Chào mừng quý thầy cô và các em học sinh
Tham dự tiết học
Ngữ văn lớp 7
Năm học: 2021 - 2022
Giáo viên: Lê Thành Chung
NGHE BÀI HÁT
VÀ NÊU CẢM NHẬN CỦA EM
LỚP : LÁ
Giáo viên : Nguyễn Thị Thân
TIẾT 54

MỘT THỨ QUÀ CỦA LÚA NOM: CỐM
THẠCH LAM
I. Giới thiệu chung:
1. Tác giả:
- Thạch Lam ( 1910 - 1942) sinh tại Hà Nội, tên Nguyễn Tường Vinh sau đổi là Nguyễn Tường Lân.
Ông có sở trường về truyện ngắn và thành công trong tuỳ bút
Văn của Thạch Lam nhẹ nhàng tinh tế, giàu chất thơ, nhân ái.


TIẾT 54: MỘT THỨ QUÀ CỦA LÚA NON: CỐM – THẠCH LAM
I. Giới thiệu chung:
2. Tác phẩm:
- Xuất xứ: "Một thứ quà của lúa non: Cốm" in trong tập "Hà Nội băm sáu phố phường" (1943).
- Thể loại:
Tùy bút
* Khái niệm tuỳ bút: Là thể văn, ghi chép về những hình ảnh và sự việc có thực mà nhà văn quan sát được từ đó bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ của mình trước các hiện tượng và vấn đề của đời sống.
Bên cạnh đó nó còn có yếu tố nghị luận, suy tư, triết lí.
Mặc dù tuỳ bút không có cốt truyện nhưng đều có cảm hứng chủ đạo.
* Đặc điểm của tuỳ bút:
Tuỳ bút thường thiên về biểu cảm, nên gần với thơ.
TIẾT 54: MỘT THỨ QUÀ CỦA LÚA NON: CỐM – THẠCH LAM
NHỮNG TÁC PHẨM TIÊU BIỂU
TIẾT 54: MỘT THỨ QUÀ CỦA LÚA NON: CỐM – THẠCH LAM
II. Đọc – Hiểu văn bản:
1. Đọc, tìm hiểu nghĩa từ khó:
Văn bản cần đọc với giọng điệu trữ tình, sôi nổi, thể hiện rõ tình yêu đối với một nét đẹp trong văn hóa ẩm thực của một ngòi bút tinh tế, nhẹ nhàng, sâu lắng. Cần nhấn mạnh ở một số chi tiết thể hiện vẻ đẹp của cốm và cách thưởng thức cốm.
TIẾT 54,55: MỘT THỨ QUÀ CỦA LÚA NON: CỐM – THẠCH LAM
Trích văn bản: “Một thứ quà của lúa non: Cốm".
Cơn gió mùa hạ lướt qua vừng sen trên hồ, nhuần thấm cái hương thơm của lá, như báo trước mùa về của một thức quà thanh nhã và tinh khiết. Các bạn có ngửi thấy, khi đi qua những cánh đồng xanh, mà hạt thóc nếp đầu tiên làm trĩu thân lúa còn tươi, ngửi thấy cái mùi thơm mát của bông lúa non không? Trong cái vỏ xanh kia, có một giọt sữa trắng thơm, phảng phất hương vị ngàn hoa cỏ. Dưới ánh nắng, giọt sữa dần dần đông lại, bông lúa càng ngày càng cong xuống, nặng vì cái chất quý trong sạch của Trời.
Đợi đến lúc vừa nhất, mà chỉ riêng những người chuyên môn mới định được, người ta gặt mang về. Rồi đến một loạt cách chế biến, những cách thức làm, truyền tự đời này sang đời khác, một sự bí mật trân trọng và khe khắt giữ gìn, cái cô gái Vòng làm ra thứ cốm dẻo và thơm ấy. Tất nhiên là nhiều nơi cũng biết cách thức làm cốm, nhưng không có đâu làm được hạt cốm dẻo, thơm và ngon được bằng ở làng Vòng, gần Hà Nội. Tiếng cốm Vòng đã lan khắp cả ba kì, và đến mùa cốm, các người của Hà Nội 36 phố phường vẫn thường ngóng trông cô hàng cốm xinh xinh, áo quần gọn ghẽ, với cái dấu hiệu đặc biệt là cái đòn gánh hai đầu cong vút lên như chiếc thuyền rồng …


Dựa vào mạch cảm xúc của tác giả, em hãy chia đoạn cho văn bản và nêu nội dung từng đoạn?
TIẾT 54: MỘT THỨ QUÀ CỦA LÚA NON: CỐM – THẠCH LAM
II. Đọc – Hiểu văn bản:
1. Đọc, tìm hiểu nghĩa từ khó:
2. Tìm hiểu văn bản:
a. PTBĐ chính: biểu cảm (tự sự, miêu tả, nghị luận).
b. Bố cục:
3 phần
+ Phần 1: Từ đầu đến “thuyền rồng”: Nguồn gốc, sự hình thành cuả cốm.
