1
Văn bản
Tự sự
Mục đích
Yếu tố chính
PTBĐ chính
Kiểu VB
Các nhân tố
Trình bày diễn biến sự việc thể hiện một ý nghĩa.
Nhân vật, sự việc, lời kể.
Tự sự
Kiểm tra kiến thức về một số kiểu văn bản đã học
Tái hiện hình ảnh, trạng thái sự vật, con người.
Đối tượng miêu tả.
Miêu tả
Tình cảm, cảm xúc về đối tuợng biểu cảm
Biểu cảm
Văn bản
Miêu tả
Văn bản
Biểu cảm
Bộc lộ, bày tỏ cảm xúc của người viết.
Văn bản
Nghị luận
Thuyết phục ngưười đọc về tư tưởng quan điểm của người viết.
Luận điểm, chứng cứ, lí lẽ.
Nghị luận
TIếT 44: Tìm hiểu chung về văn bản thuyết minh
1.Vai trò của văn bản thuyết minh trong đời sống con người
Ví dụ a: Cây dừa Bình Định
I. Vai trò và đặc điểm chung của văn bản thuyết minh trong đời sống con người
Cây dừa Bình Định
Cây dừa gắn bó với ngời dân Bình Định chặt chẽ như cây tre đối với ngời dân miền Bắc. Cây dừa cống hiến tất cả của cải của mình cho con ngời: thân cây làm máng, lá làm nhà tranh, cọng lá chẻ nhỏ làm vách, gốc dừa già làm chõ đồ xôi, nước dừa để uống, để kho cá, kho thịt nấu canh làm nớc mắm. Cùi dừa ăn sống với bánh đa, làm mứt làm bánh kẹo, ép lấy dầu dùng để thắp, để ăn, để chải đầu, nấu xà phòng. Sọ dừa làm khuy áo, làm gáo, làm muôi. Vỏ dừa bện dây rất tốt đối với người đánh cá vì nó mềm, dẻo, dai, chịu mưa, chịu nắng.Cây dừa gắn bó với đời sống hằng ngày nhuư thế đấy.
Dân Bình Định có câu ca dao:
Dừa xanh sừng sững giữa trời
Đem thân mình hiến cho đời thuỷ chung.
ở Bình Định dừa là chủ yếu, dừa là tất cả. Dừa ở đây như rừng, dừa mọc ven sông, ven bờ ruộng, leo sườn đồi, rải theo bờ biển. Trên những chặng đờng dài suốt 50, 60 km chúng ta chỉ gặp cây dừa: dừa xiêm thấp lè tè, quả tròn, nớc ngọt, dừa nếp lơ lửng giữa trời, quả vảng xanh mơn mởn, dừa lửa lá đỏ, vỏ hồng..
( Theo Hoàng Văn Huyền, Những mẩu chuyện địa lí)
Văn bản trình bày điều gì về cây dừa?
( Tìm chi tiết, từ ngữ, câu văn để minh hoạ )
2. Trình bày những điều ấy để làm gì?
Công dụng: thân làm máng, lá làm tranh, cọng chẻ nhỏ làm vách, gốc làm chõ đồ xôi,
nước để uống, kho thịt, nấu canh, làm nước mắm, cùi dừa ăn sống., làm mứt, làm bánh kẹo, ép lấy dầu dùng để thắp, để ăn, để chải đầu, nấu xà phòng. Sọ dừa làm khuy áo, làm gáo, làm muôi Vỏ bện dây rất tốt . vì nó mềm, dẻo, dai, chịu mưa, chịu nắng
Nơi phân bố: ở Bình Định, dừa mọc ven sông, men bờ ruộng, leo
sườn đồi, rải ra biển
Phân loại: dừa xiêm ., dừa nếp ., dừa lửa .
- Cung cấp thông tin về cây dừa
Tìm hiểu chung về văn bản thuyết minh
1.Vai trò của văn bản thuyết minh trong đời sống con người
Ví dụ b: Tại sao lá cây có màu xanh lục ?
I. Vai trò và đặc điểm chung của văn bản thuyết minh trong đời sống con người
- Giải thích một vấn đề khoa học.
Ví dụ a: Cây dừa Bình Định
- Cung cấp thông tin về cây dừa
Tại sao lá cây có màu xanh lục ?
