TRƯỜNG THCS BÌNH MỸ


NGỮ VĂN 7


GIÁO VIÊN : PHAN TẤN QUAN
CÁCH LÀM BÀI VĂN BIỂU CẢM VỀ
TÁC PHẨM VĂN HỌC

TIẾT 49, 50
I/ Tìm hiểu cách làm bài văn biểu cảm về tác phẩm văn học :
Đề : Nêu cảm nghĩ của em về bài thơ Bánh trôi nước của Hồ Xuân Hương.







I/ Tìm hiểu cách làm bài văn biểu cảm về tác phẩm văn học :
Đề : Nêu cảm nghĩ của em về bài thơ Bánh trôi nước của Hồ Xuân Hương.







1/ Tìm hiểu đề, tìm ý :
- Kiểu bài : văn biểu cảm
- Yêu cầu của đề : Cảm nghĩ về bài thơ Bánh trôi nước của Hồ Xuân Hương.
- Tìm hiểu tác giả, xuất xứ bài thơ.
- Nắm nội dung, nghệ thuật bài thơ.
2/ Dàn bài :
Mở bài :
+ Giới thiệu tác giả Hồ Xuân Hương và
bài thơ Bánh trôi nước
+ Chép lại bài thơ.
- Thân bài : Trình bày những cảm xúc, suy nghĩ do tác phẩm gợi nên :
+ Bài thơ có cách diễn đạt độc đáo thường thấy trong thơ của bà.
+ Nội dung bài thơ : nghĩa đen, nghĩa bóng
+ Nghệ thuật : Dùng thành ngữ, phép ẩn dụ, thơ Nôm tự nhiên, ảnh hưởng ca dao
- Kết bài : Ấn tượng chung về tác phẩm
MỞ BÀI
Cùng với Đoàn Thị Điểm và Bà Huyện Thanh Quan, Hồ Xuân Hương là nhà thơ nữ nổi tiếng của dòng văn học trung đại Việt Nam. Với những bài thơ đa nghĩa độc đáo mà tài tình, bà được mệnh danh là Bà chúa thơ Nôm. Bánh trôi nước là một trong những bài thơ nổi tiếng của bà mà em đã được học trong chương trình Ngữ văn lớp bảy :
“Thân em vừa trắng lại vừa tròn
Bảy nổi ba chìm với nước non
Rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn
Mà em vẫn giữ tấm lòng son”
Trước hết, ta thấy bài thơ sử dụng bút pháp quen thuộc thường thấy trong thơ của bà là mượn hình ảnh sự vật hay con vật để nói chuyện con người – con người ở đây là người phụ nữ có hình thức xinh đẹp nhưng lại có cuộc sống bấp bênh, “Ba chìm, bảy nổi, chín lênh đênh” trong xã hội phong kiến. Cái xã hội vì tư tưởng trọng nam khinh nữ mà người phụ nữ không được coi trọng, luôn luôn chịu nhiều thiệt thòi.
THÂN BÀI
Ví dụ như các bài Ốc nhồi, Con cua, Quả mít, Vịnh cái quạt, ... Có thể thấy, bài thơ mượn hình ảnh cái bánh trôi nước để nói về vẻ đẹp, thân phận bấp bênh, chìm nổi của người phụ nữ trong xã hội phong kiến.
Bài thơ có hai nghĩa :
Nghĩa đen miêu tả bánh trôi nước khi đang luộc chín, bánh làm bằng bột nếp màu trắng có hình tròn, nhân bằng đường phèn. Khi luộc trong nước sôi bánh chín thì nổi lên, chưa chín thì chìm xuống.
Nghĩa bóng phản ánh vẻ đẹp, phẩm chất và thân phận của người phụ nữ trong xã hội cũ. Họ có hình thức xinh đẹp nhưng thân phận thì chìm nổi bấp bênh. Tuy vậy, họ có phẩm chất cao quí, dù gặp cảnh ngộ nào vẫn giữ tấm lòng chung thủy, sắt son.
Về nghệ thuật, bài thơ viết bằng chữ Nôm có cách nói tự nhiên, gần gũi với lời nói thông thường nhưng vẫn đảm bảo những qui tắc chặt chẽ của thơ Đường luật như niêm, vần, nhịp, bố cục, luật bằng trắc… Bài thơ sử dụng thành ngữ quen thuộc bảy nổi ba chìm, dùng cách nói ẩn dụ gợi sự liên tưởng độc đáo. Câu thơ đầu tiên nhà thơ làm giống như mô típ của một số bài ca dao bắt đầu bằng từ Thân em như :
“Thân em như tấm lụa đào
Phất phơ giữa chợ biết vào tay ai”


