Ngữ văn 7
Tiếng gà trưa
Tiết 46,47 THCS Nguyễn Sinh Sắc
a. Tác giả:
I.Tìm hiểu chung
1. Chú thích
XUÂN QUỲNH ( 1942 – 1988 )
Tiết 46,47 TIẾNG GÀ TRƯA

Nguyễn Xuân Quỳnh (1942-1988 ) quê làng La Khê
(một làng có nghề dệt the, lụa nổi tiếng)ở ven thị xã Hà Đông
tỉnh Hà Tây, mồ côi mẹ từ lúc ấu thơ, người cha thường vắng
nhà đi làm xa, hai chị em sống với bà suốt những năm tháng
tuổi thơ.
Xuân Quỳnh là một nhà thơ nữ xuất sắc trong nền thơ hiện đại Việt Nam. Thơ của bà thường viết về những tình cảm gần gũi bình dị trong đời sống gia đình và cuộc sống thường
ngày, biểu lộ những rung cảm và khát vọng của một trái tim
phụ nữ chân thành tha thiết và đằm thắm.
a. Tác giả:
I.Tìm hiểu chung
1. Chú thích
Xuân Quỳnh
XUÂN QUỲNH ( 1942 – 1988 )
Tiết 46,47 TIẾNG GÀ TRƯA
a. Tác giả:
I.Tìm hiểu chung
1. Chú thích
Xuân Quỳnh
Tiết 46,47 TIẾNG GÀ TRƯA
b. Tác phẩm:
- Trích từ tập thơ “Hoa dọc chiến hào” (1968) và in lại trong tập “Sân ga chiều em đi” (1984).
- Được viết trong thời kì đầu của cuộc kháng chiến chống đế quốc Mĩ.
Các tác phẩm khác của Xuân Quỳnh
a. Tác giả:
I.Tìm hiểu chung
1. Chú thích
Xuân Quỳnh
Tiết 46,47 TIẾNG GÀ TRƯA
b. Tác phẩm:
sgk
c. Từ khó:
c. Từ khó

- Gà mái mơ: Gà mái lông màu hoa mơ- vàng nhạt xen lẫn đốm trắng.
Chắt chiu: Dành dụm, tiết kiệm từng chút và kiên trì.
Gà toi: Gà dây, chết vì các bệnh, các dịch khác nhau.
Lang mặt: Da mặt có những đám trắng loang lổ do bệnh lang ben (bệnh ngoài da, do một thứ nấm gây ra). Trong dân gian lưu truyền quan niệm cho rằng nhìn gà đẻ sẽ bị lang mặt.
- Sương muối : Sương đông thành những hạt bang trắng xóa phủ trên mặt đất và cây cỏ, trông như muối, chỉ xuất hiện khi thời tiết rất lạnh, có hại đối với cây cối và loài vật.
- Chéo go:Vải dày, trên mặt vải có những đường dệt chéo song song với nhau theo bề ngang khổ vải.
- Trúc bâu: Vải trắng dày dệt bằng sợi bông thông thường
Sương muối
Lang mặt
Vải trúc bâu
Vài chéo go
a. Tác giả:
I. Tìm hiểu chung
1. Chú thích
Xuân Quỳnh
Tiết 46,47 TIẾNG GÀ TRƯA
b. Tác phẩm: sgk
c. Từ khó:
sgk
2. Đọc:
2. Đọc
*Cách đọc:
- Giọng đọc : Vui, hồ hởi, phân biệt lời mắng yêu của bà với lời kể, tả trữ tình của nhà thơ - trong vai anh bộ đội đang nhớ nhà, nhớ bà, nhớ quê.
- Nhịp : 3/2, 2/3, 1/2/2; Nhấn mạnh vào các từ ngữ, câu thơ được lặp lại trong bài
Tiếng gà trưa
(Xuân Quỳnh)

Trên đường hành quân xa
Dừng chân bên xóm nhỏ
Tiếng gà ai nhảy ổ:
“Cục...cục tác cục ta”
Nghe xao động nắng trưa
Nghe bàn chân đỡ mỏi
Nghe gọi về tuổi thơ

