ÔN TẬP
CÁCH LÀM BÀI VĂN BIỂU CẢM
VỀ TÁC PHẨM VĂN HỌC
I. Lý thuyết
? Thế nào là phát biểu cảm nghĩ về một tác phẩm văn học.
Phát biểu cảm nghĩ về một tác phẩm văn học (bài văn, bài thơ) là trình bày cảm xúc, tưởng tượng, liên tưởng, suy ngẫm của mình về nội dung và hình thức của tác phẩm đó.
+ Tác phẩm thơ: người viết có thể trình bày cảm xúc, ấn tượng đối với cảnh vật, với nhân vật trữ tình, đối với tình cảm được bộc lộ qua hình ảnh, qua câu chữ, tiết tấu, nhịp điệu bài thơ.
+ Tác phẩm truyện: cần bày tỏ tình cảm, ấn tượng chung về câu chuyện, về vấn đề đặt ra trong tác phẩm. Sau đó trình bày ấn tượng, cảm xúc khâm phục, kính trọng , yêu thương hay khinh ghét, thù hận… đối với nhân vật, với hành động, ứng xử… của nhân vật.
? Nêu bố cục của bài PBCN về một tác phẩm văn học.
Bài cảm nghĩ về tác phẩm văn học cũng phải có 3 phần
+ Giới thiệu tác phẩm (thể loại, đề tài, tác giả…)
+ Giới thiệu hoàn cảnh tiếp xúc với tác phẩm
+ Nêu một cảm nhận chung về tác phẩm
Thân bài
Những cảm xúc, suy nghĩ do tác phẩm gợi lên:
+ Với tác phẩm tự sự: Nhận xét khái quát giá trị của tác phẩm (nội dung + nghệ thuật). Trên cơ sở đó, chọn một số chi tiết, hình ảnh đặc sắc để nêu cảm nghĩ.
+ Với tác phẩm trữ tình: Nêu cảm nghĩ theo trình tự các phần, các ý hoặc theo mạch cảm xúc của tác phẩm. Ở mỗi phần, cảm nghĩ phải tập trung cho cả nội dung và nghệ thuật.
Kết bài
Khẳng định ấn tượng chung về tác phẩm
Mở bài
1. Trong quá trình nêu cảm nghĩ, phải bám sát các chi tiết, hình ảnh, có dẫn chứng cụ thể, tiêu biểu. Tránh trình trạng nêu cảm nghĩ chung chung.
2. Để có cảm nghĩ về tác phẩm thêm sâu sắc, có thể liên hệ đến hoàn cảnh ra đời của tác phẩm: Liên hệ, so sánh với những tác phẩm khác cùng chủ đề (có thể cùng tác giả hoặc khác tác giả)
3. Cảm nghĩ phải sâu sắc, chân thành. Tránh tình trạng bắt chước một cách giả tạo, sáo rỗng
LƯU Ý
II. Thực hành
Lập dàn ý cho bài văn phát biểu cảm tưởng về bài thơ: Sông núi nước Nam
Bài tập
- Giới thiệu tác phẩm: “Sông núi nước Nam” (thể loại, đề tài, tác giả,…).
- Cảm nhận chung về tác phẩm: Là bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên khẳng định nền độc lập, chủ quyền đất nước và thể hiện ý chí quyết tâm bảo vệ nền độc lập chủ quyền lãnh thổ đó.
- Hoàn cảnh tiếp xúc với tác phẩm: Em được học trong chương trình ngữ văn lớp 7
MỞ BÀI
THÂN BÀI
- Hai câu đầu

Nam quốc sơn hà Nam đế cư
Tiệt nhiên định phận tại thiên thư
( Sông núi nước Nam vua Nam ở
Vằng vặc sách trời chia xứ sở)
Giải thích nghĩa một số từ ngữ trong câu thơ:
Câu 1: Nam quốc là nước ở phương Nam- phân biệt với Bắc quốc, nước ở phương Bắc; sơn hà là sông núi, chỉ một đất nước, một quốc gia; Nam đế cư là vua Nam ở, tức là vua Nam là chủ nhân của mảnh đất này.
- Nghĩa của cả câu thơ này là ở phương Nam có một đất nước. Nước ấy đã có vua, đã có chủ nhân cai quản.
THÂN BÀI
Câu 1: Cách dùng từ đặc sắc: Trong bài thơ nhà thơ dùng từ Đế. Đế và vương đều có nghĩa là vua. Nhưng Đế là vua nước lớn, vương là vua nước nhỏ/ chư hầu. Các nước phương Bắc, vua thường xưng Đế ( Hoàng đế- thiên tử, con trời) để thể hiện mình là nước lớn. Tác giả xưng Đế để khẳng định nước ta là một nước có vị thế ngang hàng với các nước lớn trên thế giới.
THÂN BÀI
Câu 2: Tiệt nhiên là rõ ràng như thế; định phận là giới phận; thiên thư là sách trời.
Nghĩa của cả câu là: giới phận phân chia ranh giới các nước đã được phân chia, định rõ ở sách trời. Thiên thư là bằng chứng đanh thép nhất về độc lập chủ quyền của mỗi nước.
THÂN BÀI
Nghĩa của cả hai câu: tác giả khẳng định đất nước ta là một đất nước đã có độc lập chủ quyền, đất nước ấy đã có chủ nhân cai quản, ranh giới địa phận lãnh thổ mỗi nước đã được phân chia cụ thể rõ ràng.
THÂN BÀI
- Hai câu cuối

Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm
Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư
( Giặc dữ cớ sao phạm đến đây
Nhất định chúng mày phải tan vỡ
Câu 3: Thể hiện sự ngạc nhiên sửng sốt vì một chân lí đã được sáng tỏ: Nước Nam là của người Nam, thế thì cớ sao lũ mọi rợ lại sang xâm phạm, gây điều phi lí, gây chiến tranh phi nghĩa, làm điều bạo ngược trái với luật trời.
Câu 4: Chúng mày nhất định sẽ bị đánh cho thất bại thảm hại.
=> lời tuyên chiến đanh thép với kẻ thù, nêu cao tinh thần và ý chí quyết tâm tiêu diệt kẻ thù xâm lược, sẵn sàng bảo vệ nền độc lập dân tộc.
THÂN BÀI
Cảm nhận về nghệ thuật bài thơ:
Thể thơ tứ tuyệt cổ điển
Ngôn từ trang trọng.
Lời lẽ đanh thép, giọng thơ dõng dạc, hùng hồn.
THÂN BÀI
- Bài thơ giúp ta hiểu gì về nhà thơ?
+ Căm thù giặc sâu sắc, yêu đất nước quê hương, nêu cao tinh thần và ý chí quyết tâm tiêu diệt kẻ thù hung bạo, bảo vệ độc lập chủ quyền đất nước
+ Tác giả là nhà thơ tài năng với cách dùng từ đặc sắc, giầu ý nghĩa.
- Qua tác phẩm, em rút ra bài học gì?
Giúp ta biết trân trọng sự hiến dâng xương máu để bảo vệ Tổ quốc của cha anh và thêm yêu quê hương, đất nước mình, ra sức xây dựng đất nước giàu đẹp.
- Khẳng định lại ấn tượng chung về tác phẩm
- Tình cảm của người viết (say mê, thích thú, yêu mến, gắn bó…), dự cảm về sức sống của bài thơ
KẾT BÀI