Lá cây có màu xanh lục vì các tế bào của lá cha nhiều lục lạp. Một mi-li-met lá chứa 40 vạn lục tạp. Trong các lục lạp này có chứa một chất gọi là diệp lục, tức là chất xanh của lá. ánh sáng trắng của mặt trời gồm 7 màu: tím, chàm, lam, lục, vàng , cam, đỏ. Sở dĩ chất diệp lục có màu xanh lục vì nó hút các tia sáng có màu khác nhất là màu đỏ và màu lam, nhưng không thu nhận màu xanh lục. Và lại phản chiếu màu này do đó mắt ta mới nhìn thấy màu xanh lục. Nếu ta chiếu chất diệp lục của lá cây bằng một nguồn sáng màu đỏ, chất này sẽ thu nhận các tia màu đỏ, nhuưng vì không có tia sáng màu xanh lục để phản chiếu lại, nên kết quả nhìn vào lá cây chỉ thấy một màu đen sì.Như vậy lá cây có màu xanh là do chất diệp lục trong lá cây.
(Theo Vũ Văn Chuyên-Hỏi đáp về thực vật)
Văn bản này được viết để làm gì?
Giải thích tác dụng của chất diệp lục làm cho lá cây có màu xanh.
Tìm hiểu chung về văn bản thuyết minh
Ví dụ c: Huế
Huế là một trong những trung tâm văn hoá, nghệ thuật lớn của Việt Nam. Huế là một thành phố đẹp. Huế đẹp của thiên nhiên Việt Nam. Huế đẹp của thơ. Huế đẹp của những con người sáng tạo, anh dũng.
Huế là sự kết hợp hài hoà của núi, sông và biển. Chúng ta có thể lên núi Bạch Mã để đón gió biển. Từ đèo Hải Vân mây phủ, chúng ta nghe ti?ng sóng biển rì rào. Từ đây buổi sáng chúng ta có thể lên Truường Sơn, buổi chiều tắm biển Thuận An và ban đêm ngủ thuyền trên sông Hương.
Huế đẹp với cảnh sắc sông núi. Sông Hương đẹp như một dải lụa xanh bay lượn trong tay nghệ sĩ múa. Núi Ngự Bình như cái yên ngựa nổi bật trên nền trời trong xanh của Huế. Chiều đến, những chiếc thuyền nhỏ nhẹ nhàng lướt trên dòng nước hiền dịu của sông Hương. Những mái chèo thong thả buông, những giọng hò Huế ngọt ngào bay lượn trên mặt sóng, trên những ngọn cây thanh trà, phuượng vĩ.
Huế có những công trình kiến trúc nổi tiếng được Liên hợp quốc xếp vào hàng di sản văn hoá thế giới. Huế nổi tiếng với các lăng tẩm của các vua Nguyễn, với chùa Thiên Mụ, chùa Trúc lâm, với đài Vọng Cảnh, điện Hòn chén, chợ Đông Ba,.
Huế được yêu vì những sản phẩm đặc biệt của mình. Huế là thành phố của những mảnh vườn xinh đẹp. Những vưuờn hoa, cây cảnh, những vờn chè, vườn cây ăn quả của Huế xanh mướt như những viên ngọc. Những chiếc nón Huế càng làm cho các cô gái Huế đẹp hơn, duyên dáng hơn.
Huế còn nổi tiếng với những món ăn mà chỉ riêng Huế mới có.
Huế còn là thành phố đấu tranh kiên cuường. Tháng Tám năm 1945, Huế đã đứng lên cùng cả nưuớc, chế độ phong kiến ngàn năm sụp đổ duưới chân thành Huế.
Huế đẹp và thơ đã đi vào lịch sử của những thành phố anh hùng.
( Dẫn theo Tiếng Việt thực hành )
Tìm hiểu chung về văn bản thuyết minh
1.Vai trò của văn bản thuyết minh trong đời sống con người
Ví dụ b: Tại sao lá cây có màu xanh lục ?
I. Vai trò và đặc điểm chung của văn bản thuyết minh trong đời sống con người
- Giải thích một vấn đề khoa học.
