TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC BÁN TRÚ TIỂU HỌC
VÀ TRUNG HỌC CƠ SỞ TRÀ VINH
Cuộc thi “THIẾT KẾ BÀI GIẢNG E-LEARNING”
Năm học 2021 - 2022
Bài giảng: BÀI 40: HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
Môn: VẬT LÝ - Lớp 9
Tháng 11 năm 2021
Giáo viên: Nguyễn Thị Tiên
nguyentien20291@gmail.com; 0347180840
CHƯƠNG III: QUANG HỌC
Hiện tượng khúc xạ là gì?
Thấu kính hội tụ là gì? Thấu kính phân kì là gì?
Các bộ phận chính của mắt là những gì?
Tật cận thị là gì? Khắc phục nó như thế nào?
Kính lúp dùng để làm gì?
Phân tích ánh sáng trắng thành các ánh sáng màu như thế nào? Trộn các ánh sáng màu với nhau sẽ được ánh sáng màu gì?
Tại sao các vật có màu sắc khác nhau?
Ánh sáng có những tác dụng gì, có những ứng dụng gì?
Bài 40
Hiện Tượng Khúc Xạ Ánh Sáng
4
MỤC TIÊU
1. Kiến thức:
- Nhận biết được hiện tượng khúc xạ ánh sáng.
- Mô tả TN quan sát đường truyền của a/s đi từ không khí sang nước và ngược lại.
- Phận biệt được hiện tượng khúc xạ ánh sáng với hiện tượng phản xạ ánh sáng.
- Vận dụng được kiến thức đã học để giải thích 1 số hiện tượng đơn giản do sự đổi hướng của ánh sáng khi truyền qua mặt phân cách giữa 2 môi trường gây nên.
2. Năng lực:
- Năng lực tự học: đọc tài liệu, ghi chép cá nhân.
- Năng lực nêu và giải quyết vấn đề.
- Năng lực trình bày và trao đổi thông tin trước lớp.
3. Phẩm chất:
- Có trách nhiệm với bản thân, cộng đồng, đất nước, nhân loại và môi trường tự nhiên.
- Trung thực; Tự tin và có tinh thần vượt khó; Chấp hành kỉ luật.
NỘI DUNG BÀI HỌC
 đường gãy khúc.
I. HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
1. Quan sát
HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
Bài 40 -
Quan sát hình bên và nêu nhận xét về đường truyền của tia sáng là đường thẳng hay đường gãy khúc ?
Từ S đến I ( trong không khí ).
Từ I đến K ( trong nước ).
Từ S đến mặt phân cách rồi đến K.
 đường thẳng.
 đường thẳng.
Tia sáng truyền từ không khí sang nước (tức là truyền từ môi trường trong suốt này sang môi trường trong suốt khác) thì bị gãy khúc tại mặt phân cách giữa hai môi trường. Hiện tượng đó gọi là hiện tượng khúc xạ ánh sáng.
I. HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
1. Quan sát
HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
Bài 40 -
2. Kết luận
I. HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
1. Quan sát
2. Kết luận
3. Một vài khái niệm
N
N`
P
Q
I
K
S
- I là điểm tới
- IK là tia khúc xạï
- Đường thẳng NN’ vuông góc với mặt phân cách là pháp tuyến tại điểm tớii.
- M?t ph?ng ch?a tia t?i SI v� ph�p tuy?n NN` l� m?t ph?ng t?i.
i
r
SI là tia tới
Bài 40 -
HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
I. HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
1,2,3.
Quan s�t du?ng truy?n c?a m?t tia s�ng t? khơng khí sang nu?c. B? trí thí nghi?m tuong t? hình b�n.
4. Thí nghiệm
Bài 40 -
HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
Dụng cụ thí nghiệm gồm có:
Ổn áp, đèn lazer, dây nối, một bảng tôn đen, hộp nhựa chứa nước trong, tấm nhựa chia độ, một giá thí nghiệm.
i
r
C1. Hãy cho biết tia khúc xạ có nằm trong mặt phẳng tới không? Góc tới và góc khúc xạ, góc nào lớn hơn?
C1: Tia kh�c x? n?m trong m?t ph?ng t?i. - Gĩc t?i l?n hon gĩc kh�c x?.
I. HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
1. Quan sát
2. Kết luận
3. Một vài khái niệm
4. Thí nghiệm
Bài 40 -
HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
C2. Hãy đề xuất phương án thí nghiệm để kiểm tra xem những nhận xét trên có còn đúng khi thay đổi góc tới hay không?
I. HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
1. Quan sát
2. Kết luận
3. Một vài khái niệm
4. Thí nghiệm
Bài 40 -
HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
13
N
N`
P
Q
I
14
N
N`
P
Q
I
I. HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
1. Quan sát
2. Kết luận
3. Một vài khái niệm
4. Thí nghiệm
Khi tia sáng truyền từ không khí sang nước thì :
- Tia khúc xạ nằm trong mặt phẳng tới.
- Góc khúc xạ nhỏ hơn góc tới.
5. Kết luận
Bài 40 -
HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
Không khí
Nước
Không khí
Nước
I. HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
C3. Hãy thể hiện kết luận trên bằng hình veõ.
i
r
S
N
N`
Q
P
I
K
Không khí
Nước
Bài 40 -
HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
Khi tia sáng truyền từ không khí sang nước thì :
- Tia khúc xạ nằm trong mặt phẳng tới.
- Góc khúc xạ nhỏ hơn góc tới.
1,2,3,4.