+ Phần 2: Tiếp đến “nhũn nhặn”: giá trị của cốm.
+ Phần 3: còn lại: Sự thưởng thức cốm.
TIẾT 54: MỘT THỨ QUÀ CỦA LÚA NON: CỐM – THẠCH LAM
II. Đọc – Hiểu văn bản:
1. Đọc, tìm hiểu nghĩa từ khó:
2. Tìm hiểu văn bản:
a. PTBĐ chính: biểu cảm (tự sự, miêu tả, nghị luận).
b. Bố cục:
CÁC SẢN PHẨM LÀM TỪ CỐM
Cốm có nguồn gốc từ đâu?
Từ lúa nếp non
Từ cây mạ non
Từ lúa nếp chín
Từ lúa tẻ non
TIẾT 54,55: MỘT THỨ QUÀ CỦA LÚA NON: CỐM – THẠCH LAM
Để cảm nhận về cốm, tác giả sử dụng những từ loại nào?
Đại từ, tính từ
Động từ, tính từ
Danh từ, động từ
Danh từ, tính từ
TIẾT 54: MỘT THỨ QUÀ CỦA LÚA NON: CỐM – THẠCH LAM
Cảm xúc đầu tiên của tác giả được gợi lên từ những hình ảnh, chi tiết nào?
TIẾT 54,55: MỘT THỨ QUÀ CỦA LÚA NON: CỐM – THẠCH LAM
II. Đọc – Hiểu văn bản:
1. Đọc, tìm hiểu nghĩa từ khó:
2. Tìm hiểu văn bản:
a. PTBĐ chính: biểu cảm (tự sự, miêu tả, nghị luận).
b. Bố cục:
c. Phân tích:
c.1. Nguồn gốc, sự hình thành của cốm:
- Hương thơm của vầng lá sen trên hồ trong làn gió mùa hạ.
- Mùi thơm của bông lúa non.
- Cách miêu tả: từ khái quát đến cụ thể: Từ cánh đồng lúa bát ngát xanh. Hương vị thơm mát của bông lúa, hạt lúa ...
- Từ ngữ: chọn lọc, tinh tế
- Cách dẫn nhập: tự nhiên, gợi cảm.
“Cơn gió mùa hạ lướt qua vừng sen trên hồ, nhuần thấm cái hương thơm của lá, như báo trước mùa về của một thức quà thanh nhã và tinh khiết. Các bạn có ngửi thấy, khi đi qua những cánh đồng xanh, mà hạt thóc nếp đầu tiên làm trĩu thân lúa còn tươi, ngửi thấy cái mùi thơm mát của bông lúa non không? Trong cái vỏ xanh kia, có một giọt sữa trắng thơm, phảng phất hương vị ngàn hoa cỏ. Dưới ánh nắng, giọt sữa dần dần đông lại, bông lúa càng ngày càng cong xuống, nặng vì cái chất quý trong sạch của Trời”.
TIẾT 54: MỘT THỨ QUÀ CỦA LÚA NON: CỐM – THẠCH LAM
c. Phân tích:
c.1. Nguồn gốc, sự hình thành của cốm:
PHIẾU HỌC TẬP NHÓM 1, 2
1. Nhà văn gợi dẫn về cốm bằng những hình ảnh và chi tiết nào?
PHIẾU HỌC TẬP NHÓM 3, 4
2. Hãy tìm và phân tích cái hay của những từ tả màu sắc, hương vị, trong đoạn văn thứ nhất.
PHIẾU HỌC TẬP NHÓM 5
3. Điều gì làm nên sức hấp dẫn của cốm làng Vòng ( hương vị, nét duyên của gánh cốm) ?
TIẾT 54: MỘT THỨ QUÀ CỦA LÚA NON: CỐM – THẠCH LAM
TRÌNH BÀY KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG NHÓM
(Các nhóm có thời gian 1phút)
c1. Nguồn gốc, sự hình thành của cốm:
“ Đợi đến lúc vừa nhất, mà chỉ riêng những người chuyên môn mới định được, người ta gặt mang về. Rồi đến một loạt cách chế biến, những cách thức làm truyền tự đời này sang đời khác, một sự bí mật trân trọng và khe khắt giữ gìn.”
Cách chế biến công phu, nhiều công đoạn và đòi hỏi sự khéo léo.
TIẾT 54: MỘT THỨ QUÀ CỦA LÚA NON: CỐM – THẠCH LAM
c.1. Nguồn gốc, sự hình thành của cốm:
- Cảm xúc về cốm được bắt nguồn từ: hương thơm của lá sen, mùi thơm mát của bông lúa non...
