TRƯỜNG THCS THỊ TRẤN LẬP THẠCH
HỘI THI
GIÁO VIÊN DẠY GIỎI CÁC MÔN KHXH CẤP THCS
NĂM HỌC: 2021 – 2022
PHÒNG GD&ĐT LẬP THẠCH
Giáo viên thực hiện:
Trần Kim Tuyến
chào mừng các thầy cô giáo
dự cuộc thi giáo viên giỏi
CấP HUYệN
môn: ngữ văn
lớp 7D
trưƯờng thcs LậP THạCH
* Xác định CN, VN cho các câu sau:
Hôm nay, tôi đi học.

2. Lớp 7C đang lao động.

3. Uống nước nhớ nguồn.
CN
VN
CN
VN
VN
KHỞI ĐỘNG
* Hãy nhắc lại các thành phần câu đã
được học ở tiểu học?
Thành phần chính: CN và VN
Thành phần phụ: Trạng ngữ

BÀI 19: TIẾT 66
RÚT GỌN CÂU

Tiếng Việt
RÚT GỌN CÂU
I
I. Thế nào là rút gọn câu
* Bài tập (sgk tr 14,15)
Cấu tạo của hai câu có gì khác nhau?
1.
Học ăn, học nói, học gói, học mở. (Tục ngữ )
Chúng ta học ăn, học nói, học gói, học mở.
Cấu tạo
=> Vì đây là câu tục ngữ chỉ hành động, đặc điểm nói trong câu chỉ chung mọi người.
Chúng ta, Chúng em,
Mọi người, Người Việt Nam…

Tìm những từ có thể làm chủ ngữ trong câu (a)?
Vì sao CN trong câu (a) được lược bỏ?
a. Vắng CN, chỉ có VN
b. Có đầy đủ cả CN và VN
2. Những từ ngữ có thể làm chủ ngữ trong câu (a)
Học ăn, học nói…
3. Lí do lược bỏ chủ ngữ ở câu (a)
I
I. Thế nào là rút gọn câu
* Bài tập
Trong những câu in đậm dưới đây, thành phần nào của câu đã bị lược bỏ?
4.
a. Hai ba người đuổi theo nó. Rồi ba bốn người, sáu bảy người.
(Nguyễn Công Hoan )
mình đi Hà Nội.
b. - Bao giờ cậu đi Hà Nội ?
- Ngày mai.
-> Thành phần VN được lược bỏ (“đuổi theo nó”)
-> Cả CN và VN được lược bỏ (“mình đi Hà Nội”)
Làm cho câu gọn hơn nhưng vẫn đảm bảo được lượng thông tin cần truyền đạt
Việc lược bỏ một số thành phần câu như vậy nhằm mục đích gì?
* Kết luận (Ghi nhớ 1- sgk tr15)
Rút gọn câu
Mục đích
Là lược bỏ một số thành phần câu khi nói hoặc viết
Làm cho câu ngắn gọn hơn, vừa thông tin được nhanh, vừa tránh lặp những từ ngữ đã xuất hiện trong câu đứng trước;
Ngụ ý hành động, đặc điểm nói trong câu là của chung mọi người (lược bỏ chủ ngữ).
CÂU
HỎI ?
BÀI TẬP NHANH
TRÒ CHƠI : BÍ MẬT TRONG TRÁI BÓNG

