Bánh ít lá gai
Bánh đậu xanh
Bánh phu thê
Cốm
Thạch Lam
MỘT THỨ QUÀ CỦA LÚA NON: CỐM
GV: Hồ Hồng Yến
TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả Thạch Lam
- Thạch Lam (1910-1942)
- Tên thật: Nguyễn Tường Vinh sau đổi thành Nguyễn Tường Lân.
- Quê quán: Hà Nội.
- Là một nhà văn nổi tiếng của nhóm “Tự lực văn đoàn” trước Cách mạng tháng 8.
- Ông có sở trường về truyện ngắn và tuỳ bút.
- Giọng văn nhẹ nhàng, sâu lắng.
- Tác phẩm tiêu biểu:
2. Tác phẩm
Xuất xứ: Được rút từ tập tuỳ bút Hà Nội băm sáu phố phường (1943)
b. Thể loại: tùy bút.
c. PTBĐ: biểu cảm kết hợp với tự sự, miêu tả, nghị luận.
d. Bố cục: 3 phần
Cảm nghĩ về nguồn gốc của cốm.
Bố cục
Phần 1 (từ đầu đến “hai đầu cong vút lên như chiếc thuyền rồng…”)
Phần 2 (tiếp đó đến “vẻ cao quý kín đáo và nhũn nhặn?”)
Phần 3 (còn lại)
Cảm nghĩ về giá trị văn hóa của cốm.
Cảm nghĩ về cách thưởng thức cốm.
Hãy tìm và phân tích cái hay của những từ tả màu sắc hương vị trong đoạn văn thứ nhất?
Cơn gió mùa hạ lướt qua vừng sen trên hồ, nhuần thấm cái hương thơm của lá, như báo trước mùa về của một thức quà thanh nhã và tinh khiết. Các bạn có ngửi thấy, khi đi qua những cánh đồng xanh, mà hạt thóc nếp đầu tiên làm trĩu thân lúa còn tươi, ngửi thấy cái mùi thơm mát của bông lúa non không? Trong cái vỏ xanh kia, có một giọt sữa trắng thơm, phảng phất hương vị ngàn hoa cỏ. Dưới ánh nắng, giọt sữa dần dần đông lại, bông lúa càng ngày càng cong xuống, nặng vì cái chất quý trong sạch của Trời”
Mùi thơm của bông lúa non
Hương thơm của vầng lá sen trên hồ trong làn gió mùa hạ
- Cách làm cốm:
+ Gặt lúa lúc vừa nhất
+ Cách thức làm truyền từ đời này sang đời khác
+ Làm cốm “bí mật và khắt khe”
Cách làm cốm được tác giả miêu tả như thế nào?
- Hình ảnh cô gái làng Vòng:
+ xinh xinh, gọn ghẽ...,
+ cái đòn gánh hai đầu cong vút lên như chiếc thuyền rồng…
-> Cốm gắn liền với vẻ duyên dáng của người làm cốm.
Tác giả miêu tả hình ảnh những cô gái bán cốm như thế nào?
- Cảm xúc về cốm được bắt nguồn từ: hương thơm của lá sen, mùi thơm mát của bông lúa non...
- Cốm được làm từ lúa nếp non đồng quê =>Cốm được hình thành từ những gì trong sạch, tinh khiết nhất của đất trời.
-> Sử dụng từ ngữ tinh tế và chọn lọc, nhiều kiểu câu phù hợp.
- Sức hấp dẫn của cốm làng Vòng:
+ Hương vị: Hạt cốm dẻo, thơm, ngon
+ Nét duyên của gánh cốm được tạo nên bởi hình ảnh con người.
=> Yêu quý, trân trọng cội nguồn trong sạch, đẹp đẽ, giàu sắc thái văn hóa dân tộc của cốm.
II. Đọc hiểu văn bản
1. Cảm nghĩ về nguồn gốc của cốm

2. Cảm nghĩ về giá trị của cốm
Tác giả ca ngợi cốm như một thứ quà như thế nào?
"Cốm là thức quà riêng biệt của đất nước, là thức dâng của những cánh đồng lúa bát ngát xanh, mang trong hương vị tất cả cái mộc mạc, giản dị và thanh khiết của đồng quê nội cỏ An Nam”.
‘‘Hồng cốm tốt đôi... Và không bao giờ có hai màu lại hoà hợp hơn được nữa: màu xanh tươi của cốm như ngọc thạch quý, màu đỏ thắm của hồng như ngọc lựu già. Một thứ thanh đạm, một thứ ngọt sắc, hai vị nâng đỡ nhau để hạnh phúc được lâu bền’’.