- Cốm được làm từ lúa nếp non đồng quê.

-> Sử dụng từ ngữ tinh tế và chọn lọc, nhiều kiểu câu phù hợp: Cốm được hình thành từ những gì trong sạch, tinh khiết nhất của đất trời.

- Sức hấp dẫn của cốm làng Vòng:
+ Hương vị: Hạt cốm dẻo, thơm, ngon.
+ Nét duyên của gánh cốm được tạo nên bởi hình ảnh con người.
=> Yêu quí, trân trọng cội nguồn trong sạch, đẹp đẽ, giàu sắc thái văn hóa dân tộc của cốm.
TIẾT 54: MỘT THỨ QUÀ CỦA LÚA NON: CỐM – THẠCH LAM
HÃY KỂ TÊN
MỘT VÀI MÓN ĂN ĐẶC TRƯNG CỦA HÀ NỘI
MÀ EM BIẾT
TIẾT 54: MỘT THỨ QUÀ CỦA LÚA NON: CỐM – THẠCH LAM
Bánh cuốn Thanh Trì
Xôi
Phở
Bún ốc
Bún riêu cua
Bún chả
Bún bung
Miến lươn
LỚP : LÁ
Giáo viên : Nguyễn Thị Thân
TIẾT 55

MỘT THỨ QUÀ CỦA LÚA NOM: CỐM
THẠCH LAM
c.1. Nguồn gốc, sự hình thành của cốm:
2. Cảm nghĩ về giá trị của cốm:
Cốm được làm ra từ hương vị thanh khiết của đồng quê, sự khéo léo của con người .
c.2. Cảm nghĩ về giá trị của cốm:
Lời bình luận 1: “Cốm là thức quà riêng biệt của đất nước là thức dâng của những cánh đồng lúa bát ngát xanh, mang trong hương vị tất cả cái mộc mạc, giản dị và thanh khiết của đồng quê nội cỏ An Nam.” gợi cho em cách hiểu mới mẻ nào về cốm?
TIẾT 55: MỘT THỨ QUÀ CỦA LÚA NON: CỐM – THẠCH LAM
c.1. Nguồn gốc, sự hình thành của cốm:
c.2. Cảm nghĩ về giá trị của cốm:
Lời bình luận 1: “Cốm là thức quà riêng biệt của đất nước là thức dâng của những cánh đồng lúa bát ngát xanh, mang trong hương vị tất cả cái mộc mạc, giản dị và thanh khiết của đồng quê nội cỏ An Nam.” gợi cho em cách hiểu mới mẻ nào về cốm?
- Cốm là quà tặng của đồng quê.
- Cốm là đặc sản của dân tộc vì nó kết tinh hương vị thanh khiết của đồng quê.
- Cốm là quà quê, thức quà thiêng liêng.
→ Cốm là thức quà thiêng liêng, kết tinh hương vị thanh khiết của đồng quê.
TIẾT 55: MỘT THỨ QUÀ CỦA LÚA NON: CỐM – THẠCH LAM
Theo dõi lời bình luận 2 !
‘‘…không còn gì hợp hơn với sự vương vít của tơ hồng, thức quà trong sạch, trung thành như các việc lễ nghi. Hồng cốm tốt đôi…Và không bao giờ có hai màu lại hoà hợp hơn được nữa: màu xanh tươi của cốm như ngọc thạch quý, màu đỏ thắm của hồng như ngọc lựu già. Một thứ thanh đạm, một thứ ngọt sắc, hai vị nâng đỡ nhau để hạnh phúc được lâu bền
? Tác giả bình luận về vấn đề gì ?
- Cốm là thức quà thiêng liêng, kết tinh hương vị thanh khiết của đồng quê.
TIẾT 55: MỘT THỨ QUÀ CỦA LÚA NON: CỐM – THẠCH LAM
c.1. Nguồn gốc, sự hình thành của cốm:
c.2. Cảm nghĩ về giá trị của cốm:
- Cốm là thức quà thiêng liêng, kết tinh hương vị thanh khiết của đồng quê.
- Dùng cốm làm quà sêu tết.
+ Hoà hợp màu sắc : xanh tươi - đỏ thắm
+ Hoà hợp hương vị : thanh đạm ngọt sắc, nâng đỡ nhau - hương vị lâu bền - hạnh phúc bền lâu - Sự hoà hợp của triết lý âm dương.
-> Cốm góp phần cho nhân duyên của con người tốt đẹp hơn.
- Cốm làm quà sêu tết, góp phần trong hạnh phúc lứa đôi của con người.
