RÚT GỌN CÂU
?Hãy xác định chủ ngữ, vị ngữ trong những câu sau:
a) Anh trai tôi học luôn đi đôi với hành.
b) Ngày mai, em về quê ngoại thăm ông bà.
c) Uống nước nhớ nguồn.
/
/
VN
CN
CN
VN
-> Vắng chủ ngữ
VN
TN





Ví dụ 1: Cấu tạo của hai câu sau có gì khác nhau?
a) Học ăn, học nói, học gói, học mở. (Tục ngữ)
b) Chúng ta học ăn, học nói, học gói, học mở


Ví dụ 2: Trong những câu in đậm dưới đây, thành phần
nào của câu được bỏ? Vì sao?
a) Hai ba người đuổi theo nó. Rồi ba bốn người,
sáu bảy người.
(Nguyễn Công Hoan)

b) - Bao giờ cậu đi Hà Nội?
- Ngày mai.


I. Thế nào là rút gọn câu :
Xét ví dụ 1:
a/ Học ăn, học nói, học gói, học mở. (Tục ngữ)



b/ Chúng ta học ăn, học nói, học gói, học mở.
V

/
C V
Khôi phục chủ ngữ: Tôi; Chúng tôi; Mọi người; ...
Câu a: Lược bỏ chủ ngữ
Câu b: Có chủ ngữ
Xét ví dụ 2:
a/ Hai ba người đuổi theo nó. Rồi ba bốn người, sáu bảy người.
(Nguyễn Công Hoan)


b/
Bao giờ cậu đi Hà Nội?
Ngày mai.
Lược bỏ vị ngữ
Lược bỏ cả chủ ngữ, vị ngữ

Ví dụ 2:
Hai ba người đuổi theo nó. Rồi ba bốn người, sáu bảy người.
(Nguyễn Công Hoan)

Rồi ba bốn người, sáu bảy người đuổi theo nó.

b) - Bao giờ cậu đi Hà Nội ?
- Ngày mai.

Ngày mai, tôi đi Hà Nội






I. Thế nào là rút gọn câu :
- Câu rút gọn là câu đã được lược bỏ 1 số thành phần của câu, nhưng người đọc, người nghe vẫn hiểu.
- Làm cho câu gọn hơn, nhưng vẫn đảm bảo lượng thông tin truyền đạt.
- Làm cho câu gọn hơn, thông tin nhanh, tránh lặp những từ ngữ đã xuất hiện trong câu đứng trước; ngụ ý hành động, đặc điểm nói trong câu là của chung mọi người (lược bỏ chủ ngữ).
I. Thế nào là rút gọn câu :
- Rút gọn câu là khi nói hoặc viết, có thể lược bỏ một số thành phần của câu, tạo thành câu rút gọn.
- Mục đích:
+ Làm cho câu gọn hơn, vừa thông tin được nhanh, vừa tránh lặp những từ ngữ đã xuất hiện trong câu đứng trước;
+ Ngụ ý hành động, đặc điểm nói trong câu là của chung mọi người (lược bỏ chủ ngữ)
II. CÁCH DÙNG CÂU RÚT GỌN
Ví dụ 1: Những câu in đậm dưới đây thiếu thành phần nào? Có nên rút gọn như vậy không? Vì sao?
Sáng chủ nhật, trường em tổ chức cắm trại. Sân trường thật đông vui. Chạy loăng quăng. Nhảy dây. Chơi kéo co.
Ví dụ 2: Cần thêm những từ ngữ nào vào câu rút gọn (in đậm) dưới đây để thể hiện thái độ lễ phép?
- Mẹ ơi, hôm nay con được điểm 10.
- Con ngoan quá! Bài nào được điểm 10 thế?
- Bài kiểm tra toán.
Thiếu chủ ngữ.
Không nên rút gọn vì gây sự khó hiểu và câu sai ngữ pháp.
- Dạ! Bài kiểm tra toán ạ!
II. CÁCH DÙNG CÂU RÚT GỌN
Khi rút gọn câu, cần chú ý:
Không làm cho người nghe, người đọc hiểu sai hoặc hiểu không đầy đủ nội dung câu nói;
Không biến câu nói thành một câu cộc lốc, khiếm nhã.
III – LUYỆN TẬP:
Bài tập 1: Trong các cõu tục ngữ sau, câu nào
là câu rút gọn? Những thành phần nào của
câu đưuợc rút gọn? Rút gọn nhuư vậy để làm gì?
a) Nguười ta là hoa đất .
b) Ăn quả nhớ kẻ trồng cây.
c) Nuôi lợn ăn cơm nằm, nuôi tằm ăn cơm đứng.
d) Tấc đất tấc vàng.
a) Ngưuời ta là hoa đất .

b) Ăn quả nhớ kẻ trồng cây.

