Tiết 125,126 – Văn bản SANG THU (Hữu Thỉnh)
Biên soạn và thực hiện: Ninh Thị Loan, THCS Cẩm Phúc
1. Tác giả Hữu Thỉnh
2. Bài thơ Sang thu
- Hoàn cảnh sáng tác
- Thể thơ
- Bố cục
- Ý nghĩa nhan đề
- Mạch cảm xúc
- Nội dung
- Nghệ thuật
Câu 1: Đọc thuộc lòng một khổ của bài thơ Viếng lăng Bác của nhà thơ Viễn Phương, mà em thích nhất.
Câu 2: Chọn từ thích hợp để điền vào chỗ trống trong đoạn văn sau cho phù hợp :
, , , .
Cảm hứng bao trùm bài thơ “Viếng lăng Bác” là niềm xúc động thiêng liêng, (1) .................., lòng biết ơn và (2) .................. , pha lẫn(3) ....... ................. khi tác giả từ miền Nam ra viếng Bác ; cảm hứng đó đã tạo nên giọng thơ(4)................... trang nghiêm.
thành kính
tự hào
xót xa
trầm lắng
Với Đỗ Phủ:
Khóm cúc chen ngang dòng lệ cũ
Con thuyền buộc chặt mối tình già
CẢM XÚC TRƯỚC MÙA THU CỦA CÁC NHÀ THƠ


Với Nguyễn Khuyến:

.
Ngõ trúc quanh co khách vắng teo
Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt
CẢM XÚC TRƯỚC MÙA THU CỦA CÁC NHÀ THƠ
Với Xuân Diệu:

Đây mùa thu tới mùa thu tới
Với áo mơ phai dệt lá vàng
CẢM XÚC TRƯỚC MÙA THU CỦA CÁC NHÀ THƠ

Với Lưu Trọng Lư:

Con nai vàng ngơ ngác
Đạp trên lá vàng khô
CẢM XÚC TRƯỚC MÙA THU CỦA CÁC NHÀ THƠ
CẢM XÚC TRƯỚC MÙA THU CỦA NHẠC SĨ
SANG THU
HỮU THỈNH
I. GIỚI THIỆU CHUNG
1. Tác giả
- Nguyễn Hữu Thỉnh (1942), bút danh là Vũ Hữu
- Hữu Thỉnh(1942) Quê Vĩnh Phúc.
-Hữu Thỉnh là nhà thơ trưởng thành trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, trước khi trở thành nhà thơ, ông từng làm cán bộ tuyên huấn trong quân đội. Ông tham gia ban chấp hành hội nhà văn Việt Nam các khóa III. IV, V. Năm 2000 ông là Tổng thư kí Hội nhà văn Việt Nam
- Tác phẩm tiêu biểu: “Thương lượng với thời gian”, “Sang thu”, “Âm vang chiến hào”…
- Là nhà thơ được nhận nhiều giải thưởng:1976: Giải nhất cuộc thi thơ báo văn nghệ; 1980: Giải thưởng hội nhà văn Việt Nam; 2000: Giải thưởng nhà nước về Văn học nghệ thuật; Năm 2006 tiếp tục nhận giải thưởng.
- Phong cách thơ: Thiết tha, sâu lắng giàu chất suy tưởng
Tiết 125,126 – Văn bản SANG THU (Hữu Thỉnh)
.
Thư mùa đông (1984)
Trường ca biển …
Từ chiến hào đến thành phố (1985)
I. GIỚI THIỆU CHUNG
1.Tác giả:
2.Tác phẩm
Tiết 125,126 – Văn bản SANG THU (Hữu Thỉnh)
*Hoàn cảnh sáng tác: Bài thơ sáng tác năm mùa thu năm 1977, in trong tập Từ chiến hào đến thành phố.
*Thể thơ; Bài thơ “Sang thu” thuộc thể thơ năm chữ.
* Phương thức biểu đạt: Biểu cảm
* Nội dung: Bài thơ Sang thu đã gợi lên những cảm nhận tinh tế về sự chuyển biến của đất trời từ cuối hạ sang đầu thu.
II. ĐỌC, HIỂU BÀI THƠ
1. Đọc bài thơ
-* Nhan đề bài thơ
Bỗng nhận ra hương ổi
Phả vào trong gió se
Sương chùng chình qua ngõ
Hình như thu đã về

Sông được lúc dềnh dàng
Chim bắt đầu vội vã
Có đám mây mùa hạ
Vắt nửa mình sang thu

