LỊCH SỬ 7
BÀI 23:
KINH TẾ, VĂN HÓA THẾ KỈ XVI-XVIII
BÀI 23:
KINH TẾ, VĂN HÓA THẾ KỈ XVI-XVIII
I. KINH TẾ
a) Đàng ngoài
Tình hình kinh tế nông nghiệp ở Đàng Ngoài? Kết quả.
- Sản xuất nông nghiệp bị tàn phá
- Ruộng đất công bị cường hào đem cầm bán.
- Ruộng đất bị bỏ hoang, mất mùa, đói kém dồn dập, nông dân phiêu tán.
⇒ Kinh tế nông nghiệp giảm sút, đời sống Nông dân đói khổ.
Hình ảnh về nông nghiệp ở đàng ngoài
b) Đàng trong:
Chúa Nguyễn đã làm gì để phát triển nền nông nghiệp? Kết quả
- Khuyến khích khai hoang, cấp nông cụ, lương ăn, lập nhiều làng ấp mới.
- Năm 1698, Nguyễn Hữu Cảnh đặt phủ Gia Định.
 Nông nghiệp phát triển.
Lễ Thành Hầu Nguyễn Hữu Cảnh (1650-
1700) là một vị tướng quốc, một bậc Công
thần đời chúa Nguyễn Phúc Chu (Hiến Tông
Hiếu Minh Hoàng đế (1691-1725 ), sinh
quán Quảng Bình, một tướng lãnh tài ba,
một nhà quản lý hành chính xuất sắc; người
mở nước về phía Namvà cũng là người có
công xây dựng nền móng cho Sài Gòn –
TP. Hồ Chí Minh. ông được coi là người
xác lập chủ quyền cho người Việt tại vùng
đất Sài Gòn- Gia Định vào năm 1698.
Nguyễn Hữu Cảnh (1650-1700)
Đàng Trong
Sông Gianh
Đàng Ngoài
GIA ĐỊNH
T.LONG
Phủ Gia Định có mấy dinh?Thuộc tỉnh nào hiện nay?
Gồm 2 dinh:
-Trấn Biên: Đồng Nai, Bà Rịa- Vũng Tàu, Bình Dương ,
Bình Phước
-Phiên Trấn: TP.HCM, Long An, Tây Ninh
? Nhận xét sự khác nhau về kinh tế nông nghiệp Đàng Trong - Đàng Ngoài? Vì sao có sự khác nhau đó ?
Đàng trong:
Đàng ngoài:
- Nông nghiệp phát triển
- Nguyên nhân:
+ Chính quyền quan tâm nên có chính sách phát triển nông nghiệp
+ Điều kiện tự nhiên thuận lợi
- Nông nghiệp giảm sút
- Nguyên nhân:
+ Chính quyền không có chính sách phát triển nông nghiệp
+ Nạn tham ô hoành hành, quan lại hà khắc, đua nhau ăn chơi xa xỉ…
Hình ảnh về nông nghiệp ở đồng bằng sông Cửu Long
2.
Sự phát triển của nghề thủ công và buôn bán.
a) Thủ công nghiệp
- Từ TK XVII xuất hiện các làng thủ công nổi tiếng như gốm Thổ Hà (Bắc Giang), Bát Tràng ( Hà Nội), dệt La Khê ( Hà Nội)...
Hãy kể tên một số làng thủ công nổi tiếng ở thế kỉ XVII?
Hoa văn đẹp mắt, đường nét hài hòa men trắng ngà
Rất tinh xảo
Quan sát tranh Em có nhận xét gì về bình gốm Bát Tràng?
H51-Bình gốm Bát Tràng (sản xuất năm 1627)
Làng gốm Bát Tràng (Hà Nội)
Gốm men rạn – một trong những sản phẩm độc đáo của làng gốm Bát Tràng
Làng gốm Bát Tràng
Tiệm rèn sắt ở Nho Lâm – Nghệ An
Nghề dệt Sơn Tây
Nghề rèn Phú Bài (xưa)(TT Huế)
Ruộng mía Quảng Nam
Làng gốm Thổ Hà (Bắc Giang)
Gốm Thổ Hà
Ở Bình Dương có 1 số làng nghề thủ công truyền thống, em biết được những làng nghề nào?
