TUẦN 12
TIẾT 47 – 48 :
BÀI TOÁN DÂN SỐ
Thái An
I. TÌM HIỂU CHUNG :
1. Tác giả - tác phẩm :
Em hãy cho biết tác giả văn bản “Bài toán dân số” là ai ? Văn bản trích từ đâu ? Thể loại, phương thức biểu đạt của văn bản?
c. Thể loại:
Văn bản nhật dụng
a.Tác giả: Nhà văn, nhà báo Thái An
b. Xuất xứ: Trích trong Báo Giáo Dục và Thời Đại Chủ nhật số 28, 1995
Đây là văn bản nhật dụng nói về vấn đề gia tăng dân số và sự phát triển dân số có liên quan chặt chẽ đến chất lượng cuộc sống của con người và xã hội.
d. Phương thức biểu đạt: Nghị luận kết hợp tự sự, thuyết minh.
2. Bố cục :
Em hãy cho biết văn bản được chia làm mấy phần?
Nêu nội dung từng phần?
Phần 1: Từ đầu… “sáng mắt ra”
 Nêu vấn đề dân số và kế hoạch hóa gia đình được đặt ra từ thời cổ đại.
- Phần 2 : Tiếp theo . . . “ô thứ 31 của bàn cờ”.
 Tốc độ gia tăng dân số thế giới rất nhanh chóng.
- Phần 3: Đoạn còn lại.
 Lời kêu gọi hạn chế sự bùng nổ và gia tăng dân số.
=> Bố cục chặt chẽ
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN:
1. Nội dung:
a. Vấn đề dân số và kế hoạch hoá gia đình :
- Dân số là số người sinh sống trên phạm vi một quốc gia, một châu lục hay toàn cầu.
Gia tăng dân số ảnh hưởng đến tiến bộ xã hội và là nguyên nhân của đói nghèo, lạc hậu.
- Dân số và kế hoạch hoá gia đình là vấn đề đã và đang được quan tâm trên toàn thế giới.
Bài toán dân số được đặt ra từ thời cổ đại.
Không tin
><
Sáng mắt ra
 Cách đặt vấn đề tương phản, tạo sự bất ngờ, hấp dẫn, lôi cuốn được người đọc.
b.Thực trạng vấn đề dân số và kế hoạch hoá gia đình :
* Vấn đề dân số được nhìn nhận từ một bài toán cổ. (Đó là câu chuyện…kinh khủng biết nhường nào!)
* Vấn đề dân số được tính toán từ một chuyện trong Kinh Thánh. (Bây giờ…không quá 5%)
* Vấn đề dân số được nhìn nhận từ thực tế sinh sản của con người. (Trong thực tế …ô thứ 31 của bàn cờ)
b1. Vấn đề dân số được nhìn nhận từ một bài toán cổ.

TÓM TẮT CÂU CHUYỆN KÉN RỂ

Nhà thông thái có một cô con gái đẹp đến tuổi lấy chồng. Ông kén rể bằng cách đưa bàn cờ tướng gồm 64 ô và yêu cầu đặt vào ô thứ nhất 1 hạt thóc, ô thứ 2 hai hạt thóc và các ô tiếp theo cứ thế nhân đôi. Ai đủ số thóc đến ô 64 của bàn cờ thỡ sẽ là chồng của cô gái. Ban đầu ai cũng tưởng dễ nhưng rồi không chàng trai nào đủ số thóc để lấy được cô gái.