Ví dụ a:Cây dừa Bình Định
- Cung cấp thông tin về cây dừa
Ví dụ c : Huế
Giới thiệu về Huế : một thành phố đẹp - trung tâm văn hóa, nghệ thuật lớn của Việt Nam.
Thiên nhiên:
- núi Bạch Mã, đèo Hải Vân mây phủ, cửa biển Thuận An
- Sông Hưuơng như một dải lụa xanh trong tay nghệ sĩ múa,.
- dòng nưước hiền dịu,. giọng hò ngọt ngào.
Công trình kiến trúc : là di sản văn hóa thế giới
- lăng tẩm vua triều Nguyễn
- chùa Thiên Mụ, chùa Trúc Lâm
- đài Vọng Cảnh, điện Hòn Chén, chợ Đông Ba
Sản phẩm đặc biệt :
- nhà vườn, vờn hoa, cây cảnh, cây ăn quả..., nón Huế
Con người : những cô gái Huế đẹp , duyên dáng
ẩm thực : những món ăn ngon
Lịch sử : đấu tranh kiên cường. Tháng Tám năm 1945, Huế đã đứng lên cùng cả nước, chế độ phong kiến ngàn năm sụp đổ dới chân thành Huế.
- Giới thiệu về Huế
Tìm hiểu chung về văn bản thuyết minh
I. Vai trò và đặc điểm chung của văn bản thuyết minh trong đời sống con người
Huế
Giới thiệu: Huế là trung tâm văn hoá nghệ thuật của nước Việt Nam, nơi có những đặc điểm riêng biệt độc đáo.

Văn bản
thuyết minh
Tại sao lá cây có màu xanh
Giải thích tác dụng của chất diệp lục làm cho lá cây có màu xanh.

Cây dừa Bình Định
Công dụng của cây dừa
Giới thiệu Bình Định là quê hương xứ sở của dừa.
1.Vai trò của văn bản thuyết minh trong đời sống con người
Tìm hiểu chung về văn bản thuyết minh
I. Vai trò và đặc điểm chung của văn bản thuyết minh trong đời sống con người
1.Vai trò của văn bản thuyết minh trong đời sống con người
Đại tướng Võ Nguyên Giáp sinh ngày 25 tháng 8 năm 1911, mất ngày 4 tháng 10 năm 2013, còn được gọi là tướng Giáp hoặc anh Văn, là một nhà chỉ huy quân sự và chính trị gia Việt Nam. Ông là Đại tướng đầu tiên, Tổng tư lệnh của Quân đội Nhân dân Việt Nam, ông là người chỉ huy đầu tiên Quân đội Nhân dân Việt Nam, là một trong những người góp công thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, là người học trò xuất sắc và gần gũi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, là chỉ huy chính trong các chiến dịch và chiến thắng chính trong Chiến tranh Đông Dương (1946-1954) đánh bại Thực dân Pháp, Chiến tranh Việt Nam (1960-1975) đánh đuổi đế quốc Mỹ, thống nhất đất nước và Chiến tranh biên giới Việt-Trung (1979) chống quân Trung Quốc tấn công biên giới phía Bắc.
Xuất thân là một giáo viên dạy sử, ông trở thành một trong những nhà lãnh đạo quân sự kiệt xuất nhất trong lịch sử Việt Nam. Ông được đánh giá là một trong những vị tướng kiệt xuất trên thế giới.
Tìm hiểu chung về văn bản thuyết minh
I. Vai trò và đặc điểm chung của văn bản thuyết minh trong đời sống con người
1.Vai trò của văn bản thuyết minh trong đời sống con người
-> Vai trò:văn bản thuyết minh rất gần gũi gắn bó, thiết thực trong đời sống con người
Tìm hiểu chung về văn bản thuyết minh
I. Vai trò và đặc điểm chung của văn bản thuyết minh trong đời sống con người
Huế
Giới thiệu: Huế là trung tâm văn hoá nghệ thuật của nớc Việt Nam, nơi có nhung đặc điểm riêng biệt độc đáo.

Van b?n
thuy?t minh
Tại sao lá cây có màu xanh
Giải thích tác dụng của chất diệp lục làm cho lá cây có màu xanh.

Cây dừa Bỡnh Dịnh
Công dụng của cây dừa
Giới thiệu Bình Định là quê hương xứ sở của dừa.