Làng nghề gốm Tân Phước Khánh
Làng nghề gốm Lái thiêu
Làng nghề gốm Chánh Nghĩa
Làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp
2.
Sự phát triển của nghề thủ công và buôn bán.
b) Buôn bán
- Buôn bán phát triển nhất là các vùng đồng bằng và ven biển, tấp nập nhất là Phố Hiến, Hội An
- Xuất hiện thêm 1 số đô thị mới như Hội An( Quảng Nam), Gia Định (TPHCM), Phố Hiến (Hưng Yên)
Hoạt động buôn bán của nước ta ở TK XVII diễn ra như thế nào?
Thăng Long – Kẻ chợ “Thứ nhất kinh kỳ,...” thế kỷ XVII
Hình 52: Một cảnh của Thăng Long thế kỉ XVII
“Thứ nhì Phố Hiến” (Hưng Yên)
Hôi An - thành phố cảng lớn nhất Đàng Trong- thế kỷ XVII
Câu 1: Tại sao Hội An trở thành thương cảng lớn nhất ở Đàng Trong ?
Câu 2: Việc nhiều chợ xuất hiện chứng tỏ điều gì ?
BL
Câu 1:
- Vì đây là trung tâm buôn bán, trao đổi hàng hóa.
- Gần biển
Câu 2: Chúng tỏ nền kinh tế phát triển
2.
Sự phát triển của nghề thủ công và buôn bán.
b) Buôn bán
Chúa Trịnh và chúa Nguyễn có thái độ như thế nào trong việc buôn bán với người nước ngoài?
- Chúa Trịnh và chúa Nguyễn cho thương nhân nước ngoài buôn bán để mua vũ khí
-Về sau thì hạn chế ngoại thương. Đến nữa sau TK XVIII các thành thị suy tàn
Vì sao giai đoạn sau chúa Trịnh và Nguyễn hạn chế ngoại thương ?
Câu 1: So với kinh tế Đàng Trong thì kinh tế Đàng Ngoài như thế nào?     
A. Phát triển hơn.      B. Ngưng trệ hơn.     
C. Ngang bằng.      D. Lúc phát triển hơn, lúc kém hơn.
Câu 2: Chúa Trịnh, chúa Nguyễn có thái độ như thế nào trong việc mua bán với người nước ngoài?     
A. Khuyến khích mua bán, trao đổi với thương nhân nước ngoài. 
B. Bế quan tỏa cảng, không cho giao thương với ngưới nước ngoài.     
C. Ban đầu tạo điều kiện cho thương nhân nước ngoài vào buôn bán, về sau hạn chế ngoại thương.     
D. Ban đầu hạn chế ngoại thương nhưng càng về sau càng khuyến khích buôn bán với thương nhân nước ngoài.
Câu 3: Đâu không phải là biện pháp chúa Nguyễn sử dụng để khuyến khích khai hoang?     
A. Cung cấp nông cụ, lương ăn, lập làng ấp.     
B. Khuyến khích nhân dân về quê quán làm ăn.     
C. Tha tô thuế binh dịch 3 năm.     
D. Phát tiền vàng cho nhân dân khai hoang.
Câu 4: Ở Đàng Trong chúa Nguyễn tích cực phát triển nông nghiệp nhằm mục đích chính là gì?     
A. An cư lạc nghiệp, làm giàu cho chúa Nguyễn.     
B. Chiêu mộ dân từ Đàng Ngoài vào Đàng Trong.     
C. Xây dựng cơ sở vật chất mạnh để chống lại họ Trịnh.     
D. Sản xuất được nhiều nông sản để buôn bán, trao đổi với nước ngoài.
Câu 5: Tình hình nông nghiệp ở Đàng Ngoài trước khi xảy ra chiến tranh Nam-Bắc triều như thế nào?     
A. Kinh tế nông nghiệp phát triển, mùa màng bội thu.     
B. Kinh tế nông nghiệp giảm sút, mất mùa, đói kém xảy ra liên miên.     
C. Kinh tế nông nghiệp bình thường, đời sống nông dân ổn định.     
D. Kinh tế nông nghiệp thất thường, mất mùa xen kẽ với được mùa.
II. VĂN HÓA
- Nho giáo vẫn được duy trì và phổ biến.