TRÒ CHƠI : BÍ MẬT TRONG TRÁI BÓNG

1
2
3
Chọn bóng
Câu 1: Trong các câu tục ngữ sau, những câu nào là câu rút gọn?
a. Người ta là hoa đất.
b. Ăn quả nhớ kẻ trồng cây.
c. Nuôi lợn ăn cơm nằm, nuôi tằm ăn cơm đứng.
d. Tấc đất tấc vàng.
Câu 1
ĐA
MỞ
Câu 2:
Tìm câu rút gọn trong ví dụ sau, xác định thành phần được rút gọn :
Tiếng hát ngừng. Cả tiếng cười.
(Nam Cao)
Câu 2
ĐA
MỞ
Câu 3 : Trong hai câu thơ sau, thành phần nào được rút gọn ?
Khôi phục thành phần được rút gọn.
Trên đường hành quân xa
Dừng chân bên xóm nhỏ
(Xuân Quỳnh)
Câu 3
ĐA
MỞ
Câu 1:
- Câu rút gọn là câu:
b. Ăn quả nhớ kẻ trồng cây.
c. Nuôi lợn ăn cơm nằm, nuôi tằm ăn cơm đứng.
Câu 2:
- Câu rút gọn : Cả tiếng cười.
- Thành phần được rút gọn : Vị ngữ
Câu 3:
Thành phần được rút gọn : CN
Khôi phục : Người chiến sĩ/anh chiến sĩ,… dừng chân bên xóm nhỏ.
II. Cách dùng câu rút gọn
* Bài tập (sgk tr15):
1. Sáng chủ nhật, trường em tổ chức cắm trại. Sân trường thật đông vui. Chạy loăng quăng. Nhảy dây. Chơi kéo co.
đều thiếu CN
Những câu in đậm thiếu thành phần nào? Có nên rút gọn như vậy không? Vì sao?
-> Không nên rút gọn như vậy vì sẽ làm cho câu khó hiểu
2. - Mẹ ơi, hôm nay con được một điểm 10.
- Con ngoan quá ! Bài nào được điểm 10 thế?
- Bài kiểm tra toán.
Cần thêm những từ ngữ nào vào câu rút gọn (in đậm) để thể hiện thái độ lễ phép?
Thêm các từ ngữ thể hiện thái độ lễ phép
- Thưa mẹ, bài kiểm tra toán.
- Bài kiểm tra toán ạ.
- Bài kiểm tra toán mẹ ạ.
*Kết luận (ghi nhớ 2- sgk tr16):
Từ những tình huống trên, khi rút gọn câu ta cần chú ý điều gì?
Khi rút gọn câu cần chú ý
Không làm cho người nghe, người đọc hiểu sai hoặc hiểu không đầy đủ nội dung câu nói;
Không biến câu nói thành một câu cộc lốc, khiếm nhã.
Bài 2/SGK (tr 16,17) : Tìm câu rút gọn, khôi phục thành phần bị rút gọn. Cho biết vì sao trong thơ, ca dao thường có nhiều câu rút gọn như vậy ?
Bước tới đèo Ngang bóng xế tà,
Cỏ cây chen đá, lá chen hoa.
Lom khom dưới núi, tiều vài chú,
Lác đác bên sông, chợ mấy nhà.
Nhớ nước đau lòng, con quốc quốc,
Thương nhà mỏi miệng, cái gia gia.
Dừng chân đứng lại, trời, non, nước,
Một mảnh tình riêng, ta với ta.
(Bà Huyện Thanh Quan)
III. Luyện tập
a.
- Câu 1 và câu 7 là câu rút gọn. (Rút gọn CN)
- Khôi phục:
+ Ta bước tới đèo Ngang bóng xế tà,
+ Ta dừng chân đứng lại, trời, non, nước,
Trừ câu thứ 7, còn lại đều rút gọn (Rút gọn CN)
Thời gian thảo luận: 3 phút
THẢO LUẬN CẶP ĐÔI
HẾT GIỜ
? Tìm câu rút gọn, khôi phục thành phần câu được rút gọn. Vì sao trong thơ có nhiều câu rút gọn như vậy ?
Đồn rằng quan tướng có danh,
Cưỡi ngựa một mình chẳng phải vịn ai.
Ban khen rằng “ Ấy mới tài”,
Ban cho cái áo với hai đồng tiền.
Đánh giặc thì chạy trước tiên,
Xông vào trận tiền, cởi khố giặc ra (!)
Giặc sợ, giặc chạy về nhà,
Trở về gọi mẹ mổ gà khao quân.
( Ca dao )
b.
+ Người ta đồn rằng quan tướng có danh
+ Hắn cưỡi ngựa một mình chẳng phải vịn ai.
+ Ta ban khen rằng “ Ấy mới tài”,
+ Ta Ban cho cái áo với hai đồng tiền.
+ Quan tướng đánh giặc thì chạy trước tiên,
+ Xông vào trận tiền, quan tướng cởi khố giặc ra(!)
+ Giặc sợ, giặc chạy về nhà,
+ Quan tướng trở về gọi mẹ mổ gà khao quân.
( Ca dao )
Khôi phục