1.Vai trò của văn bản thuyết minh trong đời sống con người
Phương thức : Trnh bày, giới thiệu, giải thích
(thuyết minh)
- Vai trò: văn bản thuyết minh rất gần gũi gắn bó, thiết thực trong đời sống con ngời
Văn bản thuyết minh là kiểu văn bản thông dụng trong mọi lĩnh vực của đời sống nhằm cung cấp tri thức ( kiến thức ) về đặc điểm, tính chất, nguyên nhân, ... của các hiện tượng và sự vật trong tự nhiên, xã hội bằng phương thức trình bày, giới thiệu, giải thích.
- Khái niệm:
Tìm hiểu chung về văn bản thuyết minh
I. Vai trò và đặc điểm chung của văn bản thuyết minh trong đời sống con người
1. Vai trò của văn bản thuyết minh trong đời sống con ngời
- Vai trò:
- Khái niệm:
Tự sự
Miêu tả
Kiểu VB
Biểu cảm
Nghị luận
Yếu tố chính
PTBĐ chính
Mục đích
diễn biến sự việc, thể hiện một ý nghĩa.
Nhân vật, sự việc, lời kể.
Tự sự
Tái hiện hình ảnh.
Đối ưtượng
miêu tả.
Miêu tả
Bộc lộ cảm xúc
Đối tượng biểu cảm.
Biểu cảm
Thuyết phục.
Luận điểm, luận cứ.
Nghị luận
Tại sao lá cây có màu xanh lục ?
Lá cây có màu xanh lục vì các tế bào của lá chứa nhiều lục lạp. Một mi-li -met lá chứa 40 vạn lục tạp. Trong các lục lạp này có chứa một chất gọi là diệp lục, tức là chất xanh của lá. ánh sáng trắng của mặt trời gồm 7 màu: tím, chàm, lam, lục, vàng , cam, đỏ. Sở dĩ chất diệp lục có màu xanh lục vì nó hút các tia sáng có màu khác nhất là màu đỏ và màu lam, nhưng không thu nhận màu xanh lục. Và lại phản chiếu màu này do đó mắt ta mới nhìn thấy màu xanh lục.
2. Đặc điểm chung của văn bản thuyết minh
Mục đích: Cung cấp tri thức
Yếu tố chính: tri thức.
PTBĐ chính: Thuyết minh.
Tìm hiểu chung về văn bản thuyết minh
I. Vai trò và đặc điểm chung của văn bản thuyết minh trong đời sống con người
1. Vai trò của văn bản thuyết minh trong đời sống con người
- Vai trò:
- Khái niệm:
2. Đặc điểm chung của văn bản thuyết minh
Mục đích: Cung cấp tri thức
Yếu tố chính: tri thức.
PTBĐ chính: Thuyết minh.
- Tri thức phải khách quan khoa học, chính xác, hữu ích .
- Làm sai bản chất của đối tượng.
- Người đọc hiểu không đúng từ đó dẫn tới những hậu quả khó lường.
".Chùa Keo toạ lạc tại xã huyện Vũ Thư tỉnh Thái Bình .... Hội chính chùa Keo diễn ra từ ngày 13 -15 tháng âm lịch hàng năm."
Chùa Keo Thái Bình
Duy Nhất
9
Việt Thuận
8
Tìm hiểu chung về văn bản thuyết minh
I. Vai trò và đặc điểm chung của văn bản thuyết minh trong đời sống con người
1. Vai trò của văn bản thuyết minh trong đời sống con người
- Vai trò:
- Khái niệm:
2. Đặc điểm chung của văn bản thuyết minh
Mục đích: Cung cấp tri thức
Yếu tố chính: tri thức.
PTBĐ chính: Thuyết minh.
- Tri thức phải khách quan khoa học, chính xác, hữu ích .
- Ngôn ngữ cô đọng, dễ hiểu.
- Trình bày rõ ràng, khoa học, chặt chẽ.
Chùa Keo Thái Bình
.