- Có một bàn cờ gồm 64 ô.
- Đặt 1 hạt thóc vào ô thứ nhất, ô thứ hai đặt 2 hạt, các ô tiếp theo cứ thế nhân đôi.
 Tổng số thóc được tính ra nhiều đến mức có thể phủ khắp bề mặt Trái đất.
16
32
64
128
?
 Câu chuyện kén rễ là tiền đề để so sánh với sự bùng nổ dân số tăng theo cấp số nhân, công bội là 2, một con số khủng khiếp.
b.2 Vấn đề dân số được tính toán từ một chuyện trong Kinh Thánh.
- Lúc đầu Trái đất chỉ có hai người (A-đam và E-va).
- Nếu mỗi gia đình chỉ sinh hai con thì đến năm 1995 dân số Trái đất là 5,63 tỉ.
- So với bài toán cổ con số này đã xấp xỉ ở ô thứ 30 của bàn cờ.
16
32
64
128
5,63 tỉ
30
- Khởi điểm: 1 hạt thóc.
- Số thóc tăng lên theo cấp số nhân  phủ khắp bề mặt trái đất.
- Tưởng ít hóa ra lại rất nhiều  Một con số khủng khiếp.
 Gây hứng thú, dễ hiểu.
- Khởi điểm: Chỉ có 2 người.
- Năm 1995: dân số thế giới là 5,63 tỉ người  xấp xỉ ô thứ 33.
- Năm 2015: Dân số thế giới hơn 7 tỉ người  mon men sang ô thứ 34.
 Dẫn chứng cụ thể, tạo lòng tin, thuyết phục người đọc.
Vấn đề dân số được nhìn nhận qua một bài toán cổ
Vấn đề dân số được nhìn nhận qua kinh thánh
b3. Vấn đề dân số được nhìn nhận từ thực tế sinh sản của con người.
TỶ LỆ SINH CON CỦA PHỤ NỮ MỘT SỐ NƯỚC
=> Những nước có tỷ lệ sinh con cao.
5,63 tỉ
30
31
7 tỉ
16
32
64
128
 Mức độ gia tăng dân số nhanh chóng trên trái đất, một con số khủng khiếp.
Từ câu chuyện kén rể đến câu chuyện trong kinh thánh và tỉ lệ sinh con của phụ nữ ở một số nước, tác giả cho người đọc biết được điều gì?
Thảo luận:

Theo em, dân số tăng nhanh sẽ có tác động như thế nào đến sự phát triển của xã hội ?
Nghèo đói
Đất chật, người đông
Chất lượng cuộc sống thấp

Thất học, thất nghiệp
Những thành phố
chìm trong khói bụi
ùn tắc giao thông
Nghèo đói, bệnh tật sẽ còn dai dẳng theo đuổi, nếu các quốc gia này không có biện pháp hữu hiệu để kìm hãm sự bùng nổ dân số…
Tóm lại :

Sự bùng nổ dân số đi kèm với nghèo nàn, lạc hậu, kinh tế kém phát triển, văn hóa, giáo dục không được nâng cao…Kìm hãm sự phát triển của xã hội.
Bùng nổ
dân số
Kinh tế kém
phát triển
Nghèo nàn,
lạc hậu
Dân trí thấp
THỐNG KÊ VÀ DỰ BÁO SỰ PHÁT TRIỂN CỦA DÂN SỐ THẾ GIỚI
TỪ NĂM 1950  2050
Dân số Việt Nam năm 2019 là 96.208984 người.
Đứng thứ 15 trên thế giới, thứ 3 khu vực Đông Nam Á
c. Lời kêu gọi
- Con người muốn tồn tại phải biết điều chỉnh và hạn chế gia tăng dân số

- Đừng để cho mỗi con người trên trái đất này chỉ còn diện tích một hạt thóc. Muốn thế phải góp phần làm cho chặng đường đi đến ô 64 càng dài lâu hơn càng tốt. Đó là con đường “Tồn tại hay không tồn tại” của chính loài người.

THẢO LUẬN NHÓM
Theo em con đường nào là tốt nhất để hạn chế sự gia tăng dân số? Vì sao?
- Đẩy mạnh giáo dục đặc biệt là giáo dục cho phụ nữ là con đường tốt nhất để kìm hãm sự phát triển và bùng nổ dân số.

