Ngữ văn 9
TIẾT 91,92
NHỮNG NGÔI SAO XA XÔI
LÊ MINH KHUÊ
I. Tìm hiểu chung
Những ngôi sao xa xôi
Lê Minh Khuê
1.Tác giả:
?
Giới thiệu đôi nét về nhà văn Lê Minh Khuê.
I. Tèm hiểu chung
Nh?ng ngôi sao xa xôi
Lê Minh Khuê
1.Tác giả:
Lê Minh Khuê:
là cây bút nữ chuyên viết truyện ngắn;
thường viết về cuộc sống chiến đấu của tuổi trẻ ở tuyến đường Trường Sơn;
ngòi bút miêu tả tâm lí tinh tế, sắc sảo, đặc biệt là tâm lí nhân vật phụ nữ.
?
CHIA SẺ THÔNG TIN
- Truyện của bà được dịch và xuất bản tại Hoa Kì, Nhật, Thụy Điển…
- Bà có tên trong Từ điển tiểu sử văn học các nhà văn Đông Nam Á;
- Truyện của bà được đề nghị đưa vào dạy trong trường Trung học ở Mĩ.
“Qua bản dịch, tác giả đã hiện ra một người có văn phong đẹp, nghiêm trang lại vô cùng tinh tế sắc sảo đồng thời lại có những nhận xét đầy khơi gợi…”
(New York Times số ra thứ Bảy, 21/10/1995)
I. Tèm hiểu chung
Nh?ng ngôi sao xa xôi
Lê Minh Khuê
1.Tác giả:
Lê Minh Khuê:
2.Tác phẩm
?
I. Tìm hiểu chung
Những ngôi sao xa xôi
Lê Minh Khuê
1.Tác giả:
2.Tác phẩm:
- Hoàn cảnh sáng tác:
Năm 1971, khi cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước đang diễn ra vô cùng gay go, ác liệt.
- Thể loại:
truyện ngắn
- Ngôi kể:
ngôi thứ nhất qua lời kể của nhân vật chính-Phương Định.
Tác dụng của việc chọn ngôi kể:
- Phù hợp với nội dung tác phẩm và giúp tác giả miêu tả, biểu hiện thế giới tâm hồn, cảm xúc và suy nghĩ của nhân vật
- Tạo ra một điểm nhìn phù hợp để miêu tả sinh động hiện thực cuộc sống và chiến đấu.
- Rút ngắn khoảng cách giữa người đọc và người kể chuyện; tăng tính chân thực, tự nhiên cho câu chuyện
II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
1. Đọc, chú thích, tóm tắt
?
- Nghĩa của từ khó:
+ Cao xạ ( pháo cao xạ): Loại pháo dùng để bắn các mục tiêu trên không.
+ 12 li 7: Súng máy cỡ nòng 12.7mm, có thể dùng bắn mục tiêu dưới mặt đất hoặc trên không ở tầm thấp.
+ Ba-ri-e ( phiên âm tiếng Pháp): Thanh hoặc vật dụng dùng chắn ngang đường, có thể di chuyển được.
+ Ca-chiu-sa: Tên một bài hát Nga phổ biến trong Hồng quân liên Xô thời kì chiến tranh vệ quốc (1941 - 1945)
+ Mủng : Đồ đan bằng tre, sít vào nhau, miệng tròn, sâu lòng, nhỏ hơn thúng, dùng để dựng




Pháo cao xạ
Đội pháo cao xạ
Súng máy 12ly7
Cái mủng
TÓM TẮT TRUYỆN
- Ba cô gái thanh niên xung phong gồm: Định, Nho và tổ trưởng là chị Thao ở một tổ trinh sát phá bom tại một cao điểm, trọng điểm trên tuyến đường Trường Sơn.
- Nhiệm vụ của họ là quan sát địch ném bom, đo khối lượng đất đá phải san lấp, đánh dấu những quả bom chưa nổ và phá bom.
- Cuộc sống nơi chiến trường dù khắc nghiệt, hết sức nguy hiểm nhưng họ vẫn giữ được nét tươi vui, hồn nhiên, lãng mạn của tuổi trẻ.
- Mỗi người một cá tính nhưng họ luôn gắn bó, yêu thương nhau trong tình đồng chí, đồng đội.
- Trong một lần phá bom, Nho bị bom vùi, bị thương. Định và chị Thao lo lắng, săn sóc cho Nho. Rồi họ cùng vui vẻ, thích thú trước một cơn mưa đá.