Vẫn còn bao nhiêu nắng
Đã vơi dần cơn mưa
Sấm cũng bớt bất ngờ
Trên hàng cây đứng tuổi.
* Ý nghĩa nhan đề bài Sang thu
- Nhan đề bài thơ thể hiện cách lựa chọn khoảnh khắc thời gian, bắc cầu giữa cái không và cái có. Chính cảm giác mơ hồ, tinh tế đã chuyên chở cho tâm hồn thu theo cách của mùa thu.
- Nhạy cảm, nhẹ nhàng, vừa lạ vừa quen, nó đã đánh thức nơi ta những gì da diết nhất.
- “Sang thu” còn là của đời người. Đời người sang thu (sang tuổi xế chiều) nhiều từng trải, vững vàng hơn trước những biến động của cuộc đời.
I. GIỚI THIỆU CHUNG
1.Tác giả:
2.Tác phẩm
Tiết 125,126 – Văn bản SANG THU (Hữu Thỉnh)
II. ĐỌC, HIỂU BÀI THƠ
1. Đọc bài thơ
-* Nhan đề bài thơ
Bỗng nhận ra hương ổi
Phả vào trong gió se
Sương chùng chình qua ngõ
Hình như thu đã về

Sông được lúc dềnh dàng
Chim bắt đầu vội vã
Có đám mây mùa hạ
Vắt nửa mình sang thu

Vẫn còn bao nhiêu nắng
Đã vơi dần cơn mưa
Sấm cũng bớt bất ngờ
Trên hàng cây đứng tuổi.
* Ý nghĩa nhan đề bài Sang thu
- Nhan đề bài thơ thể hiện cách lựa chọn khoảnh khắc thời gian, bắc cầu giữa cái không và cái có. Chính cảm giác mơ hồ, tinh tế đã chuyên chở cho tâm hồn thu theo cách của mùa thu.
- Nhạy cảm, nhẹ nhàng, vừa lạ vừa quen, nó đã đánh thức nơi ta những gì da diết nhất.
- “Sang thu” còn là của đời người. Đời người sang thu (sang tuổi xế chiều) nhiều từng trải, vững vàng hơn trước những biến động của cuộc đời.
2. Bố cục bài thơ
3 phần:
- Tín hiệu giao mùa (khổ 1).
- Sự chuyển biến của đất trời vào thu (khổ 2).
- Suy ngẫm và triết lí (khổ 3).
-> Mạch cảm xúc: Sang thu là một bức thông điệp lúc giao mùa. Mùa hạ dần qua, mùa thu tới, khoảnh khắc ấy được diễn tả bằng sự rung cảm tinh tế, sự trải nghiệm sâu sắc của nhà thơ. Mạch cảm xúc xuyên suốt với hai nội dung nổi bật: cảm nhận về thiên nhiên lúc sang thu và suy ngẫm về đời người khi chớm thu
I. GIỚI THIỆU CHUNG
1.Tác giả:
2.Tác phẩm
Tiết 125,126 – Văn bản SANG THU (Hữu Thỉnh)
II. ĐỌC, HIỂU BÀI THƠ
1. Đọc bài thơ
2. Bố cục bài thơ
3. Phân tích
a. Cảm nhận về thiên nhiên lúc giao mùa,
Khổ 1:
+ Huơng ổi: Thiên nhiên cảm nhận từ những gì vô hình- “hương ổi”, hương thơm bình dị của làng quê Bắc Bộ mà bất cứ ai cũng đã từng cảm nhận mỗi dịp chớm thu
+“Gió se”: gió heo may, khiến làn da cảm nhận được hơi lạnh và khô
+“phả”: gợi sự sánh, hòa quyện, huơng thu hòa trong làn gió se trải đều khắp các ngõ ngách làng quê
+”Sương chùng chinh: Nhân hóa “sương”, tả làn sương mỏng nhẹ bắt đầu xuất hiện, có lẽ làn sương cũng như cố chậm lại có vẻ đợi chờ ai
⇒ Những chuyển biến của không gian được tác giả cảm nhận bằng nhiều giác quan tinh tế: khướu giác (hương ổi), xúc giác(gió se), thị giác( sương chùng chình) và bằng tâm hồn( hình như thu đã về?). Đó là cảm nhận về thiên nhiên lúc giao mùa, tín hiệu báo thu về

Bỗng nhận ra hương ổi
Phả vào trong gió se
Sương chùng chình qua ngõ
Hình như thu đã về
Trong khổ thơ 1, sự biến đổi của đất trời sang thu được nhà thơ cảm nhận bắt đầu từ đâu và gợi tả qua những hình ảnh, hiện tượng nào?
I. GIỚI THIỆU CHUNG
1.Tác giả:
2.Tác phẩm
Tiết 125,126 – Văn bản SANG THU (Hữu Thỉnh)
II. ĐỌC, HIỂU BÀI THƠ
1. Đọc bài thơ
2. Bố cục bài thơ
3. Phân tích
a. Cảm nhận về thiên nhiên lúc giao mùa.
b. Quang cảnh đất trời vào thu

