NHIỆT LIỆT CHÀO MỪNG CÁC THẦY CÔ
ĐẾN DỰ GIỜ NGỮ VĂN LỚP 8
NHÀ TÙ CÔN ĐẢO
TIẾT 57
VĂN BẢN:
ĐẬP ĐÁ Ở CÔN LÔN
PHAN CHÂU TRINH
=> Đọc với giọng điệu hào hùng, phấn chấn, tự tin
ĐẬP ĐÁ Ở CÔN LÔN
Làm trai đứng giữa đất Côn Lôn
Lừng lẫy làm cho lở núi non.
Xách búa đánh tan năm bảy đống
Ra tay đập bể mấy trăm hòn.
Tháng ngày bao quản thân sành sỏi
Mưa nắng càng bền dạ sắt son.
Những kẻ vá trời khi lỡ bước
Gian nan chi kể việc con con!
PHAN CHÂU TRINH
1. Đọc
Ti?t 57: Van b?n: D?P D� ? CƠN LƠN
PHAN CHÂU TRINH
I/ D?c hi?u van b?n
- Phan Châu Trinh (1872-1926) hiệu là Tây Hồ. Quê ở tỉnh Quảng Nam.
- Ông là một chiến sĩ yêu nước, một nhà cách mạng lỗi lạc những năm đầu thế kỉ XX.
- TP của ông đều thấm đẫm tinh thần yêu nước và dân chủ.
- Tác phẩm chính: Tây Hồ thi tập, Tỉnh quốc hồn ca, Xăng-tê thi tập, Giai nhân kì ngộ…
2/ Chú thích
a/ Tác giả:
Phan Châu Trinh
Ti?t 57: Van b?n: D?P D� ? CƠN LƠN
PHAN CHÂU TRINH
I/ D?c hi?u van b?n
Đám tang cụ Phan Châu Trinh
b. Tác phẩm:
Bài thơ viết bằng chữ Nôm ra đời khi Phan Châu Trinh bị bắt đày ra Côn Đảo lao động khổ sai đập đá (1908)
Biển trời Côn Đảo
Nhà tù Côn Đảo
Tượng người tù Côn Đảo
Nhà tù Côn Đảo
Dụng cụ tra tấn
Tù nhân bị tra tấn
Tù nhân Côn Đảo
31
Thủ bút
Phan Châu Trinh
Trang đầu bản thảo TÂN VIỆT NAM
c. Chú thích
Côn Lôn:



- Vá trời:
Tức Côn Đảo, hòn đảo nằm ở phía Đông Nam nước ta, nơi thực dân Pháp lập nhà tù giam cầm những chiến sĩ cách mạng, yêu nước. Phan Châu Trinh cùng các tù nhân khác bị bắt lao động khổ sai đập đá (1908 – 1910)
Theo truyền thuyết Trung Quốc, bà Nữ Oa đội đá vá trời (hay lấp biển) là ngụ ý mưu đồ những công việc hết sức lớn lao.
- Lao động khổ sai:
Bị quản chế, o ép, đánh đập
d.Thể loại:
Thơ Thất ngôn bát cú Đường luật
PTBĐ: Biểu cảm - Tự sự, miêu tả

e. Bố cục: 4 phần (Đề, thực, luận, kết)

g. Chủ đề: Khí phách ngang tàng, coi thường mọi gian nan thử thách, luôn giữ vững niềm tin và ý chí chiến đấu kiên cường, bất khuất của người chiến sĩ yêu nước
1.Hai câu đề: 1 và 2
?Mở đầu bài thơ tác giả tự khẳng định mình là gì? Nghĩa của từ này như thế nào?
- Khẳng định chí “Làm trai”: là quan niệm sống anh hùng của đấng nam nhi, dám chống chọi và chiến thắng những gian nan hiểm nguy giữa đảo khơi.
Làm trai đứng giữa đất Côn Lôn
Lừng lẫy làm cho lở núi non
Làm trai
11
II. Tìm hiểu văn bản:
Ti?t 57: Van b?n: D?P D� ? CƠN LƠN
PHAN CHÂU TRINH
I/ D?c hi?u van b?n
? Em hãy tìm một câu ca dao hoặc câu thơ cũng nói về chí “làm trai”.
13
“Làm trai cho đáng nên trai
Xuống đông, đông tĩnh, lên đoài, đoài tan!
(Ca dao)
Làm trai đứng ở trong đất trời
Phải có danh gì với núi sông
( Chí làm trai của Nguyễn Công Trứ)