Tiếng gà trưa
Ổ rơm hồng những trứng
Này con gà mái mơ
Khắp mình hoa đốm trắng
Này con gà mái vàng
Lông óng như màu nắng

Ôi cái quần chéo go
Ống rộng dài quét đất
Cái áo cánh trúc bâu
Đi qua nghe sột soạt.
Tiếng gà trưa
Mang bao nhiêu hạnh phúc
Đêm cháu về nằm mơ
Giấc ngủ hồng sắc trứng

Cháu chiến đấu hôm nay
Vì lòng yêu tổ quốc
Vì xóm làng thân thuộc
Bà ơi, cũng vì bà
Vì tiếng gà cục tác
Ổ trứng hồng tuổi thơ.
Tiếng gà trưa
Có tiếng bà vẫn mắng
- Gà đẻ mà mày nhìn
Rồi sau này lang mặt !
Cháu về lấy gương soi
Lòng dại thơ lo lắng

Tiếng gà trưa
Tay bà khum soi trứng
Dành từng quả chắt chiu
Cho con gà mái ấp
Cứ hàng năm hàng năm
Khi gió mùa đông tới
Bà lo đàn gà toi
Mong trời đừng sương muối
Để cuối năm bán gà
Cháu được quần áo mới
a. Tác giả:
I. Tìm hiểu chung
1. Chú thích
Xuân Quỳnh
Tiết 46,47 TIẾNG GÀ TRƯA
b. Tác phẩm:
c. Từ khó:
sgk
2. Đọc:
- Thể thơ:
5 tiếng (có biến đổi linh hoạt)
Em có nhận xét gì về thể thơ của bài thơ này? (Chú ý: Vần thơ, số tiếng trong câu, số câu trong khổ?)
Trên đường hành quân xa
Dừng chân bên xóm nhỏ
Tiếng gà ai nhảy ổ:
“Cục ... cục tác cục ta
Nghe xao động nắng trưa
Nghe bàn chân đỡ mỏi
Nghe gọi về tuổi thơ
Gồm 7 câu mỗi câu 5 tiếng
Tiếng gà trưa
Tay bà khum soi trứng
Dành từng quả chắt chiu
Cho con gà mái ấp
------
Cứ hàng năm hàng năm
Khi gió mùa đông tới
Bà lo đàn gà toi
Mong trời đừng sương muối
Để cuối năm bán gà
Cháu được quần áo mới
Gồm 4
câu
3 tiếng
Gồm 6 câu mỗi câu 5 tiếng
a. Tác giả:
I. Tìm hiểu chung
1. Chú thích
Xuân Quỳnh
Tiết 46,47 TIẾNG GÀ TRƯA
b. Tác phẩm:
c. Từ khó:
sgk
2. Đọc:
- Thể thơ:
5 tiếng
- Phương thức biểu đạt chính:
Biểu cảm
3. Bố cục:
3 phần
3. Bố cục: 3 phần

Phần 1: (khổ thơ đầu): Tiếng gà trưa thức dậy tình cảm làng quê.

Phần 2: (năm khổ thơ tiếp): Những kỉ nhiệm tuổi thơ được tiếng gà trưa khơi dậy
Phần 3: (hai khổ thơ cuối): Những suy tư về tiếng gà trưa

Kí ức tuổi thơ :ổ trứng hồng,gà mái mơ,mái vàng,tiếng bà mắng
Suy ngẫm về hiện tại:về tổ quốc ,xóm làng, về bà ,ổ trứng hồng.
Hành quân -> nghe tiếng gà nhảy ổ-> nhớ về kí ức tuổi thơ
Em hãy cho biết : Mạch cảm xúc của bài thơ là gì ?
Tiếng gà trưa
Trên đường hành quân,
người chiến sĩ chợt
nghe tiếng gà nhảy ổ,
gợi về kỉ niệm tuổi thơ