ĐỌC-TÓM TẮT
3
 Tóm tắt
- Truyện kể về cuộc sống và chiến đấu của ba cô gái thanh niên xung phong: Thao, Phương Định và Nho của một trọng điểm trên tuyến đường Trường Sơn những năm kháng chiến chống Mĩ. Họ làm thành một tổ trinh sát mặt đường làm nhiệm vụ phá bom, đo khối lượng đất đá lấp vào hố bom thông đường cho đoàn xe ra mặt trận. Công việc vô cùng khó khăn và gian khổ, họ luôn phải đối mặt với cái chết nhưng chưa bao giờ mất đi niềm vui, sự hồn nhiên của tuổi trẻ, những giây phút mơ mộng. Họ yêu thương và gắn bó với nhau mặc dù mỗi người một cá tính. Trong một lần phá bom, Nho bị thương, đồng đội hết sức lo lắng, chăm sóc cho cô rất tận tình. Cuối truyện, một trận mưa đá gợi trong lòng Phương Định những khát khao hoài niệm.
II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
*Ý nghĩa nhan đề
Chỉ những vì tinh tú trên trời; sao trong những hoài niệm, khát vọng...
Tượng trưng cho vẻ đẹp lãng mạn, thơ mộng; yêu nước, anh hùng; gần gũi và tỏa sáng lung linh trong tâm hồn người chiến sĩ giữa chiến trường ác liệt...
=> Đây là nhan đề hay, giàu tính lãng mạn, có ý nghĩa biểu tượng, mang nét đặc trưng của văn học thời kì kháng chiến chống Mĩ cứu nước.
?
II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
1. Đọc, chú thích, tóm tắt
?
2. Bố cục
Từ đầu
” ngôi sao trên mũ”
Tiếp theo 
“Chị Thao bảo”
Đoạn còn lại
Hoàn cảnh sống và công việc của tổ trinh sát mặt đường.
Một lần phá bom Nho bị thương
cả tổ lo lắng chăm sóc.
Sau phút hiểm nguy, niềm vui của cả tổ với cơn mưa bất chợt.
Bố cục: 3 phần
II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
1. Đọc, chú thích, tóm tắt
?
2. Bố cục
3.Phân tích
II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
1. Đọc, chú thích, tóm tắt
?
2. Bố cục
3.Phân tích
a.Hình ảnh ba cô thanh niên xung phong
* Hoàn cảnh sống và chiến đấu
HIỂU THÊM VỀ ĐƯỜNG TRƯỜNG SƠN
-Tính đến ngày Việt Nam thống nhất, đường Trường Sơn đã tồn tại gần 6000 ngày đêm. Các lực lượng công binh, thanh niên xung phong, dân công hỏa tuyến Trường Sơn gồm khoảng 120.000 người đã làm nên mạng đường liên hoàn, vững chắc với 5 hệ thống đường trục dọc, 21 đường trục ngang, nối Đông với Tây Trường Sơn, vươn tới các chiến trường, với tổng chiều dài gần 2 vạn km đường ô tô, 1.400 km đường ống dẫn xǎng dầu, 3.140 km "đường kín" cho xe chạy ban ngày và hàng ngàn cầu, cống, ngầm.
-Trong các chiến dịch đánh phá từ năm 1965 đến năm 1972, Mỹ đã huy động khoảng 733.000 chuyến máy bay, đánh phá khoảng 152.000 trận; ném xuống các tuyến đường Trường Sơn gần 4 triệu tấn bom đạn. Hơn 20.000 bộ đội, thanh niên xung phong, công nhân giao thông đã hy sinh; hơn ba vạn người bị thương, khoảng 14.500 xe - máy các loại, hơn 700 khẩu súng pháo bị hư hỏng; hơn 90.000 tấn hàng hóa bị đánh cháy...
a. Hoàn cảnh sống và chiến đấu
sống trong một cái hang, dưới chân cao điểm, giữa một vùng trọng điểm trên đường Trường Sơn.
chạy lên cao điểm giữa
ban ngày, phơi mình giữa vùng trọng điểm...
Hoàn cảnh sống
Công việc
con đường bị đánh lở loét; hai bên đường không có lá xanh, thân cây bị
tước khô cháy; đất bốc khói, không khí bàng hoàng, máy bay ầm ì xa dần...
đo khối lượng đất đá, đếm bom chưa nổ, khi cần thì
phá bom...
=> Nguy hiểm, ác liệt...
