KIỂM TRA BÀI CŨ
Nêu những chi tiết thể hiện tình cảm yêu thương sâu nặng của hai anh em Thành và Thủy.

Từ đó nêu lên ý nghĩa của văn bản.
Ca dao - Dân ca
Những câu hát về tình cảm gia đình (B�i 1)
Những câu hát về tình yờu quờ huong, d?t nu?c,
con ngu?i ( B�i 4)
Nh?ng cõu hỏt than thõn ( B�i 2)
Nh?ng cõu hỏt chõm bi?m ( B�i 1)
Tiết 9-10
I/ Tìm hiểu chung :

- Ca dao, dân ca là tªn gäi chung cña c¸c thÓ loại trữ t×nh d©n gian, kết hợp lời và nhạc, diÔn t¶ ®êi sèng t×nh c¶m cña con ng­êi.
Ca dao, dân ca là gì ?
Ca dao
Là lời thơ của dân ca và các bài thơ dân gian mang phong cách thơ dân gian ( th? ca dao ).


Dân ca
Là những sáng tác dõn gian kết hợp lời và nhạc điệu.

Bài ca dao Tr?ng com
Trống cơm khéo vỗ nên vông
Một bầy con sít lội sông đi tìm
Thương ai con mắt lim dim
Một bầy con nhện đi tìm giăng tơ .

Bài dân ca Tr?ng com
Tình bằng có cái trống cơm khen ai khéo vỗ ấy mấy vông nên vông. Một bầy tang tình con sít, ?y m?y l?i, lội sông, ấy mấy đi tìm. Em nhớ thương ai, đôi con mắt ấy mấy lim dim. Một bầy tang tình con nhện ới a, ấy mấy giăng tơ, giăng tơ ấy mấy đi tìm em nhớ thương ai. Duyên nợ khách tang bồng.
Một số làn điệu dân ca các vùng miền :
- Hát quan họ Bắc Ninh
- Hát ghẹo Phú Thọ
- Hát giặm Nghệ Tĩnh
- Hát bài chòi Quảng Nam
- Hỏt x?m
- Ca trự
- Ca Huế ( cỏc di?u lớ )
- Hò Huế
- Dân ca Nam Bộ ( cỏc di?u lớ )
- Hát ru .
Bài 1 :
Công cha như núi ngất trời
Nghĩa mẹ như nước ở ngoài biển Đông
Núi cao biển rộng mênh mông
Cù lao chín chữ ghi lòng con ơi !

II/ Đọc – hiểu văn bản :
Nh÷ng c©u h¸t vÒ t×nh c¶m gia ®×nh (Bài 1)
Hai bµi ca dao thuéc chñ ®Ò t×nh c¶m gia ®×nh.
Bài ca dao thuộc chủ đề nào ?
Bài ca là lời của ai, nói với ai ?
Là lời của mẹ ru con, nói với con.
Là lời của mẹ ru con, nói với con về công lao to lớn của cha mẹ đối với con cái và nhắc nhở phận làm con phải ghi nhớ công ơn sâu nặng đó.
Bài ca dao dùng phép so sánh, đối lập và thể thơ lục bát quen thuộc, dễ nhớ, âm điệu sâu lắng tình cảm, đi vào lòng người.
* Ghi nhớ sgk
Bài ca dao là lời của ai, nói với ai về việc gì ? Hãy chỉ ra cái hay của ngôn ngữ, hình ảnh, âm điệu của bài ca này.
- Nuôi con mẹ héo vóc hình
Cạn bầu sữa ngọt mà tình không vơi.
- Lên non mới biết non cao
Nuôi con mới biết công lao mẫu từ.
- Ngày nào em bé cỏn con
Bây giờ em đã lớn khôn thế này.
Cơm cha, áo mẹ, chữ thầy
Nghĩ sao cho bỏ những ngày ước ao.
…


Tìm những bài ca dao có nội dung tương tự

Những câu hát về tình yờu quờ huong, d?t nu?c, con ngu?i
Bài 4:
Đứng bên ni đồng, ngó bên tê đồng, mênh mông bát ngát,
Đứng bên tê đồng, ngó bên ni đồng, bát ngát mênh mông.
Thân em như chẽn lúa đòng đòng,
Phất phơ dưới ngọn nắng hồng ban mai.
Em có nhận thấy điều gì khác lạ trong cách ngắt nhịp và số tiếng của 2 câu d?u không ? Điều khác lạ đó biểu hiện điều gì?
Hai dòng thơ đầu: 4/4/4 (12 tiếng)
?Gợi tả sự dài rộng bao la, mênh mông của cánh đồng