Khổ 2:
+ Hình ảnh: sông dềnh dàng; chim vội vã, đám mây vắt nửa mình sang thu. Không gian đất trời vào thu bằng những dấu hiệu và hình ảnh rất nhẹ nhàng, mang nét đặc trưng của thiên nhiên vùng Bắc Bộ
- Sông cạn nước đã chảy chậm hơn, đàn chim đã bắt đầu bay đi tránh rét.
- Những đám mây xanh mỏng lững lở bảng lảng như một dải lụa nửa nghiêng về mùa hạ nửa ngả về mùa thu
+ Phép nhân hoá: “sông dềnh dàng”, “chim vội vã”, “mây vắt nửa mình” đã làm cho những dấu hiệu thu sang từ vô hình giờ đây thành hữu hình. không gian đất trời mở ra nhiều tầng bậc khác nhau
⇒Trước quang cảnh đất trời vào thu, con người vừa muốn níu kéo cái rực rỡ của mùa hè vừa muốn vội vã làm việc gì chưa xong khi mùa thu chưa ngả chiều
Đọc khổ thơ 2
Phân tích sự cảm nhậ tinh tế của nhà thơ về những chuỷen biến trong không gian lúc sang thu?
I. GIỚI THIỆU CHUNG
1.Tác giả:
2.Tác phẩm
Tiết 125,126 – Văn bản SANG THU (Hữu Thỉnh)
II. ĐỌC, HIỂU BÀI THƠ
1. Đọc bài thơ
2. Bố cục bài thơ
3. Phân tích
a. Cảm nhận về thiên nhiên lúc giao mùa.
b. Quang cảnh đất trời vào thu
c. Những biến chuyển của sự vật và suy ngẫm về cuộc đời người lúc thu sang

Khổ 3:
+ Những biến chuyển âm thầm của tạo vật
 - Nắng vẫn còn; Mưa vơi dần; Sấm bất bắt ngờ: Đang chuyển mùa sang thu, nắng vẫn còn nhưng đã nhạt, mưa ít đi, sấm cũng bớt đi,
- “hàng cây đứng tuổi”- nhân hóa chỉ những cây cổ thụ già, lâu năm
⇒ Tín đấu hiệu của mùa hạ vẫn còn nhưng đã nhạt dần, ít dần, đang dần mất đi
 + Suy ngẫm về cuộc đời người lúc chớm thu:
- Sấm, hàng cây đúng tuổi: Lớp nghĩa ẩn dụ đem đến cho bài thơ sự đặc sắc: Sấm là những biến đổi bất thường, hàng cây đứng tuổi chỉ những con người từng trải sẽ vững vàng hơn
=> Từ cảm nhận sự chuyển biến âm thầm của tạo vật, nhà thơ bày tỏ suy ngẫm về cuọc đời con người khi đã đứng tuổi.
Đọc khổ thơ 3
Phân tích làm rõ sự biến chuyển âm thầm của sự vật khi sang thu?
- Nhà thơ đã có suy ngẫm gì vè cuộc đời con người khi thu sang?
Đáp án
- Ý nghĩa ẩn dụ:
+ Sấm : những bất thường của cuộc đời , của xã hội trong cuộc sống mỗi người .
+ Hàng cây đứng tuổi: tượng trưng cho những con người từng trải , trải qua bao sóng gió cuộc đời
Hữu Thỉnh muốn nhắn gửi: Con người đã trưởng thành, có tuổi thì càng bản lĩnh, vững vàng hơn trước những biến động bất thường của ngoại cảnh, của cuộc đời.
“ Với hình ảnh có giá trị tả thực về hiện tượng thiên nhiên này, tôi muốn gửi gắm suy ngẫm của mình - khi con người đã từng trải thì cũng vững vàng hơn trước những tác động bất thường của ngoại cảnh, của cuộc đời.”
( Lời tâm sự của nhà thơ Hữu Thỉnh)
CÂU HỎI THẢO LUẬN
Theo em hàm ý của hai câu thơ cuối là gì?
(Sấm tượng trưng cho điều gì?
Hàng cây đứng tuổi tượng trưng cho điều gì?)
Qua đây nhà thơ Hữu Thỉnh muốn gửi gắm
điều gì tới chúng ta?
1
3
2
4
5
Đánh dấu vào ý kiến em cho là đúng về giá trị nội dung - nghệ thuật của bài thơ:
1. Nghệ thuật:
Thể thơ 5 chữ, nghệ thuật nhân hóa, ẩn dụ, từ láy, tạo âm hưởng, hình ảnh giàu sức biểu cảm.
2. Nội dung:
Những biến chuyển nhẹ nhàng
mà rõ rệt của đất trời sang thu.
Cảm nhận tinh tế, tâm hồn gắn
bó máu thịt với quê hương,suy ngẫm sâu sắc về con người, về cuộc đời.
Sử dụng phong phú các phép so
sánh, ẩn dụ.
Những hình ảnh ước lệ quen
thuộc ,gợi cảm.
I. GIỚI THIỆU CHUNG
1.Tác giả:
2.Tác phẩm
Tiết 125,126 – Văn bản SANG THU (Hữu Thỉnh)
II. ĐỌC, HIỂU BÀI THƠ
1. Đọc bài thơ
2. Bố cục bài thơ
3. Phân tích
a. Cảm nhận về thiên nhiên lúc giao mùa.
b. Quang cảnh đất trời vào thu
c. Những biến chuyển của sự vật và suy ngẫm về cuộc đời người lúc thu sang
4. Tổng kết