2. Cảm nghĩ về giá trị của cốm
- Cốm là thức quà riêng biệt của đất nước -> trang trọng, đặc biệt là sản vật quý.
- Cốm làm lễ vật Tết -> Cốm gắn liền với phong tục lễ tết thiêng liêng của dân tộc, với ước mong hạnh phúc của con người.
Em hiểu gì về giá trị của cốm?
* Sự hoà hợp giữa cốm - hồng:
Cốm: âm | Hồng: dương
Màu xanh | đỏ
Vị thanh đạm | ngọt sắc
Bánh cốm vuông | hồng tròn
-> Âm dương hoà hợp, hạnh phúc lâu bền, nhiều con lắm cháu.
Em hiểu gì về sự hoà hợp giữa cốm – hồng?
- Làm quà Tết, là sính lễ trong phong tục cưới hỏi:
+ “Hồng cốm tốt đôi”: Hòa hợp, tương xứng về hương vị màu sắc .
+ Phê phán, chê cười, đáng tiếc cho tục lệ bị phai nhạt.
=>Từ giá trị ẩm thực cốm được nâng lên thành giá trị tinh thần, giá trị văn hóa.
- Cốm là thứ quà riêng, giản dị, độc đáo và tinh khiết của đất và người Việt Nam.

2. Cảm nghĩ về giá trị của cốm

3. Cảm nghĩ về cách thưởng thức cốm

- Cách ăn cốm:
+ Ăn từng chút ít, thong thả và ngẫm nghĩ.
-> Cảm thụ bằng nhiều giác quan:
Khứu giác: mùi thơm của lúa non
Vị giác: ngọt của cốm
Thị giác: màu xanh
-> Thể hiện cái nhìn trân trọng và thái độ văn hoá trong việc thưởng thức cốm.
Cách ăn cốm được tác giả miêu tả như thế nào?
- Cốm được gói trong lá sen.
Thưởng thức cốm là cả một nghệ thuật ẩm thực mang
đậm nét văn hóa của người Hà Nội
CÁCH THƯỞNG THỨC
“Hỡi các bà mua hàng! Chớ có thọc tay mân mê thức quà thần tiên ấy, hãy nhẹ nhàng mà nâng đỡ, chút chiu mà vuốt ve… Phải nên kính trọng cái lộc của trời, cái khéo léo của người và sự tiềm tàng nhẫn nại của thần lúa. Sự thưởng thức của các bà sẽ được trang nhã và đẹp đẽ hơn và cái vui cũng sẽ tươi sáng hơn nhiều lắm.”
Nhà văn đã đề nghị chúng ta thưởng thức cốm như thế nào?
Tại sao tác giả lại có câu “ Hỡi các bà mua hàng” Tác dụng của câu này dùng để làm gì?
Em có nhận xét gì về các từ hãy chớ nên phải được sử dụng trong đoạn văn
- Lời đề nghị mua cốm thẳng thắn, chí lý, chí tình: Hãy, chớ, phải, nên (từ mệnh lệnh, cầu khiến).
- Người mua cốm: phải nhẹ nhàng, nâng đỡ chút chiu.
-> Cốm là lộc của trời, cái khéo léo của người và sự cố sức tiềm tàng và nhẫn nại của thân lúa.
Tác giả thuyết phục người mua cốm như thế nào?
- Ăn cốm phải ăn từng chút ít, thong thả và ngẫm nghĩ.
- Thưởng thức cốm bằng mọi giác quan.
=> Cốm là một giá trị tinh thần thiêng liêng đáng được chúng ta trân trọng giữ gìn.
-> Đó là văn hóa ẩm thực của người Việt Nam.
- Lời đề nghị mua cốm: như đang khuyên răn, tìm sự đồng cảm những gì đã mất đi.

3. Cảm nghĩ về cách thưởng thức cốm

Cốm dẹp miền Tây
Cốm Làng Vòng
Hà Nội
III. TỔNG KẾT

1. Nghệ thuật
- Biện pháp tu từ: nhân hoá, ẩn dụ, so sánh
- Lời văn giàu chất thơ, nhẹ nhàng mà sâu sắc tinh tế.
- Sử dụng câu hỏi tu từ .
- Sự liên tưởng, tưởng tượng phong phú.
2. Nội dung
- Cốm: Thức quà riêng biệt của đất nước, là thức dâng của những cánh đồng bát ngát mang hương vị mộc mạc, giản dị, thanh khiết.
- Cốm là một nét đẹp văn hoá của dân tộc ta cần gìn giữ và phát huy.