Hãy chỉ ra các biện pháp nghệ thuật đã đưu?c sử dụng trong 2 dũng tho d?u? Tỏc d?ng c?a chỳng?
Hai dòng thơ đầu
Đứng bên ni đồng, ngó bên tê đồng, mênh mông bát ngát.
Đứng bên tê đồng, ngó bên ni đồng, bát ngát mênh mông
Điệp ngữ,
đối xứng,
đảo ngữ.
Nghệ thuật:
Thay đổi vị trí quan sát ? tạo cảm giác nhìn phía nào cũng thấy cánh đồng rộng lớn mênh mông? T?oư thế năng động, làm chủ vẻ đẹp giàu của quê huương.
Hai câu cuối:
Thân em nhuư chẽn lúa đòng đòng,
Phất phơ duưới ngọn nắng hồng ban mai.
Hai câu thơ cuối có những nét đặc biệt gì? (Về số tiếng, cách ngắt nhịp, biện pháp tu từ, từ ngữ đặc tả,)

Hai câu cuối.
2/5( 7 tiếng), 2/6 ( 8 tiếng)
? ý thức về vẻ đẹp của quê hưuong và vẻ đẹp của chính mình
? Biện pháp nghệ thuật nào đã đưuợc sử dụng trong lời tâm tình của cô gái?Giữa cô gái và chẽn lúa đòng đòng phất phơ dưuới ngọn nắng hồng ban mai có những nét tuương đồng nào?

So sỏnh thõn em v?i ch?n lỳa ->Vẻ đẹp trẻ trung,
căng tràn sức sống và niềm lạc quanyêu đời của cô
gái trưuớc vẻ đẹp của quê hưuơng.
Ghi nh? sgk

Điệp ngữ,
đối xứng,
đảo ngữ.
Những câu hát về tình yờu quờ huong, d?t nu?c, con ngu?i
Bài 4:
Hai dòng thơ đầu
Ngh? thu?t:
Thay đổi vị trí quan sát ? tạo cảm giác nhìn phía nào cũng thấy cánh đồng rộng lớn mênh mông? T?oư thế năng động, làm chủ vẻ đẹp giàu của quê huương.
Hai câu cuối.
2/5( 7 tiếng), 2/6 ( 8 tiếng)
ý thức về vẻ đẹp của quê hưuong và vẻ đẹp của chính mình
So sỏnh thõn em v?i ch?n lỳa ->Vẻ đẹp trẻ trung,
căng tràn sức sống và niềm lạc quanyêu đời của cô
gái trưuớc vẻ đẹp của quê hưuơng.
Ghi nh? sgk
Những câu hát than thân ( Bài 2)

"Nh?ng cõu hỏt than thõn l� ti?ng hỏt than th? v? nh?ng cu?c d?i, c?nh ng? kh? c?c cay d?ng."
Em hiểu thế nào là những câu hát than thân ?
Bài 2:
Thương thay thân phận con tằm,
Kiếm ăn được mấy phải nằm nhả tơ.
Thương thay lũ kiến li ti,
Kiếm ăn được mấy phải đi tìm mồi.
Thương thay hạc lánh đường mây,
Chim bay mỏi cánh biết ngày nào thôi.
Thương thay con cuốc giữa trời,
Dầu kêu ra máu có người nào nghe.
→ Những cụm từ “thương thay” được lặp lại nhiều lần có phải đơn thuần chỉ là thương các con vật hay không ?
→ Cho biết ý nghĩa cụ thể của từng hình ảnh ẩn dụ ( con tằm, con hạc, con kiến, con cuốc )