Năm 1061 sau khi đuược triều đình nhà Lý cấp đất, chùa Keo đuược tôn tạo và mở rộng thành một đại danh lam, đưuợc liệt vào hạng đứng đầu cả nuước lúc bấy giờ .Năm 1611 , một trận hồng thuỷ đã kéo đổ chùa Keo . Năm 1630 , chùa Keo đuược trùng tu , tái tạo lại trên diện tích 108000m2 đất, bao gồm 154 gian . Riêng diện tích xây dựng 17 công trình kiến trúc là 58000m2 .
Ngày nay chùa Keo tuy chỉ còn 107 gian song đã là một trong 10 kiến trúc cổ nhất Việt Nam và là một trong 3 ngôi chùa đặc biệt . Chùa còn lưu giữ khá đầy đủ những di vật cổ , trong đó có hàng trăm pho tưuợng cổ thời Lê và nhiều bức chạm, bức khắc.
Gác chuông chùa keo là một công trình nghệ thuật bằng gỗ độc đáo, tiêu biểu cho kiến trúc cổ Việt Nam thể kỉ XVII, cao 11,04 m và có 3 tầng mái. Tầng một có treo 1 khánh đá dài 1,87 m, tầng hai có quả chuông đúc năm 1686, tầng ba và tầng thưuợng có chuông đúc.
Lễ hội chùa hàng năm còn có nhiều trò chơi dân gian và các điệu múa, điệu hát cổ như: Thi bắt vịt, thi nấu cơm, đua thuyền, múa ếch vồ, múa chải cạn...
Tìm hiểu chung về văn bản thuyết minh
I. Vai trò và đặc điểm chung của văn bản thuyết minh trong đời sống con người
1. Vai trò của văn bản thuyết minh trong đời sống con người
- Vai trò:
- Khái niệm:
2. Đặc điểm chung của văn bản thuyết minh
Mục đích: Cung cấp tri thức
Yếu tố chính: tri thức.
PTBĐ chính: Thuyết minh.
- Tri thức phải khách quan khoa học, chính xác, hữu ích .
- Ngôn ngữ cô đọng, dễ hiểu.
- Trình bày rõ ràng, khoa học, chặt chẽ.
II. Luyện tập
Bài tập 1:
Trường THCS Vũ Hội thuộc địa phận thôn Đức Lân nằm ở trung tâm xã Vũ Hội.Trường được thành lập ngày 15/6/1962 với cái tên ban đầu là trường Phổ thông nông nghiệp. Những ngày đầu thành lập trường có 12 thầy cô giáo, cơ sở vật chất, đồ dùng dạy học thiếu thốn. Nhưng với sự quyết tâm, lòng yêu nghề mến trẻ, các thầy cô giáo đã khắc phục khó khăn, vừa xây dựng trường vừa vận động học sinh tới trường. Cùng với sự phát triển của đất nuớc, năm 1976 truờng được sát nhập với trường cấp I Vũ Hội và đổi là truờng PTCS Vũ Hội. Năm 1992 trưường thực hiện việc tách trường cấp I và cấp II, trờng cấp II mang tên trường THCS Vũ Hội.
(Trích: Lịch sử và truyền thống truờng THCS Vũ Hội )
Văn bản sau có phải là văn bản thuyết minh không? Vì sao?
Bài tập 1:
Tìm hiểu chung về văn bản thuyết minh
I. Vai trò và đặc điểm chung của văn bản thuyết minh trong đời sống con người
1. Vai trò của văn bản thuyết minh trong đời sống con người
2. Đặc điểm chung của văn bản thuyết minh
Mục đích: Cung cấp tri thức
Yếu tố chính: tri thức.
PTBĐ chính: Thuyết minh.

Tri thức phải khách quan khoa học,

chính xác, hữu ích .
- Ngôn ngữ cô đọng, dễ hiểu.
-
Trình bày rõ ràng, khoa học, chặt chẽ.

II. Luyện tập
Bài tập 1:
Văn bản sau có phải là văn bản thuyết minh không? Vì sao?
Bài tập 1:
- Về Mục đích:
- Về PTBĐ chính:
- Về yếu tố chính:
- Về cách trình bày diễn đạt:
Cung cấp kiến thức lịch sử về Truờng THCS Vũ Hội
Giới thiệu.
Tri thức thuộc lĩnh vực Lịch sử (KHXH).
Chính xác, rõ ràng.