Hình ảnh gà
mái mơ,
mái vàng với
người bà giàu
lòng yêu thương

Ước mơ tuổi thơ và
tiếng gà trưa đã khắc
sâu tình yêu quê hương,
đất nước nơi người
chiến sĩ
Hiện tại
Quá khứ
Hiện tại
MẠCH CẢM XÚC CỦA BÀI THƠ
I. Tìm hiểu chung

Tiết 46,47 TIẾNG GÀ TRƯA
II. Tìm hiểu văn bản
1. Tiếng gà trưa thức dậy tình cảm làng quê (Khổ thơ đầu)
Trên đường hành quân xa
Dừng chân bên xóm nhỏ
Tiếng gà ai nhảy ổ:
“Cục … cục tác cục ta”
Nghe xao động nắng trưa
Nghe bàn chân đỡ mỏi
Nghe gọi về tuổi thơ
Câu thơ nào ghi lại âm thanh của tiếng gà trưa?
Âm thanh:
“ Cục …cục tác cục ta”
Âm thanh của tiếng gà kêu


Người chiến sỹ bắt gặp âm thanh của tiếng gà trưa trong hoàn cảnh nào?
Trên đường hành quân xa
Dừng chân bên xóm nhỏ
Tiếng gà ai nhảy ổ:
“ Cục …cục tác cục ta”
Nghe xao động nắng trưa
Nghe bàn chân đỡ mỏi
Nghe gọi về tuổi thơ


Hoàn cảnh:
Đang trên đường đi đánh giặc, cạnh bên xóm làng nhỏ

Âm thanh tiếng gà trưa đã đem đến cho người chiến sĩ cảm nhận gì?
Trên đường hành quân xa
Dừng chân bên xóm nhỏ
Tiếng gà ai nhảy ổ:
“ Cục …cục tác cục ta”
Nghe xao động nắng trưa
Nghe bàn chân đỡ mỏi
Nghe gọi về tuổi thơ

Cảm nhận:
Làm cho cái nắng hè trở nên xao động.
Bàn chân không thấy mỏi sau cuộc hành trình chiến đấu dài.
Khơi dậy về tuổi thơ của người chiến sĩ
Vì sao trong muôn vàng âm thanh, người chiến sĩ lại chú ý đến âm thanh của tiếng gà trưa
Buổi trưa ở làng quê là thời điểm rất yên tĩnh, do đó tiếng gà có thể khuấy động cả không gian.
Tiếng gà dự báo điều tốt lành, đem lại niềm vui cho con người.
Tiếng gà gắn với kỷ niệm của tuổi ấu thơ.
Nghe xao động nắng trưa
Nghe bàn chân đỡ mỏi
Nghe gọi về tuổi thơ
Em thấy đoạn thơ sử dụng biện pháp nghệ thuật gì? Nêu tác dụng?
Nghe xao động nắng trưa
Nghe bàn chân đỡ mỏi
Nghe gọi về tuổi thơ
Dùng thính giác “nghe”để thay cho cảm giác “thấy”
=> Biện pháp ẩn dụ chuyển đổi cảm giác
 Kéo kí ức về với hiện tại
I. Tìm hiểu chung

Tiết 46,47 TIẾNG GÀ TRƯA
II. Tìm hiểu văn bản
1. Tiếng gà trưa thức dậy tình cảm làng quê (Khổ thơ đầu)
- Điệp từ “ nghe”
:
- Biện pháp ẩn dụ:

=> Tâm hồn nhà thơ nhạy cảm, tha thiết yêu cuộc sống, yêu làng quê thắm thiết
2. Tiếng gà trưa khơi dậy những kỉ niệm ấu thơ (5 khổ thơ tiếp theo)
nhấn mạnh các cảm xúc nối tiếp nhau đang tràn
ngập trong lòng người chiến sĩ khi nghe tiếng gà.
Tiếng gà làm thức dậy tình cảm yêu làng quê và kỉ niệm tuổi thơ.
Ổ rơm hồng những trứng
Con gà mái mơ – mình hoa đốm trắng
Con gà mái vàng – lông óng như màu nắng
…
Hình ảnh nào được gợi lên đầu tiên trong kí ức tuổi thơ
Em nhận xét gì về giọng điệu khổ thơ ? Thể hiện tâm trạng, thái độ gì của nhà thơ ?
Biện pháp nghệ thuật nào được sử dụng trong đoạn thơ ? Tác dụng ?
-> Liệt kê, điệp ngữ . Gợi hình ảnh về đàn gà đẹp như một
bức tranh
I. Tìm hiểu chung