- Vì: Sinh đẻ là quyền của phụ nữ không thể cấm đoán bằng mệnh lệnh và các biện pháp thô bạo…chỉ có giáo dục mới giúp mọi người hiểu rõ hậu quả của bùng nổ dân số gắn liền với đói nghèo và lạc hậu.
- Sử dụng kết hợp các phương pháp so sánh, dùng số liệu, phân tích..
Lập luận chặt chẽ, ngắn gọn.
- Ngôn ngữ khoa học, giàu sức thuyết phục.
2. Nghệ thuật văn bản:
Em hãy nêu nghệ thuật văn bản ?
3. Ý nghĩa văn bản:
Em hãy nêu ý nghĩa văn bản ?
Văn bản nêu lên vấn đề thời sự của đời sống hiện đại: Dân số và tương lai của dân tộc, nhân loại.
III. TỔNG KẾT : ( GHI NHỚ SGK/132 )
Đất đai không sinh thêm, con người lại ngày càng nhiều lên gấp bội. Nếu không hạn chế sự gia tăng dân số thì con người sẽ tự làm hại chính mình. Từ câu chuyện một bài toán cổ về cấp số nhân, tác giả đã đưa ra các con số buộc người đọc phải liên tưởng và suy ngẫm về sự gia tăng dân số đáng lo ngại của thế giới, nhất là ở những nước chậm phát triển.
IV. Luyện tập:
Bài tập1: Con đường nào là con đường tốt nhất để hạn chế gia tăng dân số? Vì sao?
- Đẩy mạnh giáo dục là con đường tốt nhất để hạn chế gia tăng dân số vì chỉ có thể bằng con đường giáo dục mới giúp con người có ý thức và thực hiện một cách tự giác.
Bài tập2: Vì sao sự gia tăng dân số có tầm quan trọng hết sức to lớn đối với tương lai nhân loại, nhất là đối với các dân tộc còn nghèo nàn, lạc hậu?
- Gia tăng dân số dẫn đến đói nghèo, lạc hậu nhất là ở các nước giáo dục kém phát triển nên gia tăng dân số nhanh, tạo ra nghèo đói, lạc hậu. Đó là cái vòng lẩn quẩn.
Bài tập 3:

Dựa vào số liệu về sự gia tăng dân số thế giới đã nêu trong phần Đọc thêm, hãy tính từ năm 2000 đến tháng 9 - 2003 xem số người trên thế giới đã tăng bao nhiêu và gấp khoảng bao nhiêu lần dân số của Việt Nam hiện nay?
- Từ năm 2000 đến 9 - 2003 (45 tháng) số dân trên thế giới đã tăng: 240.673.967 người.
- Số dân đó gấp khoảng ~ 3 lần số dân Việt Nam hiện nay.
- Từ số liệu trên, có thể tính được tốc độ gia tăng dân số mỗi ngày, mỗi giờ:
+ Mỗi ngày tăng khoảng 178.277 người.
+ Mỗi giờ tăng khoảng 7.428 người.
 Tốc độ gia tăng dân số rất nhanh.

A. Do khả năng sinh con của người phụ nữ là rất lớn.
B. Do kinh tế thấp kém.
C. Do không có biện pháp kế hoạch hóa gia đình.
D. Do con người. Nhất là người phụ nữ chưa được hưởng quyền lợi giáo dục.

Nguyên nhân chính của sự gia tăng dân số là gì?

A. Sự “tồn tại hay không tồn tại” của chính loài người.
B. Nền kinh tế thế giới bị giảm sút.
C. Mất ổn định chính trị trên toàn cầu.
D. Nền giáo dục của các nước nghèo nàn, lạc hậu.
Ý NÀO NÓI ĐÚNG NHẤT HẬU QUẢ CỦA SỰ GIA TĂNG DÂN SỐ THẾ GIỚI?
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
- Tự tìm hiểu, nghiên cứu về tình hình dân số của địa phương. Từ đó đề xuất giải pháp cho vấn đề này.

Chuẩn bị bài : Dấu ngoặc đơn và dấu hai chấm