KB Tóm lại, bài thơ tuy ngắn gọn nhưng có sức gợi tả cao về thân phận vất vả của người phụ nữ trong XHPK. Đây là bài thơ có tư tưởng tiến bộ đã phác họa thành công chân dung người phụ nữ có vẻ đẹp từ hình thức đến tâm hồn mặc dù phải sống trong chế độ đầy rẫy những áp bức, bất công nhưng họ vẫn giữ tấm lòng thủy chung, son sắt. Chính vì thế, đã bao năm trôi qua nhưng bài thơ vẫn còn giữ nguyên giá trị và sống mãi trong lòng người đọc. HXH mãi mãi xứng đáng là Bà chúa thơ Nôm, một nhà thơ nữ tài tình của dòng văn học trung đại Việt Nam.

những yếu tố kì ảo
GHI NHỚ
SGK/147
II/ Luyện tập :
1/ Nêu cảm nghĩ của em về bài thơ Tĩnh dạ tứ của Lí Bạch.







MỞ BÀI
Lý Bạch là nhà thơ nổi tiếng của Trung Quốc với những vần thơ lãng mạn, trữ tình bay bổng khiến người đọc như chìm đắm trong một không gian vừa thanh tịnh vừa gần gũi nhất. Và trăng là biểu tượng chủ đạo trong thơ ông với vẻ đẹp viên mãn, nhưng vương nhiều nỗi niềm, bởi nó gắn bó với những năm tháng ấu thơ của ông. Bài thơ “Tĩnh dạ tứ” được sáng tác trong hoàn cảnh tha hương, bắt
gặp một đêm trăng đẹp khiến nỗi nhớ quê trong ông lại bùng cháy lên mãnh liệt. Bài thơ chính là tiếng lòng nhẹ nhàng, sâu lắng và đầy âu lo của ông :
“Đầu giường ánh trăng rọi,
Ngỡ mặt đất phủ sương.
Ngẩng đầu nhìn trăng sáng,
Cúi đầu nhớ cố hương”.
THÂN BÀI
Bài thơ được lấy cảm hứng từ một đêm trăng nơi đất khách quê người và một nỗi nhớ quê da diết không thể diễn tả thành lời. Cảm xúc bỗng nhiên ùa về miên man theo ánh trăng, đan xen vào đó là sự trằn trọc và thao thức khi ánh trăng rọi qua khung của sổ chiếu vào đầu giường :
“Đầu giường ánh trăng rọi
Ngỡ mặt đất phủ sương”
Nhắc đến Lí Bạch, người ta thường nghĩ đến cảnh thưởng rượu dưới trăng, tức cảnh sinh tình; nhưng hoàn cảnh này lại khác hẳn. Hai câu thơ đầu có đan xen giữa hiện thực và tưởng tượng. Hiện tượng trăng rọi vào đầu giường xuyên qua khung cửa sổ là cảnh tác giả có thể thấy. Có lẽ đêm trăng đó quá đẹp, quá ấn tượng trong một đêm thanh tịnh như vậy khiến cho tác giả bồn chồn, trằn trọc không thể chợp mắt được. Ánh trăng len lỏi vào đầu
giường khiến tác giả “Ngỡ măt đất phủ sương”. Ánh trăng chiếu rọi xuống mặt đất vào buổi tối khiến tác giả có cảm giác như mặt đất đang bị bao phủ bởi một lớp sương trắng mỏng manh. Có lẽ cảm xúc trong trái tim của Lí Bạch đang tràn ra như chính ánh trăng chiếu rọi xuống mặt đất như bây giờ.
Chỉ với hai câu thơ nhưng phần nào đã vẽ lên được một đêm trăng nhẹ nhàng, trong không gian tĩnh lặng và sự lãng mạn, huyền ảo như bao trùm lấy. Cảm xúc của tác giả cũng vì thế là tự bung ra, da diết, bâng khuâng về những điều thân quen đã qua. Ánh trăng giống như một người bạn lâu ngày không gặp, cảm xúc vừa vui mừng, vừa buồn vu vơ, vừa có một nỗi nhớ nào đó đã bắt đầu nhen nhóm lên.  
 Và dòng cảm xúc bỗng nhiên tràn ra ở hai câu thơ cuối:
“Ngẩng đầu nhìn trăng sáng
Cúi đầu nhớ cố hương”
Cử chỉ “ngẩng đầu” nhìn trăng sáng và “cúi đầu” lại nhớ về cố hương.  Dường như ánh trăng chính là chất xúc tác để cho nỗi nhớ cứ thế tuôn trào ra mãnh liệt. “Cố hương” trong câu thơ này khiến cho người đọc nghẹn ngào ở trong lòng, vì nó gợi nhắc đến những điều xưa cũ, đã bao năm
rồi thi sĩ không về thăm quê cũ. Bây giờ bỗng nhiên những hình ảnh về “cố hương” cứ hiển hiện khiến trái tim của Lí Bạch thấy chua xót và nghẹn ngào không nguôi.