Phật giáo, Đạo giáo được phục hồi và phát triển.
Tình hình tôn giáo trong giai đoạn này có điểm gì khác so với thế kỷ XV ?
Tại sao Nho giáo lại không còn được đề cao như trước nữa?
- Do sự suy yếu của nhà nước phong kiến, tranh chấp giữ các thế lực chia phe phái, tôn ti trật tự xã hội không còn, quan lại bị đồng tiền chi phối…..
- Nho giáo vẫn được duy trì và phổ biến.
Phật giáo, Đạo giáo được phục hồi và phát triển.
Ở thôn quê có những hình thức sinh hoạt tư tưởng nào?
Nhân dân ta vẫn giữ nếp sống văn hóa truyền thống
THỔI CƠM THI
THỜ CÚNG TỔ TIÊN
ĐUA THUYỀN
ĐI CẦU KHỈ
LỄ HỘI ĐỀN HÙNG
Múa rối nước
THIÊN CHÚA GIÁO
Đạo thiên chúa giáo được truyền bá vào nước ta như thế nào ?
Thái độ của chúa Trịnh và chúa Nguyễn đối với đạo Thiên Chúa như thế nào?
- Nho giáo vẫn được duy trì và phổ biến.
Phật giáo, Đạo giáo được phục hồi và phát triển.
Nhân dân ta vẫn giữ nếp sống văn hóa truyền thống
TK XVI, xuất hiện đạo Thiên Chúa.
Em hãy kể tên những tôn giáo vẫn còn tồn tại ở Việt Nam ngày nay?
Phật Giáo
Công Giáo
Hòa Hảo
Cao Đài
Tin lành
Hồi Giáo
Bà La Môn…                                 
- Thế kỉ XVII, giáo sĩ phương Tây là A – lếc – xăng đơ Rốt (Alexandre de Rhôdes) dùng chữ cái La – tinh ghi âm tiếng Việt.
- Năm 1651, xuất bản cuốn Từ điển Việt – Bồ - La-tinh.
⇒ Chữ viết khoa học, tiện lợi, dễ sử dụng, dễ phổ biến.
Giáo sư Alexandre de Rhôdes
Giáo sĩ A lếc xăng đơ Rôt được sinh ra tại miền Nam nước Pháp. Ông sinh năm 1591. Với nhiệt huyết tuổi trẻ, những đức tính tốt đẹp và vốn hiểu biết phong phú về Toán học, Thiên văn học, ông đã trở thành nhà truyền đạo gương mẫu của thế kỷ XVII. Vào đầu năm 1625, sau 6 năm giảnh đạo ở Nhật Bản,Trung Quốc, ông đã cùng 4 vị giáo sĩ khác đặt chân lên VN. Khi vừa đến Nam Kỳ và nghe người dân bản xứ nói, ông cảm tưởng mình đang nghe tiếng chim hót và rất thích thú. Sau đó Cha đã học được TV từ 1 cậu bé chỉ 10, 12 tuổi nhưng rất thông minh. Từ đó VN trở thành quê hương thứ 2 của Cha. Chính tình yêu đặc biệt của Cha với VN đã giải thích cho sự thành công của Cha trong lĩnh vực truyền đạo cũng như sáng tạo ngôn ngữ.



TỪ ĐIỂN VIỆT – BỒ - LA-TINH
Vì sao chữ Latinh ghi phiên âm tiếng Việt trở thành chữ Quốc ngữ của nước ta cho tới ngày nay?
a) Văn học
Em hãy cho biết văn học có bước phát triển gì mới ?
Văn học chữ Nôm có mấy thể loại ? Hãy nêu một số truyện Nôm tiêu biểu?
Văn học chữ Nôm rất phát triển, tiêu biểu như: Đào Duy Từ, Nguyễn Bỉnh Khiêm.
Thiên Nam ngữ lục là một tác phẩm ra đời vào khoảng cuối thế kỷ XVII trong thời kỳ phát triẻn mạnh mẽ của vǎn học Việt Nam nói chung và vǎn học chữ Nôm nói riêng.