Kết luận: Văn bản mang đầy đủ đặc điểm của văn bản thuyết minh => là văn bản thuyết minh.
Tìm hiểu chung về văn bản thuyết minh
I. Vai trò và đặc điểm chung của văn bản thuyết minh trong đời sống con người
1. Vai trò của văn bản thuyết minh trong đời sống con người
2. Đặc điểm chung của văn bản thuyết minh
II. Luyện tập
Bài tập 1:
Kết luận: Văn bản mang đầy đủ đặc điểm của văn bản thuyết minh => là văn bản thuyết minh.
Bài tập 2
Văn bản Thông tin về ngày trái đất năm 2000 thuộc loại văn bản nào. Phần nội dung thuyết minh trong văn bản này có tác dụng gì?
Thông tin về ngày Trái Đất năm 2000
- Kiểu VB: Nghị luận
- Yếu tố thuyết minh được sử dụng trong Vb:
". bao bì nilông có thể gây nguy hại bởi đặc tính không phân huỷ của pla-xtíc.
Theo các nhà khoa học bao bì ni lông : cản trở quá trình sinh trưuưởng của các loài thực vật ..tăng khả năng ngập lụt...làm ô nhiễm thực phẩm do chứa các kim loại nhuư chì, ca-đi-mi gây tác hại cho não và là nguyên nhân gây ung thuư phổi. Khi đốt thải ra các khí độc đặc biệt là chất đi-ô-xin có thể gây ngộ độc, khó thở, nôn ra máu, ảnh hưuởng đến các tuyến nội tiết ...., gây ung thuư và các dị tật bẩm sinh cho trẻ sơ sinh."
- Tác dụng: Làm sáng rõ luận điểm: tác hại của việc sử dụng bao bì ni lông từ đó tăng sức thuyết phục cho văn bản.
Tìm hiểu chung về văn bản thuyết minh
I. Vai trò và đặc điểm chung của văn bản thuyết minh trong đời sống con người
1. Vai trò của văn bản thuyết minh trong đời sống con người
2. Đặc điểm chung của văn bản thuyết minh
16
Đặc điểm
văn bản
thuyết minh
mục đích
yếu tố chính
PTBĐ chính
TB, diễn đạt
Y/c tri thức
tri thức về đttm
chính xác, rõ ràng.
chính xác, kq, hữu ích
trình bày
cung cấp tri thức
giới thiệu
giải thích
tự sự
miêu tả
- Vai trò: văn bản thuyết minh rất gần gũi gắn bó, thiết thực trong đời sống con người
Văn bản thuyết minh là kiểu văn bản thông dụng trong mọi lĩnh vực của đời sống nhằm cung cấp tri thức ( kiến thức ) về đặc điểm, tính chất, nguyên nhân, ... của các hiện tượng và sự vật trong tự nhiên, xã hội bằng phưuơng thức trình bày, giới thiệu, giải thích.
- Khái niệm:
Tìm hiểu chung về văn bản thuyết minh
I. Vai trò và đặc điểm chung của văn bản thuyết minh trong đời sống con người
1. Vai trò của văn bản thuyết minh trong đời sống con người
2. Đặc điểm chung của văn bản thuyết minh
II. Luyện tập
* Hướng dẫn học bài ở nhà:
- Học bài: nắm đưuợc vai trò, khái niệm, đặc điểm của văn bản thuyết minh.
Sưuu tầm đoạn văn thuyết minh trong các văn bản đã học.
Làm bài tập 3 - trang118 SGK
Đọc, soạn văn bản "Ôn dịch, thuốc lá" theo câu hỏi hưuớng dẫn.
- Cầu Long Biên chứng nhân lịch sử
- Sài gòn tôi yêu
- Thông tin về ngày trái đất năm 2000.
Bài tập 3: Các VB khác như tự sự, nghị luận, biểu cảm, miêu tả có cần yếu tố thuyết minh không ? Vì sao?
1. VB tự sự có cần yếu tố thuyết minh không ? Vì sao?
2.VB nghị luận có cần yếu tố thuyết minh không ? Vì sao?
3. VB biểu cảm có cần yếu tố thuyết minh không ? Vì sao?
4. VB miêu tả có cần yếu tố thuyết minh không ? Vì sao?