/
CN
VN
VN
-> Lược bỏ chủ ngữ để ngụ ý hành động, đặc điểm trong câu là của chung mọi người
c) Nuôi lợn ăn cơm nằm, nuôi tằm ăn cơm đứng.

VN1
VN2
-> Lược bỏ chủ ngữ để câu gọn hơn, thông tin rõ điều muốn nói: sự vất vả của nghề nuôi tằm.
d) TÊc ®Êt tÊc vµng.
d)
(Chúng ta nên nhớ rằng) Tấc đất tấc vàng.

-> Lược bỏ cả chủ ngữ và vị ngữ để câu gọn hơn, nhấn mạnh và khẳng định sự quý trọng của đất đai.

T?c d?t t?c v�ng.
a)
Bước tới Đèo Ngang bóng xế tà,
Cỏ cây chen lá đá chen hoa.
Lom khom dưới núi tiều vài chú,
Lác đác bên sông chợ mấy nhà.
Nhớ nước đau lòng con quốc quốc,
Thương nhà mỏi miệng cái gia gia.
Dừng chân đứng lại trời non nước,
Một mảnh tình riêng ta với ta.

b)
Đồn rằng quan tướng có danh,
Cưỡi ngựa một mình, chẳng phải vịn ai.
Ban khen rằng : “Ấy mới tài”,
Ban cho cái áo với hai đồng tiền.
Đánh giặc thì chạy trước tiên,
Xông vào trận tiền cưỡi khố giặc ra (!)
Giặc sợ, giặc chạy về nhà
Trở về gọi mẹ mổ gà khao quân !
Bài tập 2 : Tìm câu rút gọn trong các đoạn sau. Cho biết thành phần nào được rút gọn. Hãy khôi phục thành phần đã được rút gọn. Cho biết vì sao trong thơ, ca dao thường có nhiều câu rút gọn như vậy.
Bài tập 2 : Hãy tìm câu rút gọn trong các ví dụ dưới đây. Khôi phục những thành phần câu được rút gọn. Cho biết vì sao trong thơ, ca dao thường có nhiều câu rút gọn như vậy?

a) Bước tới Đèo Ngang, bóng xế tà,
Cỏ cây chen lá đá, chen hoa.
Lom khom dưới núi, tiều vài chú,
Lác đác bên sông, chợ mấy nhà.
Con quốc đau lòng, nhớ nước,
Cái gia gia mỏi miệng, thương nhà.
Dừng chân đứng lại, trời, non, nước,
Một mảnh tình riêng, ta với ta.
(Bà Huyện Thanh Quan)
Tôi như
Tôi như
Tôi
Tôi
Tôi cảm thấy chỉ có
b) D?n r?ng quan tu?ng cú danh Cu?i ng?a m?t mỡnh ch?ng ph?i v?n ai
Ban khen r?ng ?y m?i t�i
Ban cho cỏi ỏo v?i hai d?ng ti?n .
Dỏnh gi?c thỡ ch?y tru?c tiờn ,
Xụng v�o tr?n ti?n c?i kh? gi?c ra
Gi?c s? gi?c ch?y v? nh� ,
Tr? v? g?i m? m? g� khao quõn!