Tiết 46,47 TIẾNG GÀ TRƯA
II. Tìm hiểu văn bản
1. Tiếng gà trưa thức dậy tình cảm làng quê (Khổ thơ đầu)
2. Tiếng gà trưa khơi dậy những kỉ niệm ấu thơ (5 khổ thơ tiếp theo)
a. Kỉ niệm về đàn gà
Biện pháp điệp ngữ, so sánh, liệt kê

> Hình ảnh đàn gà hiện lên chân thực, sống động, đẹp như 1 bức tranh. Thể hiện niềm vui, niềm hãnh diện,trân trọng nâng niu kí ức tuổi thơ.
Tiếng bà vẫn mắng – gà đẻ mà mày nhìn…
Tay bà khum soi trứng – chắt chiu trứng cho gà mái ấp
Khi gió mùa đông tới – bà lo đàn gà toi
Mong trời đừng sương muối – để cuối năm bán gà …
Sau hình ảnh đàn gà hiện lên trong kí ức tuổi thơ là hình ảnh nào nữa?
Hình ảnh người bà hiện lên trong đoạn thơ như thế nào?
Em nhận xét gì về tình cảm của người bà dành cho cháu qua những hình ảnh ấy?
Em nhận xét gì về người cháu và tình cảm của cháu dành cho bà ?
Những lời mắng yêu của bà => tình cảm sâu nặng, chân thành, tuy giản dị, nhưng lại vô cùng sâu sắc, ý nghĩa
Cách bà chăm chút quả trứng :
+ Ổ rơm hồng những trứng
+ Tay bà khum soi trứng
+ Dành từng quả chắt chiu
Tuổi thơ của người chiến sĩ gắn liền với niềm vui, trong trẻo, đầy tình yêu thương ở gia đình, làng quê.
- Tình bà cháu ấm áp, sâu nặng
=> Tình cảm tha thiết của người bà dành cho đứa cháu của mình một tình thương bao la, to lớn, cho đi mà không cần nhận lại điều gì. Bà chăm lo cho đàn gà, nâng niu những quả trứng với niềm ao ước, mong muốn một điều ước nhỏ nhoi để cuối năm bán gà mua cho cháu quần áo mới
I. Tìm hiểu chung

Tiết 46,47 TIẾNG GÀ TRƯA
II. Tìm hiểu văn bản
1. Tiếng gà trưa thức dậy tình cảm làng quê (Khổ thơ đầu)
2. Tiếng gà trưa khơi dậy những kỉ niệm ấu thơ (5 khổ thơ tiếp theo)
a. Kỉ niệm về đàn gà
Biện pháp điệp ngữ, so sánh, liệt kê
b. Hình ảnh người bà và tình bà cháu
Điệp cấu trúc, từ láy, tính từ, động từ gợi tả hình ảnh người bà tần
tảo, chắt chiu, yêu thương cháu
- Cháu hồn nhiên, ngây thơ, yêu quý, biết ơn bà
-> Tình bà cháu gắn bó, thắm thiết, sâu nặng.

> Hình ảnh đàn gà hiện lên chân thực, sống động, đẹp như 1 bức tranh. Thể hiện niềm vui, niềm hãnh diện,trân trọng nâng niu kí ức tuổi thơ.
I. Tìm hiểu chung

Tiết 46,47 TIẾNG GÀ TRƯA
II. Tìm hiểu văn bản
1. Tiếng gà trưa thức dậy tình cảm làng quê (Khổ thơ đầu)
2. Tiếng gà trưa khơi dậy những kỉ niệm ấu thơ (5 khổ thơ tiếp theo)
3. Những suy nghĩ về tiếng gà trưa (Hai khổ thơ cuối)

Tiếng gà trưa
Mang bao nhiêu hạnh phúc
Đêm cháu về nằm mơ
Giấc ngủ hồng sắc trứng

Những ước mơ nhỏ bé, đơn sơ, giản dị của đứa cháu đã được gợi ra qua những hình ảnh : Tiếng gà => Quần áo mới => Giấc ngủ
Những ước mơ đó của đứa cháu đã được gợi ra thông qua những hình ảnh nào trong khổ thơ trên ? Tác dụng ?