=> Khó khăn, gian khổ, đối mặt với cái chết, đòi hỏi sự dũng cảm và tinh thần trách nhiệm cao...
?
- “ Đường bị đánh lở loét, màu đất đỏ, trắng lẫn lộn…chỉ có những thân cây bị tước khô cháy.”
- “ Khi có bom nổ thì chạy lên, đo khối lượng đất lấp vào hố bom, đếm bom chưa nổ và nếu cần thì phá bom…Chúng tôi bị bom vùi luôn. Có khi bò trên cao điểm về chỉ thấy hai con mắt lấp lánh. Cười thì hàm răng lóa lên khuôn mặt nhem nhuốc.”
- “ Còn chúng tôi chạy trên cao điểm cả ngày. Mà ban ngày chạy trên cao điểm không phải là chuyện chơi. Thần chết là một tay không thích đùa. Hắn ta lẩn trong ruột những quả bom.”
- “ Có ở đâu như thế này không: đất bốc khói, không khí bàng hoàng, máy bay đang ì ầm xa dần. Thần kinh căng như chão, tim đập bất chấp cả nhịp điệu, chân chạy mà vẫn biết rằng khắp xung quanh có nhiều quả bom chưa nổ. Có thể nổ bây giờ, có thể chốc nữa. Nhưng nhất định sẽ nổ.”
- Không gian trong hang:
+ Hang đá mát lạnh
+ Uống nuước suối pha đường
+ Nằm dài trên nền hang ẩm nghe ca nhạc, mo, m?ng
+ Hỏt


- Không gian mặt đuường:
+ Con đưuờng bị đánh lở loét
+ Hai bên đưuờng không có lá xanh, thân cây bị tước khô cháy
+ Bom nổ, bom nổ chậm.
+ Máy bay ì ầm.
+ Đất bốc khói, không khí bàng hoàng.
=> Cuộc sống vô cùng khó khăn gian khổ, nguy hiểm và ác liệt. Đó chính là hiện thực của cuộc kháng chiến chống tru?ng gian kh? kì và oanh liệt của dân tộc Việt Nam.
Nghệ thuật: Câu văn ngắn, miêu tả, tả thực tạo không khí căng thẳng,của không gian mặt đường trên cao điểm.
- Đối lập giữa haikhông gian để nhấn mạnh những giây phút bình yên hiếm có ở chiến trường, tô đậm khí chất can trường của các cô TNXP
=> Không gian rộng lớn bao trùm sự căng thẳng, ngột ngạt, nguy hiểm, đe doạ sự sống.
=> Không gian nhỏ bé, bình yên, thơ mộng.
II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
1. Đọc, chú thích, tóm tắt
?
2. Bố cục
3.Phân tích
a.Hình ảnh ba cô thanh niên xung phong
* Hoàn cảnh sống và chiến đấu
Con đường bị đánh lở loét; hai bên đường không có lá xanh, thân cây bị tước khô cháy; đất bốc khói, không khí bàng hoàng, máy bay ầm ì xa dần... Nguy hiểm, ác liệt
-chạy lên cao điểm giữa ban ngày, phơi mình giữa vùng trọng điểm... đo khối lượng đất đá, đếm bom chưa nổ, khi cần thì phá bom...

CÙNG CẢM NHẬN
Tác giả đã tái hiện được bức tranh hiện thực chiến trường khốc liệt, gian khổ thông qua các chi tiết đắt giá, giàu sức gợi.
Bức tranh ấy được miêu tả qua điểm nhìn của nhân vật Phương Định, bằng giọng điệu bình thản với những câu trần thuật ngắn thể hiện sự kiên cường, anh dũng của các cô thanh niên xung phong. Họ bình dị, gần gũi mà ngời sáng những phẩm chất anh hùng.
Nữ thanh niên xung phong mở đường
Cạnh giếng nước có bom từ trường
Em không rửa ngủ ngày chân lấm
Ngày em phá nhiều bom nổ chậm
Đêm nằm mơ nói mớ vang nhà
“Gửi em – cô thanh niên xung phong”- Phạm Tiến Duật)
II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
1. Đọc, chú thích, tóm tắt
?
2. Bố cục
3.Phân tích
a.Hình ảnh ba cô thanh niên xung phong
* Hoàn cảnh sống và chiến đấu
*Nét đẹp chung của ba cô gái
Không gian hang đá:
Nét đẹp chung của ba cô gái
Là những cô gái còn rất trẻ: dễ xúc cảm, nhiều mơ ước, hay mơ mộng,…thích làm đẹp cho cuộc sống của mình…
Gan dạ, dũng cảm, có tinh thần trách nhiệm cao trong công việc;
- Có tình đồng đội gắn bó sâu đậm.