Đây là tác phẩm Nôm có dung lượng lớn nhất, gồm 8.136 câu thơ lục bát, có xen 31 bài thơ chữ Hán và hai bài thơ chữ Nôm đợc viết theo thể thất ngôn bát cú.
Giá trị nổi bật của tậo diễn ca này là ở sự thể hiện nhất quán một chủ nghĩa yêu nước mãnh liệt, một tinh thần tự hào dân tộc sâu sắc va có cơ sở. Tổ Quốc Việt nam, đó là một dải giang sơn ” địa linh nhân kiệt” từ thời mở nước đầy hào khí của các Vua Hùng đến sự nghiệp vẻ vang của Thánh Gióng, Hai Bà Trưng, Lý Bôn, Triệu Quang Phục, Mai Thúc Loan…
Em có nhận xét gì về nội dung truyện Nôm trong giai đoạn này ?
Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491–1585)

Quê ở huyện Vĩnh Bảo, Hải Phòng. Năm 1535,
ông đi thi và đậu Trạng nguyên. Vì ông đỗ Trạng
nguyên và được phong tước Trình Tuyền hầu nên
dân gian gọi ông là Trạng Trình.
Một mai, một cuốc, một cần câu
Thơ thẩn dầu ai vui thú nào.
Ta dại, ta tìm nơi vắng vẻ
Người khôn, người đến chốn lao xao.
Thu ăn măng trúc, đông ăn giá,
Xuân tắm hồ sen, hạ tắm ao

(Trích bài thơ “Nhàn”)
Đào Duy Từ (1572- 1634) quê ở Thanh Hóa , ông vừa là một nhà thơ lớn , nhà văn hóa, vừa là nhà quân sự có tài nhưng không được chúa Trịnh cho đi thi . Vào Đàng Trong ông được chúa Nguyễn phong tước hầu và trọng dụng trong việc xây dựng hệ thống Lũy Thầy.
a) Văn học
Văn học chữ Nôm rất phát triển, tiêu biểu như: Đào Duy Từ, Nguyễn Bỉnh Khiêm.
Nửa đầu thể kỉ XVIII, văn học dân gian phát triển phong phú với nhiều thể loại.
Tượng Phật Bà Quan Âm nghìn mắt, nghìn tay ở chùa Bút Tháp (Bắc Ninh)
Tượng do Trương Thọ Nam tạc vào năm 1656. Bố cục hết sức tinh khéo, diễn tả vẻ đẹp tự nhiên, mềm mại của người phụ nữ. Trên bức tượng, các cánh tay xoè ra uyển chuyển như động tác múa và những bàn tay nhỏ sắp xếp như ánh hào quang toả ra xung quanh. Bức tượng là hình ảnh của bàn tay và khối óc, của lao động và trí tuệ, là biểu tượng của sức sống và sự vươn lên của con người.
Em có nhận xét gì khi quan sát bức tượng phật này ?
ĐIÊU KHẮC TRÊN CÁC VÌ, KÈO
HÁT Ả ĐÀO
Cảnh trong vở "Nàng Sita" tại nhà hát chèo Hà Nội
Em có nhận xét gì nội dung của nghệ thuật sân khấu trong giai đoạn này ?
b.Nghệ thuật dân gian
- Nghệ thuật điêu khắc.
+Điêu khắc gỗ.
+Tiêu biểu tượng Phật Bà Quan Âm nghìn mắt nghìn tay.
- Nghệ thuật sân khấu: chèo, tuồng..
BTVN
- Trả lời câu hỏi trong phần cuối bài trang 116 sách giáo khoa và học thuộc bài.
- Chuẩn bị bài mới: Bài 24: Khởi nghĩa nông dân Đàng Ngoài thế kỉ XVIII. Với những câu hỏi sau:
Câu 1. Tình hình chính trị ở Đàng Ngoài vào thế kỷ XVIII như thế nào?
Câu 2. Em hãy nêu những cuộc khởi nghĩ nông dân tiêu biểu ở Đàng Ngoài và có nhận xét gì về những cuộc khởi nghĩa này ?