Từ nào trong bài được lặp lại nhiều lần ?
“ Thương thay ”
Em hiểu cụm từ “ Thương thay” như thế nào ?
"Thuong thay" l� ti?ng than bi?u hi?n s? thuong c?m xút xa ? m?c d? cao.
Điệp từ “thương thay”:Tô đậm mối thương cảm xót xa cho cuộc đời đắng cay nhiều bề của người dân thường.
Kết nối và mở ra những nỗi thương khác nhau,
đồng thời làm cho tình ý của bài được phát triển.
Theo em điệp từ “Thương thay” này có tác dụng gì ?
Những cụm từ “thương thay” được lặp lại nhiều lần có phải đơn thuần chỉ là thương các con vật hay không ?
Cho biết ý nghĩa cụ thể của từng hình ảnh ẩn dụ ( con tằm, con hạc, con kiến, con cuốc )
f
_ Những hình ảnh ẩn dụ vừa phù hợp lại gợi cảm để nói lên nhiều thân phận :
+ Con tằm : suốt đời bị bòn rút sức lực cho kẻ khác.
+ Con kiến : thân phận nhỏ nhoi suốt đời xuôi ngược vất vả làm lụng mà vẫn nghèo khổ.
+ Con hạc : cuộc đời phiêu bạc,lận đận và những cố gắng vô vọng của người lao động trong xã hội cũ.
+ Con cuốc : thân phận thấp cổ bé họng,nỗi đau oan trái không được lẽ công bằng nào soi tỏ.
Tại sao trong bài ca dao,người nông dân thời xưa thường mượn hình ảnh con vật như Tằm, Kiến, Hạc, Cuốc để diễn tả cuộc đời,số phận của mình ?
Vì các con vật đó có nhiều đặc điểm giống cuộc đời, phẩm chất người nông dân chịu khó vất vả kiếm sống.
* Ghi nhớ gsk
f
Những câu hát than thân ( Bài 2)
“Những câu hát than thân là tiếng hát than thở về những cuộc đời, cảnh ngộ khổ cực cay đắng.”
“Thương thay” là tiếng than biểu hiện sự thương cảm xót xa ở mức độ cao.
Điệp từ “thương thay”:Tô đậm mối thương cảm xót xa cho cuộc đời đắng cay nhiều bề của người dân thường.
Kết nối và mở ra những nỗi thương khác nhau,
đồng thời làm cho tình ý của bài được phát triển.
_ Những hình ảnh ẩn dụ vừa phù hợp lại gợi cảm để nói lên nhiều thân phận :
+ Con tằm : suốt đời bị bòn rút sức lực cho kẻ khác.
+ Con kiến : thân phận nhỏ nhoi suốt đời xuôi ngược vất vả làm lụng mà vẫn nghèo khổ.
+ Con hạc : cuộc đời phiêu bạc,lận đận và những cố gắng vô vọng của người lao động trong xã hội cũ.
+ Con cuốc : thân phận thấp cổ bé họng,nỗi đau oan trái không được lẽ công bằng nào soi tỏ.

Vì các con vật đó có nhiều đặc điểm giống cuộc đời, phẩm chất người nông dân chịu khó vất vả kiếm sống.
* Ghi nhớ gsk
f
Những câu hát châm biếm ( Bài 1)
BÀI 1:
Cái cò lặn lội bờ ao
Hỡi cô yếm đào lấy chú tôi chăng?
Chú tôi hay tửu hay tăm
Hay nước chè đặc, hay nằm ngủ trưa.
Ngày thì ước những ngày mưa,
Đêm thì ước những đêm thừa trống canh.
- Đây là lời của “cái cò lặn lội bờ ao” hỏi “cô yếm đào” cho chú mình.

Hay
Chú tôi
Tửu
Tăm
Nước chè đặc
Nằm ngủ trưa
Ước
Những ngày mưa
Đêm thừa trống canh
Điệp ngữ, nói ngược để giễu cợt, châm biếm nhân vật.
Là người đàn ông vô tích sự, lười biếng, nghiện ngập, thích ăn
chơi hưởng thụ.
Dân gian đã đặt nhân vật chú tôi bên cạnh hình ảnh cô yếm đào như một phép tương phản, ngầm ý mỉa mai, giễu cợt, phê phán những con người lười nhác nhưng lại đòi cao sang và khẳng định, đề cao giá trị của người lao động.
Cái cò là một sự hoá thân của người nông dân để thuận tiện
cho việc giãi bày tâm tư. Cô yếm đào là người con gái đẹp đẽ,
nết na. Lời mai mối tưởng chừng như là một tin mừng nhưng
đọc xong bài ca dao lại thấy đó là lời mỉa mai, chua chát.
Tiếng cười của người lao động chân chính đối với người chú lười biếng, nghiện ngập.
* Ghi nhớ sgk
Những câu hát châm biếm ( Bài 1)
BÀI 1:
- Đây là lời của “cái cò lặn lội bờ ao” hỏi “cô yếm đào” cho chú mình.