5. Kết luận
Không khí
Nước
I. HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
II. SỰ KHÚC XẠ CỦA TIA SÁNG KHI TRUYỀN TỪ NƯỚC SANG KHÔNG KHÍ
C4. K?t lu?n tr�n cĩ cịn d�ng trong tru?ng
h?p tia s�ng truy?n t? nu?c sang khơng khí
hay khơng ? ?
D? xu?t m?t phuong �n thí nghi?m d? ki?m tra d? dốn dĩ
1. Dự đoán
Bài 40 -
HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
C
K
 Có.
 Không.
 Dùng tia sáng chiếu từ nước sang không khí.
I. HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
II. SỰ KHÚC XẠ CỦA TIA SÁNG KHI TRUYỀN TỪ NƯỚC SANG KHÔNG KHÍ
1. Dự đoán
Bài 40 -
HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
 Dùng tia sáng chiếu từ nước sang không khí.
2. Thí nghiệm kiểm tra
* Dụng cụ thí nghiệm gồm có: ổn áp, đèn lazer, dây nối, một bảng tôn đen, hộp nhựa chứa nước trong, tấm nhựa chia độ, một ghế để đỡ giá thí nghiệm
I. HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
II. SỰ KHÚC XẠ CỦA TIA SÁNG KHI TRUYỀN TỪ NƯỚC SANG KHÔNG KHÍ
1. Dự đoán
Bài 40 -
HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
A
B
2. Thí nghiệm kiểm tra
C
a) Bố trí thí nghiệm như hình vẽ.
b) Tìm vị trí đặt mắt để thấy ánh sáng từ A phát ra
 Dùng tia sáng chiếu từ nước sang không khí.
I. HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
II. SỰ KHÚC XẠ CỦA TIA SÁNG KHI TRUYỀN TỪ NƯỚC SANG KHÔNG KHÍ
1. Dự đoán
Bài 40 -
HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
2. Thí nghiệm kiểm tra
C5. Chứng minh rằng: Đường nối các các vị trí A, B, C là đường truyền của tia sáng đi từ A tới mắt.
Khi d?t m?t ? v? trí C thì th?y du?c �nh s�ng t? A ? trong nu?c truy?n d?n m?t ph�n c�ch gi?a nu?c v� khơng khí r?i t?i m?t.
? V?y, du?ng n?i c�c v? trí A, B, C l� du?ng truy?n c?a tia s�ng di t? A t?i m?t.
A
B
C
C6. Nhận xét đường truyền của tia sáng, chỉ ra điểm tới, tia tới, tia khúc xạ, vẽ pháp tuyến tại điểm tới. So sánh độ lớn góc khúc xạ và góc tới.
I. HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
II. SỰ KHÚC XẠ CỦA TIA SÁNG KHI TRUYỀN TỪ NƯỚC SANG KHÔNG KHÍ
1. Dự đoán
Bài 40 -
HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
2. Thí nghiệm kiểm tra
i
r
N
N`
Điểm tới B
Tia tới AB
Tia khúc xạ BC
Pháp tuyến NN’
Góc khúc xạ ………. góc tới.
Góc tới i
Góc
khúc xạ r
lớn hơn
I. HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
II. SỰ KHÚC XẠ CỦA TIA SÁNG KHI TRUYỀN TỪ NƯỚC SANG KHÔNG KHÍ
1. Dự đoán
Bài 40 -
HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
2. Thí nghiệm kiểm tra
3. Kết luận
Khi tia s�ng truy?n du?c t? nu?c sang khơng khí thì:
- Tia khúc xạ nằm trong mặt phẳng tới.
- Góc khúc xạ lớn hơn góc tới.
III. VẬN DỤNG
C7. Phân biệt các hiện tượng khúc xạ và phản xạ ánh sáng.
Bài 40 -
HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
bị hắt trở lại môi trường trong suốt cũ.
bị gãy khúc và tiếp tục truyền vào môi trường trong suốt thứ hai.
I. HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
II. SỰ KHÚC XẠ CỦA TIA SÁNG KHI TRUYỀN TỪ NƯỚC SANG KHÔNG KHÍ
bằng
không bằng
C8. Tại sao quan sát đũa, bút chì, ống hút,… trong trường hợp này chúng bị gãy khúc?
III. VẬN DỤNG
Bài 40 -
HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
I. HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
II. SỰ KHÚC XẠ CỦA TIA SÁNG KHI TRUYỀN TỪ NƯỚC SANG KHÔNG KHÍ
CTECB
BVMT
C8. Vì tia sáng ở dầu dưới của đũa, bút chì, ống hút,… ngập chìm trong nước truyền tới mặt phân cách giữa nước và không khí bị khúc xạ nên quan sát thấy chúng bị gãy khúc.
Củng cố
- Về nhà học bài. Làm các bài tập 40-41.2 đến 40-41.8 trang 83, 84 SBT.
- Xem trước
Bài 41- QUAN HỆ GIỮA GÓC TỚI VÀ GÓC KHÚC XẠ
Có thể em chưa biết
Nếu ai không biết hiện tượng khúc xạ ánh sáng, họ thường ước lượng nhầm độ sâu của nước. Các em nhỏ lưu ý khi tập bơi, vì qua mắt của chúng ta đáy kênh, hồ ao, sông ngòi, suối, bể chứa nước, … hình như cạn hơn gần 1/3 độ sâu thực của nó. Nếu tin vào độ sâu nhìn thấy đó có thể các em sẽ gặp nguy hiểm.
Củng cố