=> Họ đều mang trong mình phẩm chất ngời sáng của những chiến sĩ thanh niên xung phong.
?
II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
1. Đọc, chú thích, tóm tắt
?
2. Bố cục
3.Phân tích
a.Hình ảnh ba cô thanh niên xung phong
* Hoàn cảnh sống và chiến đấu
*Nét đẹp chung của ba cô gái
*Nét đẹp riêng của ba cô gái
II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
1. Đọc, chú thích, tóm tắt
?
2. Bố cục
3.Phân tích
a.Hình ảnh ba cô thanh niên xung phong
* Hoàn cảnh sống và chiến đấu
*Nét đẹp chung của ba cô gái
*Nét đẹp riêng của ba cô gái
- Nhân vật Phương Định
T? 1: Cảm nhận về ngoại hình của nhân vật?
T? 2: Cảm nhận về sở thích, tính tình?
T? 3: Tìm những biểu hiện về hành động, suy nghĩ trong công việc của nhân vật?
T? 4: Tìm những biểu hiện trong tình cảm của nhân vật
Nhân vật Phương Định
*Về hình dáng và hoàn cảnh xuất thân:
Là một cô gái khá, hai bím tóc dày, tương đối mềm,một cái cổ cao, kêu hãnh như đài hoa loa kèn, có cái nhìn sao mà xa xăm…; là con gái Hà Nội, có tuổi thơ bên người mẹ, một góc phố, những kỉ niệm… => Nh¹y c¶m, quan t©m ®Õn h×nh thøc cña m×nh.

* Thích ngắm mình trong guương, thích hát, hay mơ mộng, thích làm điệu một chút truước các anh lính trẻ.
Trưuớc trận mưua đá:
- Vui thích cuống cuồng trưuớc mưua đá.
- Thẫn thờ nuối tiếc khi mưua tạnh
- Mơ mộng nhớ lại những kỉ niệm xưa.
Nhân vật Phương Định
*Về hình dáng và hoàn cảnh xuất thân:
Là một cô gái khá, hai bím tóc dày, tương đối mềm,một cái cổ cao, kêu hãnh như đài hoa loa kèn, có cái nhìn sao mà xa xăm…; là con gái Hà Nội, có tuổi thơ bên người mẹ, một góc phố, những kỉ niệm => Nh¹y c¶m, quan t©m ®Õn h×nh thøc cña m×nh.

*Đời sống tâm hồn, tình cảm:
- Thích ngắm mình trong gương, rất điệu; thích hát,
thích ngồi bó gối mơ màng; bế Nho đặt lên đùi mình,
rửa bằng nước đun sôi; pha sữa; yêu quý những
người có ngôi sao trên mũ…
* Trong một lần phá bom:
+Khi đến gần quả bom: cảm thấy có ánh mắt các chiến sĩ ...tôi không sợ nữa, sẽ không đi khom...
+ Khi đào đất đặt mìn phá bom: thấy gai nguười khi kề sát với cái chết, nghĩ tới cái chết..mờ nhạt, không cụ thể
+ Khi chờ bom nổ: Tim tôi đập không rõ, căng thẳng sau khi châm ngòi nổ.
Miêu tả tâm lí sâu sắc => Dũng cảm, có tinh thần trách nhiệm cao trong công việc
Nhân vật Phương Định
*Về hình dáng và hoàn cảnh xuất thân:
Là một cô gái khá, hai bím tóc dày, tương đối mềm,một cái cổ cao, kêu hãnh như đài hoa loa kèn, có cái nhìn sao mà xa xăm…; là con gái Hà Nội, có tuổi thơ bên người mẹ, một góc phố, những kỉ niệm => Nh¹y c¶m, quan t©m ®Õn h×nh thøc cña m×nh.

*Đời sống tâm hồn, tình cảm:
- Thích ngắm mình trong gương, rất điệu; thích hát,
thích ngồi bó gối mơ màng; bế Nho đặt lên đùi mình,
rửa bằng nước đun sôi; pha sữa; yêu quý những
người có ngôi sao trên mũ…
*Phẩm chất chiến sĩ:
- Tuân lệnh chị Thao, thể hiện qua lần phá bom…
2. Những ngôi sao xa xôi:
a,Phương Định:
*Về hình dáng và hoàn cảnh xuất thân:Cô gái Hà Nội, có ngoại hình đẹp, luôn hồi tưởng về tuổi thơ.