Những hình ảnh, chi tiết đó đã gợi ra điều gì ?
Cháu chiến đấu hôm nay
Vì lòng yêu Tổ quốc
Vì xóm làng thân thuộc
Bà ơi, cũng vì bà
Vì tiếng gà cục tác
Ổ trứng hồng tuổi thơ.
Những ước mơ nhỏ bé, đơn sơ, giản dị đó được gợi ra hình ảnh người bà chắt chiu từng quả trứng, nâng niu từng sự sống để cuối năm có tiền mua quần áo mới cho cháu => Bà đã thực hiện ước mơ của đứa cháu yêu
Những hình ảnh, nỗi nhớ về bà đã trở thành động lực để cháu vững tay súng tiến lên chống lại kẻ thù để bảo vệ gia đình, xóm làng, quê hương, đất nước, nền độc lập tự do của Tổ quốc
I. Tìm hiểu chung

Tiết 46,47 TIẾNG GÀ TRƯA
II. Tìm hiểu văn bản
1. Tiếng gà trưa thức dậy tình cảm làng quê
2. Tiếng gà trưa khơi dậy những kỉ niệm ấu thơ
3. Những suy nghĩ về tiếng gà trưa (Hai khổ thơ cuối)
- Tình cảm yêu thương, thiêng liêng, quý giá, kính trọng và biết ơn về những hi sinh to lớn của người bà kính yêu.
- Tình yêu quê hương, đất nước rộng lớn, sâu sắc, cao cả.
:

Qua bài thơ này, em thấy mình phải có tình cảm, thái độ như thế nào đối với ông bà
của mình ?
:


Em có thể đọc vài câu ca dao nói về lòng yêu thương, kính trọng
ông bà ?
:
Ngó lên nuộc lạt mái nhà
Bao nhiêu nuộc lạt nhớ ông bà bấy nhiêu

Con người có cố, có ông
Như cây có cội, như sông có nguồn

III. Tổng kết:
1.Nội dung
- Tiếng gà trưa đã gọi về những kỉ niệm đẹp đẽ của tuổi thơ và tình bà cháu. Tình cảm gia đình đã làm sâu sắc thêm tình yêu quê hương đất nước.
2.Nghệ thuật
- Thể thơ 5 tiếng
- Biểu cảm qua tự sự, miêu tả.
- Điệp ngữ, đảo ngữ, so sánh, tính từ, động từ...
- Hiện tại, quá khứ, hiện tại.
*Ghi nhớ ( Sgk/151)

? Theo em vì sao tác giả lại đặt nhan đề bài thơ là “Tiếng gà trưa”?
? Tình cảm của tác giả được bộc lộ qua những chi tiết giản dị , tự nhiên. Hãy chứng minh?
Sở dĩ đặt tên bài thơ là “Tiếng gà trưa” vì tiếng gà trưa là đầu mối cảm xúc, là cảm hứng chủ đạo xuyên suốt bài thơ.
Tiếng gà trưa đã đi vào kỉ niệm, được gợi lại trên đường hành quân, trở thành yếu tố khắc sâu thêm tình cảm thiêng liêng với quê hương đất nước của người chiến sĩ.
Này con gà mái mơ
Khắp mình hoa đốm trắng
Này con gà mái vàng
Lông óng như màu nắng.
Gà đẻ mà mày nhìn
Rồi sau này lang mặt
Cháu về lấy gương soi
Lòng dại thơ lo lắng.
Ôi cái quần chéo go
ống rộng dài quét đất
Cái áo cánh trúc bâu
Đi qua nghe sột soạt.