->2 giá trị: vật chất - văn hoá tinh thần (nét đẹp của văn hoá dân tộc)
 Trân trọng và giữ gìn Cốm như một vẻ đẹp văn hoá dân tộc
TIẾT 55: MỘT THỨ QUÀ CỦA LÚA NON: CỐM – THẠCH LAM
c.1. Nguồn gốc, sự hình thành của cốm:
c.2. Cảm nghĩ về giá trị của cốm:
Hỡi các bà mua hàng ! Chớ có thọc tay hay mân mê thức quà thần tiên ấy, hãy nhẹ nhàng mà nâng đỡ, chút chiu mà vuốt ve. Phải nên kính trọng cái lộc của trời, cái khéo léo của người , và sự cố sức tiềm tàng và nhẫn nại của thần Lúa. Sự thưởng thức của các bà sẽ được trang nhã và đẹp đẽ hơn,và cái vui cũng sẽ tươi sáng hơn nhiều lắm.
- Cốm không phải là thức quà của
người ăn vội ; ăn cốm phải ăn
từng chút ít, thong thả và ngẫm nghĩ.
- Lúc bấy giờ ta mới thấy thu lại cả trong hương vị ấy,cái mùi thơm phức của lúa mới,của hoa cỏ dại ven bờ …cái tươi mát của lá non…cái dịu dàng thanh đạm của loài thảo mộc.
TIẾT 55: MỘT THỨ QUÀ CỦA LÚA NON: CỐM – THẠCH LAM
c.3. Sự thưởng thức cốm:
* Thưởng thức:
+ Ăn cốm: từng chút ít ,thong thả và ngẫm nghĩ.
+ Mua cốm: nhẹ nhàng, nâng niu.
=> Cảm nhận, giữ gìn, nâng niu trân trọng phong tục tập quán tốt đẹp vì đó là nét văn hoá ẩm thực của người Việt.
* Thưởng thức cốm bằng:
+ Khứu giác: Mùi thơm của lúa.
+ Vị giác: Chất ngọt của cốm.
+ Thị giác: Màu xanh.
+ Xúc giác: Tươi mát của lá.
+ Sự suy tưởng: Cái dịu dàng, thanh đạm.
- Cốm là lộc của Trời, là sự khéo léo của con người, là sự tiềm tàng nhẫn nại của thần Lúa.Cốm là sản phẩm kết tinh từ nhiều giá trị thiên nhiên,trời đất,con người.Lời đề nghị của tác giả với những người mua và thưởng thức cốm,thanh nhã,có văn hoá
TIẾT 55: MỘT THỨ QUÀ CỦA LÚA NON: CỐM – THẠCH LAM
c.3. Sự thưởng thức cốm:
- Cách ăn: Phải ăn từng chút một, thong thả và ngẫm nghĩ.
- Phải có thái độ trân trọng, nâng niu và gìn giữ.
- Cảm xúc tinh tế, nhẹ nhàng.
- Kết hợp miêu tả, kể, bình luận.
- Ngôn ngữ trong sáng, chọn lọc, đặc sắc.
a. Nghệ thuật:
TIẾT 55: MỘT THỨ QUÀ CỦA LÚA NON: CỐM – THẠCH LAM
c.3. Sự thưởng thức cốm:
3. Tổng kết:
3. Tổng kết:
a. Nghệ thuật:
b. Nội dung:
- Cốm là một thứ quà đặc sắc vì nó được kết tinh từ nhiều vẻ đẹp : Vẻ đẹp của hương vị và màu sắc đồng quê vẻ đẹp của người chế biến , của tục lệ nhân duyên , của cách mua và thưởng thức .
- Cốm là thứ sản vật được nâng niu và gìn giữ.
“Cốm là thức quà riêng biệt của đât nước là thức dâng của những cánh đồng lúa bát ngát xanh, mang trong hương vị tất cả cai mộc mạc giản dị và thanh khiết của đồng quê nội cỏ”. Bằng ngòi bút tinh tế, nhạy cảm và tấm lòng trân trọng, tác giả đã phát hiện được nét đẹp văn hoá dân tộc trong thứ sản vật giản dị mà đặc sắc ấy.
TIẾT 55: MỘT THỨ QUÀ CỦA LÚA NON: CỐM – THẠCH LAM
c. Ý nghĩa văn bản: Bài văn là sự thể hiện thành công những cảm giác lắng đọng, tinh tế mà sâu sắc của Thạch lam về văn hoá và lối sống của người Hà Nội.
HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
* Bài cũ:
- Đọc diễn cảm nhiều lần bài văn.
- Đọc tham khảo 1 số đoạn văn của Thạch Lam viết về HN.
* Chuẩn bị bài mới: Chuẩn mực sử dụng từ.
+ Đọc ngữ liệu, trả lời câu hỏi trong SGK.
+ Xem trước các bài tập phần Luyện tập.
TIẾT 55: MỘT THỨ QUÀ CỦA LÚA NON: CỐM – THẠCH LAM