(Ca dao)
->(Ngu?i ta)
->(Quan tu?ng)
->(Quan tu?ng)
->(Quan tu?ng)
->(Quan tu?ng)
->(Vua)
->(Vua)
=>
Trong ca dao, thơ ca thường có nhiều câu rút gọn như vậy vì ngôn ngữ thơ ca luôn đòi hỏi sự cô đọng súc tích, mặt khác các tác giả thường muốn giấu mình đi một cách khiêm tốn.
Bài tập 3: Vì sao cậu bé và người khách trong câu chuyện dưới đây hiểu lầm nhau? Qua câu chuyện này em rút ra được bài học gì về cách nói năng?
Mất rồi
Một người có việc đi xa dặn con :
- ? nhà có ai hỏi bảo bố đi vắng nhé!
Sợ con mải chơi quên mất, ông ta viết mấy câu vào giấy, đưa cho con, bảo:
- Có ai hỏi thì cứ đưa cái giấy này
Đứa con cầm giấy bỏ vào túi áo. Cả ngày chẳng thấy ai hỏi. Tối đến , nó thắp đèn, lấy giấy ra xem, chẳng may để giấy cháy mất.
Hôm sau có người khách lại chơi, hỏi:
- Bố cháu có nhà không?
Thằng bé ngẩn ngơ hồi lâu, sực nhớ ra, sờ vào túi không thấy giấy, liền nói:
- Mất rồi.
Ông khách sửng sốt :
- Mất bao giờ?
-Thưa …tối hôm qua.
- Sao mà mất nhanh thế?
- Cháy ạ. (Truyện cười dân gian Việt Nam)
*) Cậu bé và người khách hiểu lầm nhau, vì cậu bé khi trả lời với vị khách đã dùng ba câu rút gọn khiến cho vị khách hiểu sai ý nghĩa.
- Mất rồi:
Ý cậu bé là tờ giấy mất.
Vị khách hiểu là bố cậu bé mất.
- Thưa … tối hôm qua:
Ý cậu bé là tờ giấy mất tối hôm qua.
Vị khách hiểu là bố cậu bé mất tối hôm qua.
- Cháy ạ.:
Ý cậu bé là tờ giấy mất vì cháy.
Người khách hiểu bố cậu bé mất vì cháy.
=> Qua câu chuyện này, chúng ta rút ra bài học:
Phải cẩn thận khi dùng câu rút gọn, vì dùng
câu rút gọn không đúng có thể gây ra hiểu lầm.

Bài tập 4 THAM ĂN
Có anh chàng phàm ăn tục uống, hễ ngồi vào mâm là chỉ gắp lấy gắp để, chẳng ngẩng mặt nhìn ai, cũng chẳng muốn chuyện trò gì. Một lần đi ăn cỗ ở nhà nọ, có ông khách thấy anh ta ăn uống lỗ mãng quá, bèn lân la gợi chuyện. Ông khách hỏi :
Chẳng hay ông là người ở đâu ta ?
Anh chàng đáp :
Đây .
Rồi cắm cúi ăn.
Thế ông được mấy cô, mấy cậu rồi ?
Mỗi.
Nói xong, lại gắp lia gắp lịa.
Ông khách hỏi tiếp :
Các cụ thân sinh ông chắc còn cả chứ ?
Anh chàng vẫn không ngẩng đầu lên, bảo :
- Tiệt !
Nhận xét: Trong chuyện, việc dùng các câu rút gọn của anh chàng phàm ăn đều có tác dụng gây cười phê phán. Rút gọn đến mức không hiểu được và rất thô lỗ.
Viết đoạn văn có sử dụng câu rút gọn:
Thắng đến nhà Nam, thấy Nam đang bế em, Thắng hỏi:
- Cậu đã làm bài tập môn toán chưa?
- Rồi!
- Tốt quá! Tớ nghĩ mãi mà chẳng ra. Phải sang nhờ cậu đây…
- Được thôi! Cậu bế em hộ mình nhé. Để mình vào lấy vở cho cậu xem.
RÚT GỌN CÂU
Khái niệm: Khi nói hoặc viết, có thể lược bỏ một số thành phần của câu, tạo thành câu rút gọn.



- Cách dùng câu rút gọn:
+ Không làm cho người nghe người đọc hiểu sai hoặc hiểu không đầy đủ nội dung câu nói.
+ Không biến câu nói thành câu cộc lốc, khiếm nhã .
- Tác dụng:
+ Làm cho câu gọn hơn, vừa thông tin được nhanh, vừa tránh lặp những từ ngữ đã xuất hiện trong câu trước.
+ Ngụ ý hành động, đặc điểm nói trong câu là của chung mọi người .