? Cụm từ “làm cho lở núi non” có mấy lớp nghĩa? Em hãy phân tích giá trị nghệ thuật của chúng?
Làm trai đứng giữa đất Côn Lôn
Lừng lẫy làm cho lở núi non
Nghĩa đen  việc đập đá làm lở núi non
Nghĩa biểu trưng  bộc lộ cái chí lớn và tư thế hiên ngang lẫm liệt của người tù Côn Lôn.
14
- NT: Giọng điệu hào hùng, đanh thép, từ láy, ẩn dụ tượng trưng
=> Thể hiện chí lớn và tư thế hiên ngang, lẫm liệt, không hề nao núng trước quân thù của người tù.
I.ĐỌC - HỂU VĂN BẢN
II.TÌM HIỂU VĂN BẢN
1. Hai câu đề
Tư thế hiên ngang, sừng sững; khát vọng hành động mãnh liệt của người tù cách mạng giữa đất trời Côn Đảo.
Ti?t 57: Van b?n: D?P D� ? CƠN LƠN
PHAN CHÂU TRINH
2. Hai câu thực 3 - 4
Xách búa đánh tan năm bảy đống Ra tay đập bể mấy trăm hòn
Minh họa cảnh đập đá
16
? Không gian làm việc ở đây ra sao? Điều kiện làm việc và tính chất công việc như thế nào?
- Không gian: biển đảo Côn Lôn, núi non hùng vĩ, trơ trụi, hoang vắng
-Điều kiện làm việc: nắng gió, chế độ nhà tù khắc nghiệt, nguy hiểm, dưới súng đạn, roi vọt của quân thù.
- Tính chất công việc: lao động nặng nhọc đập đá
? Công cụ lao động của người tù là gì? Hành động của họ ra sao?
Xách búa đánh tan năm bảy đống Ra tay đập bể mấy trăm hòn
búa
tay
đánh tan
đập bể
Minh họa cảnh đập đá
16

? Xác định phép đối trong hai câu thơ sau ? Tác dụng?

Xách búa đánh tan năm bảy đống




Ra tay đập bể mấy trăm hòn

(Đtừ mạnh)
(Số từ)
(Số từ)
(Phép đối)
17

________________
____________
__________
__________
(Đtừ mạnh)
? Hành động “ Xách búa đánh tan” và “ Ra tay đập bể” đá ở Côn Lôn còn mang ý nghĩa gì khác?
TL: Hình ảnh ẩn dụ, lối nói khoa trương mang hàm nghĩa sâu sắc đó là phá tan xiềng xích tù ngục và chế độ nô lệ của thực dân Pháp.
18
=> Hai c�u tho th? hi?n chí khí h�o h�ng, quy?t t�m s?t d� ph� tan xi?ng xích ng?c t?, ch? d? nơ l? c?a th?c d�n Ph�p.
- NT: Sử dụng phép đối rất chuẩn chỉnh cả về hình ảnh, từ loại, thanh điệu, sử dụng động từ mạnh, số từ, lối nói ẩn dụ, khoa trương.
Xách búa đánh tan năm bảy đống
Ra tay đập bể mấy trăm hòn
* Bốn câu thơ đầu vẽ ra hình ảnh người anh hùng hào kiệt với tư thế sừng sững giữa biển trời mênh mông, hùng vĩ, khoẻ mạnh, ngang tàng, tự tin về tuổi trẻ và sức mạnh chính nghĩa, làm chủ bản thân, làm chủ cuộc sống, vượt lên coi thường cuộc sống tầm thường.
I.ĐỌC - HỂU VĂN BẢN
II.TÌM HIỂU VĂN BẢN
1. Hai câu đề
Ti?t 57: Van b?n: D?P D� ? CƠN LƠN
PHAN CHÂU TRINH
2. Hai câu thực
Khắc họa rõ nét tư thế hiên ngang, sức mạnh phi thường và ý chí quyết tâm của người anh hùng.
- Miêu tả công việc đập đá: vất vả, nặng nhọc
Hỏi : Tìm các từ ngữ được sử dụng phép đối trong câu 5-6 ? Phân tích tác dụng của phép đối trên?
Tháng ngày bao quản thân sành sỏi



Mưa nắng càng bền dạ sắt son.