Một nỗi nhớ quê nhẹ nhàng, miên man nhưng da diết và day dứt biết nhường nào. Chỉ với bốn câu thơ theo  thể ngũ ngôn tứ tuyệt cô đọng hàm súc nhưng tác giả vừa vẽ lên một bức tranh đêm trăng tuyệt đẹp vừa khơi gợi nên nỗi nhớ đã giấu kín ở trong trái tim mình ở nơi đất khách quê người. Nỗi nhớ ấy len lỏi sang tâm hồn người đọc khiến cho họ cũng cảm thấy có một nỗi nhớ nào vừa ngang qua đây.
KẾT BÀI
Tóm lại, với những từ ngữ giản dị mà tinh luyện, bài thơ đã thể hiện một cách nhẹ nhàng mà thấm thía tình yêu quê hương của người sống xa nhà trong đêm trăng thanh tĩnh. Cái làm nên thành công của bài thơ không chỉ ở ngôn từ tinh tế, cách cảm nhận và biểu hiện ý thơ một cách xuất sắc mà còn bởi Lí Bạch lồng vào những vần thơ của mình cảm xúc dạt dào nhất, chân thực nhất của mình.
2/ Lập dàn ý và phát biểu cảm nghĩ về tác phẩm Hồi hương ngẫu thư.

2/ Lập dàn ý và phát biểu cảm nghĩ về tác phẩm Hồi hương ngẫu thư.
DÀN Ý
Mở bài : Giới thiệu tác giả Hạ Tri Chương và tác phẩm Hồi hương ngẫu thư – Chép lại bài thơ.
- Thân bài : Trình bày những cảm xúc, suy nghĩ do tác phẩm gợi nên :


+ Bài thơ có cấu tứ độc đáo : tác giả về quê chẳng những không vui mà còn lại buồn vì bị những đứa trẻ nhi đồng xem là khách. Từ đó, tác giả mới ngẫu nhiên viết thơ, chứ không có ý định làm thơ khi về quê.
+ Nghệ thuật : sử dụng phép đối hoàn chỉnh, tình huống bi kịch tạo nên tính độc đáo của bài thơ.
- Kết bài : Ấn tượng chung về tác phẩm. Đây là bài thơ nổi tiếng viết về tình cảm quê hương.
XIN CHÀO TẠM BiỆT