=> Thơ, ca dao thường chuộng cách diễn đạt súc tích, số chữ trong một dòng rất hạn chế.
Một người sắp đi chơi xa, dặn con:    
 - Ở nhà có ai hỏi thì bảo bố đi vắng nhé !
    Sợ con mải chơi quên mất, ông ta viết mấy câu vào giấy, đưa cho con, bảo:
    - Có ai hỏi thì con cứ đưa ra tờ giấy này !
    Đứa con cầm giấy bỏ vào túi áo. Cả ngày chẳng thấy ai hỏi. Tối đến, nó thắp đèn, lấy giấy ra xem, chẳng may để giấy cháy mất.
     Hôm sau, có người khách lại chơi, hỏi:
     - Bố cháu có nhà không?
    Thằng bé ngẩn ngơ hồi lâu, sực nhớ ra, sờ vào
túi không thấy giấy liền nói:
    - Mất rồi.
    Ông khách sửng sốt:
    - Mất bao giờ?
    - Thưa…tối hôm qua.
    - Sao mà mất nhanh thế?
    - Cháy ạ.
Bố cháu có nhà không ?
Mất rồi
Bài 3/SGK tr17 :
- Mất rồi.
- (Tờ giấy) mất tối hôm qua.
- (Ông bố) cậu bé mất rồi.
- Thưa…tối hôm qua.
- Cháy ạ.
- (Tờ giấy) mất rồi
- (Tờ giấy) mất vì cháy.
- (Ông bố) cậu bé mất tối hôm qua.
- (Ông bố) cậu bé mất vì cháy.
=> Bài học: Phải cẩn thận khi dùng câu rút gọn, vì dùng không đúng sẽ gây hiểu lầm.
- Cậu bé và ông khách không hiểu nhau vì:
+ Cậu bé dùng quá nhiều câu rút gọn.
+ Hoàn cảnh nói chuyện không giúp ông khách hiểu được phần bị rút gọn.
+ Mỗi người hiểu phần bị rút gọn theo một cách khác nhau.
Tham ăn
Có anh chàng phàm ăn tục uống, hễ ngồi vào mâm là gắp lấy gắp để, chẳng ngẩng mặt nhìn ai, cũng chẳng muốn chuyện trò gì. Một lần đi ăn cỗ ở nhà nọ, có ông khách thấy anh ta ăn uống lỗ mãng quá, bèn lân la gợi chuyện. Ông khách hỏi:
- Chẳng hay ông người ở đâu ta?
Anh chàng đáp:
- Đây.
Rồi cắm cúi ăn.
- Thế ông được mấy cô, mấy cậu rồi?
- Mỗi.
Nói xong, lại gắp lia gắp lịa.
Ông khách hỏi tiếp:
- Các cụ thân sinh ra ông chắc còn cả chứ?
Anh chàng vẫn không ngẩng đầu lên, bảo:
-Tiệt.
Bài tập 4 (SGK Tr18): Đọc truyện cười sau đây. Cho biết chi tiết nào trong truyện có tác dụng gây cười và phê phán?
Bài tập 4 :
- Chi tiết gây cười: 3 câu rút gọn:
+ Đây.
+ Mỗi.
+ Tiệt.
- Phê phán thói tham ăn đến mức mất nhân cách của nhân vật.
=> Sử dụng câu rút gọn không nên biến câu nói trở nên cộc lốc, thiếu lịch sự.
HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM, SÁNG TẠO
Sử dụng câu rút gọn viết khẩu hiệu theo nội dung tranh
Học tập sôi nổi
Không nên đốt pháo
Vệ sinh môi trường
Đừng chết vì ma tuý
RÚT GỌN CÂU
CẢ CN VÀ VN
VN
CN
Lược bỏ một số thành phần câu
Cách dùng
Ngụ ý hành động, đặc điểm là của chung mọi người.
Câu gọn, thông tin nhanh, tránh lặp từ ngữ.
Mục đích
Không biến câu nói trở nên cộc lốc, khiếm nhã.
Không làm hiểu sai, hiểu không đầy đủ nội dung.
Yêu cầu: Mỗi nhóm hãy viết một đoạn hội thoại ngắn với chủ đề: Học tập. Trong đó, có sử dụng ít nhất 2 câu rút gọn. Sau đó cử đại diện lên trình bày đoạn hội thoại.
Xây dựng đoạn hội thoại
1. Bài cũ:
- Học bài, làm bài tập.
- Viết đoạn văn (chủ đề tự chọn) có sử dụng câu rút gọn.
2. Bài mới
Soạn: Đặc điểm của văn nghị luận.
+ Đọc và trả lời câu hỏi phần ngữ liệu SGK.
+ Đọc và xác định luận điểm, luận cứ và cách lập luận trong bài “Cần tạo thói quen tốt trong đời sống xã hội” (Bài 18).
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
Kính chúc Sức Khoẻ
Quý Thầy Cô Giáo

Các Em!
&
GV: TRẦN KIM TUYẾN