(Phép đối)
3. Hai câu luận 5-6
21
_______
_______
_______
_______
_______
_______
-> Thái độ sẵn sàng chấp nhận, dám thách thức với bạo lực quân thù, thân càng dày dạn phong trần thì dạ càng cứng cỏi, trung kiên; gian nan đã tôi luyện chí khí anh hùng của người tù cách mạng.
? Cụm từ “ bao quản thân sành sỏi” đối với” càng bền dạ sắt son” đã gợi lên cho em một suy nghĩ gì về phẩm chất người tù Côn Lôn?
22
Tháng ngày bao quản thân sành sỏi
Mưa nắng càng bền dạ sắt son.
=> Phan Châu Trinh là một chiến sĩ cách mạng có tâm hồn và khí phách cao đẹp. Bất khuất trước gian nguy, trung thành với lí tưởng yêu nước.
- NT: đối rất chỉnh tạo ra sự tương phản, hình ảnh ẩn dụ
I.ĐỌC - HỂU VĂN BẢN
II.TÌM HIỂU VĂN BẢN
1. Hai câu đề
Ti?t 57: Van b?n: D?P D� ? CƠN LƠN
PHAN CHÂU TRINH
2. Hai câu thực
3. Hai câu luận
- Ý chí kiên cường, bất khuất và tấm lòng thủy chung, son sắt với lý tưởng, sự nghiệp cách mạng của người chí sĩ yêu nước.
4. Hai câu kết 7-8
Những kẻ vá trời khi lỡ bước
Gian chi kể việc con con
? Cụm từ “vá trời” gợi cho em liên tưởng đến hình ảnh của sự tích nào?
24
______
- Mượn sự tích “ vá trời” của Bà Nữ Oa trong thần thoại Trung Hoa ( Trung Quốc)
?Tác giả sử dụng thủ pháp nào trong câu 7-8? Tác dụng?
NT: đối, sử dụng điển tích, lối nói ẩn dụ, khoa trương

Những kẻ vá trời khi lỡ bước



Gian nan chi kể việc con con!

(Phép đối)
Việc lớn ( Cứu nước)
Việc nhỏ ( đập đá)
Khoa trương( vá trời)
28
______________
_________
=> Tác giả là người có chí lớn luôn tự hào, kiêu hãnh về công việc to lớn mình theo đuổi. Dù xa cơ lỡ bước nhưng chí khí hiên ngang, tinh thần lạc quan, tin tưởng mãnh liệt vào sự nghiệp cứu nước, coi khinh gian lao, tù đày.
I.ĐỌC - HỂU VĂN BẢN
II.TÌM HIỂU VĂN BẢN
1. Hai câu đề
Ti?t 57: Van b?n: D?P D� ? CƠN LƠN
PHAN CHÂU TRINH
2. Hai câu thực
3. Hai câu luận
4. Hai câu kết
Thể hiện niềm tự hào, kiêu hãnh với sự nghiệp cứu nước. Tinh thần lạc quan, coi thường mọi gian lao, thử thách của người tù - người chí sĩ cách mạng.
III. TỔNG KẾT
? Bài thơ được sử dụng các biện pháp tu từ nào?
1.Nghệ thuật: Bằng bút pháp lãng mạn khoa trương và giọng điệu hào hùng mạnh mẽ. Sử dụng phép đối, ẩn dụ,ngôn ngữ hàm súc đặc sắc.
? Bài thơ “ Đập đá ở Côn Lôn” giúp em cảm nhận gì về hình tượng người tù yêu nước?
2.Nội dung: Hình tượng người tù yêu nước đẹp, lẫm liệt, ngang tàng của người anh hùng cứu nước dù gặp bước gian nguy nhưng vẫn không sờn lòng đổi chí.
29
*HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
Học thuộc lòng bài thơ.
Hiểu được hoàn cảnh ra đời của bài thơ.
- Hiểu nghệ thuật, nội dung chính của tác phẩm.
- Sưu tầm tranh ảnh nói về các sĩ phu yêu nước những năm đầu thế kỉ XX.
* Gợi ý: Lương Văn Can, Vua Duy Tân, Trịnh Văn Cán …( Lịch sử 8 trang 145 và 147)