*Đời sống tâm hồn, tình cảm:Hồn nhiên, trong sáng, mơ mộng, dũng cảm, yêu mến đồng đội.
*Phẩm chất chiến sĩ:Gan dạ, dũng cảm, nghiêm túc trong công việc.
-> Phương Định là tiêu biểu cho lớp trẻ đầy nhiệt huyết trong thời kì kháng chiến chống Mĩ.
- Nhai bánh bích quy, tỏ ra bình tĩnh đến phát bực; chị nghẹn ngào, không nước mắt; thấy máu, thấy vắt là nhắm mắt lại, mặt tái mét; áo lót cái nào cũng thêu chỉ màu, lông mày tỉa nhỏ như cái tăm;có ba cuốn sổ dày chép bài hát; chỉ định Phương Định ở nhà…
Nhân vật Thao
Từng trải, bản lĩnh, bình tĩnh trước hiểm nguy. Can đảm, dứt khoát, dũng cảm trong công việc, mềm yếu trong tình cảm, thích làm đẹp.

Thích ăn kẹo, thích thiêu thùa, đáng yêu như
một que kem, nói đùa “không chết đâu”…
Nhân vật Nho
Hồn nhiên, đáng yêu, dũng cảm
4 TỔNG KẾT:
a. Truyện “Những ngôi sao xa xôi” của Lê Minh Khuê đã làm nổi bật tâm hồn trong sáng, mơ mộng,tinh thần dũng cảm, cuộc chiến đấu đầy gian khổ, hi sinh nhưng rất hồn nhiên, lạc quan của những cô gái thanh niên xung phong trên tuyến đường Trường Sơn. Đó là hình ảnh đẹp, tiêu biểu về thế hệ trẻ Việt Nam trong kháng chiến chống Mĩ.
b. Vai kể là nhân vật chính, có cách kể chuyện tự nhiên, ngôn ngữ trần thuât sinh động, và đặc biệt thành công về nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật.
những ngôi sao xa xôi
4. Tổng kết
a. Nghệ thuật:
Tâm hồn trong sáng, tinh thần lạc quan dũng cảm của thế hệ trẻ Việt Nam trong thời kỳ kháng chiến chống Mĩ cứu nưuớc.
- Sử dụng ngôi kể phù hợp (ngôi thứ nhất), cách miêu tả tâm lý nhân vật tinh tế.
- Ngôn ngữ trần thuật, giọng điệu tự nhiên.
b. Nội dung:
(Lª Minh Khuª)
(tt)
CÙNG CẢM NHẬN
Ở họ, vẻ đẹp riêng hòa vào vẻ đẹp chung, trở thành bản hùng ca tuổi xuân, của sức trẻ, của lí tưởng, của lòng yêu nước và khát vọng hòa bình. Ở họ chất thép hòa quyện trong chất tình, dũng cảm hòa cùng tâm hồn mơ mộng; gắn bó với nhau trong tình đồng chí, đồng đội thiêng liêng, sâu đậm.
Không lí tưởng hóa nhân vật trong bầu không khí vô trùng nhưng ba nữ nhân vật vẫn hiện lên đầy đủ những phẩm chất anh hùng. Họ là họ, họ còn là cả Trường Sơn, là biết bao cô gái giống như họ: trẻ trung, yêu đời và đầy tinh thần dũng cảm của một thế hệ: “Xẻ dọc…tương lai”.
Một số vần thơ tham khảo:

Nếu được làm hạt giống để mùa sau
Nếu lịch sử chọn ta làm điểm tựa
Vui gì hơn làm người lính đi đầu
Trong đêm tối, tim ta làm ngọn lửa!
( Chào xuân 67 - Tố Hữu)
Có cái chết hóa thành bất tử
Có cái chết làm nên lịch sử
( Hãy nhớ lấy lời tôi - Tố Hữu)
Tôi nhìn xuống hố bom đã giết em
Mưa đọng lại một khoảnh trời nho nhỏ ( …)
Em nằm dưới đất sâu
Như khoảng trời nằm yên trong lòng đất
Đêm đêm tâm hồn em tỏa sáng
Có phải thịt da em mềm mại trắng trong
Đã hóa thành những làn mây trắng.
(Khoảng trời-Hố bom _ Lâm Thị Mỹ Dạ)