Bài 4 :
Anh em nào phải người xa
Cùng chung bác mẹ, một nhà tình thân
Yêu nhau như thể tay chân
Anh em hòa thuận, hai thân vui vầy.
Hai bµi ca dao thuéc chñ ®Ò t×nh c¶m gia ®×nh.


Bài 1 : Là lời của mẹ ru con, nói với con.
Bài 4 : Lời của ụng b�, cha mẹ, cụ bác ... nói với con cháu ho?c c?a anh em ru?t th?t núi v?i nhau.
Hai bài ca dao thuộc chủ đề nào ?
Mỗi bài ca là lời của ai, nói với ai ?
1/ B�i 1 :
Cụng cha nhu nỳi ng?t tr?i
Nghia m? nhu nu?c ? ngo�i bi?n Dụng
Nỳi cao bi?n r?ng mờnh mụng
Cự lao chớn ch? ghi lũng con oi !
Bài này là lời của mẹ ru con, nói với con về công lao to lớn của cha mẹ đối với con cái và nhắc nhở phận làm con phải ghi nhớ công ơn sâu nặng đó.
Bài này dùng phép so sánh, đối lập và thể thơ lục bát quen thuộc, dễ nhớ, âm điệu sâu lắng tình cảm, đi vào lòng người.
Bài 1 là lời của ai, nói với ai về việc gì ? Hãy chỉ ra cái hay của ngôn ngữ, hình ảnh, âm điệu của bài ca này.
- Nuôi con mẹ héo vóc hình
Cạn bầu sữa ngọt mà tình không vơi.
- Lên non mới biết non cao
Nuôi con mới biết công lao mẫu từ.
- Ngày nào em bé cỏn con
Bây giờ em đã lớn khôn thế này.
Cơm cha, áo mẹ, chữ thầy
Nghĩ sao cho bỏ những ngày ước ao.
…


Tìm những bài ca dao có nội dung tương tự
2/ Bài 4 :
Anh em nào phải người xa
Cùng chung bác mẹ, một nhà tình thân
Yêu nhau như thể tay chân
Anh em hòa thuận, hai thân vui vầy.


Tình cảm anh em thân thương được diễn tả bằng phép so sánh, điệp ngữ.
Bài này muốn nhắc nhở chúng ta anh em phải hòa thuận, phải biết đoàn kết, nương tựa vào nhau, thương yêu nhau để cha mẹ vui lòng.
Tình cảm anh em thân thương được diễn tả như thế nào ? Bài này muốn nhắc nhở chúng ta điều gì ?
- Anh em như thể chân tay
Rách lành đùm bọc, dở hay đỡ đần.
- Khôn ngoan đá đáp người ngoài
Gà cùng một mẹ chớ hoài đá nhau.


Tìm những bài ca dao có nội dung tương tự
- Ch? em nhu chu?i nhi?u t�u
T?m l�nh che t?m rỏch, d?ng núi
nhau n?ng l?i.
.
3/ Một số biện pháp nghệ thuật tiêu biểu được dùng trong các bài ca dao :
- Sử dụng thể thơ lục bát ngọt ngào.
- Dùng phép so sánh, đối lập, điệp ngữ.
- Âm điệu tâm tình, nhắn nhủ.
- Cả hai bài đều là lời độc thoại.

Nêu ý nghĩa văn bản.

4/ Ý nghĩa văn bản :
Tình cảm đối với ông bà, cha mẹ, anh em và tình cảm ông bà, cha mẹ đối với con cháu luôn là những tình cảm sâu nặng, thiêng liêng nhất trong đời sống của mỗi con người.
* Ghi nhớ sgk/ 36
Luyện tập : Theo SGK
Học thuộc các bài ca dao đã học.

2.Sưu tầm các bài ca dao cùng hệ thống.
3.Soạn bài Ca dao về quê hương đất nước
DẶN DÒ
- Học thuộc các bài ca dao đã học.
- Sưu tầm một số bài ca dao có nội dung tương tự.
- Soạn bài : Những câu hát về tình yêu quê hương , đất nước , con người
Xem và trả lời các câu hỏi SGK/ 39,40