiên hạ”
→ Ở nhân vật HC có sự thống nhất giữa hai mặt trong một nhân cách lớn. Trong quan điểm của NT cái tài phải đi đôi với cái tâm, cái đẹp và cái thiện không thể tách rời nhau.
 
3. Nhân vật viên quản ngục
Được giới thiệu trực tiếp  thệ hiện cái nhìn của tác giả về một nhân cách “phản diện”
- Là người đại diện cho thế lực của nhà tù phong kiến – thực dân
- Là người tuy không sáng tạo được cái đẹp nhưng thực lòng biết yêu quí cái đẹp và trân trọng những người sáng tạo cái đẹp.
+ Say mê cái đẹp ( ca ngợi chữ HC hết lời: chữ như báu vật trên đời, chữ đẹp lắm, vuông lắm…( 112)
+ Say mê cái tài, cái đẹp nhân cách cao thượng của HC --> thái độ ngưỡng mộ, cung kính, biệt đãi, bất chấp luật pháp
(hành vi dũng cảm của VQN khi “biệt nhỡn” và “biệt đãi” tử tù)
Biết hướng thiện và nhận thức đúng sai...
(biết đón nhận và thấu hiểu lời khuyên của HC một cách thành tâm) – (cuối tác phẩm)
→ Như vậy , qua ngòi bút của NT, ngục quan được HC cảm kích coi là “ một tấm lòng trong thiên hạ”, và tác giả coi đó là “cái thuần khiết giữa một đống căn bã”, “ một âm thanh trong trẻo chen vào giữa một bản đàn mà nhạc luật đều hỗn loạn, xô bồ”.

4. Tâm trạng và thái độ của VQN và HC trong tác phẩm
a.Tâm trạng Huấn Cao
- Lạnh lùng, thản nhiên

- Thản nhiên nhận rượu thịt coi như là một việc ...trong cái hứng sinh bình”
- Cố ý khinh bạc đến điều... và chờ đợi một trận lôi đình báo thù.

- Bắt đầu “bận tâm” đến những “ biệt đãi” của VQN.

- Khi nghe tin báo ngày mai ra pháp trường: ông chỉ “lặng nghĩ một lát và mỉm cười”

→ Đỉnh kịch lên cao và được giải quyết bằng quyết định cho chữ của HC “ về bảo với chủ ngươi … ta cho chữ”
 
4. Tâm trạng và thái độ của VQN và HC trong tác phẩm
b. Tâm trạng viên quản ngục
Cảnh cho chữ:
“Cảnh tượng xưa nay chưa từng thấy”
4. Cảnh cho chữ:

→ Cho chữ: một việc thanh cao , một sáng tạo nghệ thuật. Tức là cho, là truyền lại cái đẹp cho đời của người sắp chết
→ “Là một cảnh tượng xưa nay chưa từng có”
- Bối cảnh:

+ Thời điểm: đêm khuya, có ánh sáng từ ngọn đuốc tẩm dầu
+ Không gian: một buồng tối của nhà tù, chật hẹp, ẩm ướt, tường đầy..., đất ...phân gián...”
- Hình ảnh người cho chữ
+ Hai tư thế:
. “Một người tù ... xiềng”--> mất tự do
. “... đang dậm tô nét ...” --> người đang ban phát cái đẹp, truyền lại cái đẹp cho đời ( người làm chủ).

 Tư thế lồng lộng ,uy nghi, tỏa sáng
- Càng đẹp hơn khi đặt trong sự đối lập với:

+ Hình ảnh VQN: “Khúm núm cất ....
+ Thầy thơ: “ Tay run run....”

Họ trở nên nhỏ bé , tầm thường trước cái đẹp, cái thiên lương cao cả
 Trật tự kỉ cương trong nhà tù bị đảo ngược.

=> Cái đẹp có thể được sáng tạo giữa chốn nhơ nhớp ( trên đất chết) bởi một con người sắp chết. Cái thiên lương cao cả lại tỏa sáng ở nơi mà bóng tối và cái ác đang ngự trị.
* Lời khuyên HC:
- Lời khuyên chân thành đầy tính nhân văn
- Ý nghĩa: Cái đẹp có thể sản sinh ra từ đất chết , nơi tội ác ngự trị nhưng không thể tồn tại cùng với tội ác. Và con người chỉ có thể xứng đáng thưởng thức cái đẹp khi giữ được thiên lương.
+ Tác dụng: Cảm hóa một con người
“Ngục quan vái người tù ... nghẹn ngào”
6. Nghệ thuật:

- Tạo tình huống truyện độc đáo, đặc sắc.
- Xây dựng nhân vật: làm nổi bật vẻ đẹp trang trọng, uy nghi , rực rỡ hào quang bất tử của nhân vật HC và vẻ đẹp tiềm tàng, ẩn sâu trong tâm hồn VQN.
Thành công trong thủ pháp đối lập tương phản
- Ngôn ngữ góc canh, giàu hình ảnh, có tính tạo hình, vừa cổ kính vừa hiện đại.
 
III/ Tổng kết
Ghi nhớ ( SGK)