Hãy khái quát nồi dung và nghệt huật bài thơ
* Nội dung;
- Những biến chuyển nhẹ nhàng mà rõ rệt của đất trời từ cuối hạ sang thu qua cảm nhận tinh tế của tác giả.
- Tình yêu tha thiết vẻ đẹp quê hương và những suy nghĩ sâu sắc về con người, cuộc đời.
* Nghệ thuật
- Thể thơ 5 chữ.
- Nghệ thuật nhân hoá ẩn dụ sáng tạo.
Hình ảnh giàu sức gợi cảm, mang ý nghĩa tượng trưng.
Nghệ thuật:
SƠ ĐỒ TƯ DUY
? Vẽ bản đồ tư duy, khái quát lại nội dung bài học
I. GIỚI THIỆU CHUNG
1.Tác giả:
2.Tác phẩm
Tiết 125,126 – Văn bản SANG THU (Hữu Thỉnh)
II. ĐỌC, HIỂU BÀI THƠ
1. Đọc bài thơ
2. Bố cục bài thơ
3. Phân tích
a. Cảm nhận về thiên nhiên lúc giao mùa.
b. Quang cảnh đất trời vào thu
c. Những biến chuyển của sự vật và suy ngẫm về cuộc đời người lúc thu sang
4. Tổng kết
III. Luyện tập

Chơi trò chơi Ô chữ
* Nội dung;
- Những biến chuyển nhẹ nhàng mà rõ rệt của đất trời từ cuối hạ sang thu qua cảm nhận tinh tế của tác giả.
- Tình yêu tha thiết vẻ đẹp quê hương và những suy nghĩ sâu sắc về con người, cuộc đời.
* Nghệ thuật
- Thể thơ 5 chữ.
- Nghệ thuật nhân hoá ẩn dụ sáng tạo.
Hình ảnh giàu sức gợi cảm, mang ý nghĩa tượng trưng.
trò chơi ô chữ
H
Ư
Ơ
N
Ổ
G
I
M
Ơ
H
Ồ
B
Ấ
T
N
ờ
G
N
H
Â
N
H
Ó
T
U
Y
Ê
N
H
U
A
1. Tác giả cảm nhận mùa thu bắt đầu từ hương vị nào?
1
2
3
4
5
H
M
T
A
U
U
2. Đây là từ diễn tả tâm trạng của nhà thơ qua câu “ Hình như thu đã về”.
3. Từ “bỗng” thể hiện trạng thái cảm xúc này?
4. Biện pháp tu từ này được dùng nhiều nhất trong bài sang thu?
5. Đây là công việc mà Hữu Thỉnh từng làm trong quân đội.
M
ù
A
T
H
U
ấ
N
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
1 . Đây là một tín hiệu của mùa thu miền Bắc trong bài: " Sang thu " của Hữu Thỉnh.
2 . Hơi nước ngưng tụ lại thành hạt màu trắng rất nhỏ bay lơ lửng trong không khí gần mặt đất gọi là hiện tượng gì?
3 .Hãy cho biết gió heo may mang hơi lạnh trong bài thơ Sang thu được gọi là gì?
4 . Điền từ thích hợp vào chỗ trống trong câu thơ sau:"Một bông hoa tím biếc.Ơi con.... chiền chiện "
5 Hãy điền từ vào câu thơ sau cho đúng với từ trong bài thơ của Trần Đăng Khoa:
"... cau đứng lặng
... chuối đứng im
Chỉ có trăng sáng tỏ
Soi rõ sân nhà em "
H
U
O
N
G
O
S
U
O
N
G
G
I
O
S
C
H
I
M
H
A
N
G
C
A
Y
I
E
IV.Luyện tập
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
6 .Hãy cho biết tổng thư ký
Hội nhà văn Việt Nam hiện nay là ai?
7 .Tên một văn bản đã học ở lớp 6 kỳ II của nhà thơ Trần Đăng Khoa
8 . Điền từ có trong câu thơ:
" Mẹ về như ... mới
Sáng ấm cả gian nhà "
9 . Tiếng nổ rền do hiện tượng phóng điện trên bầu trời có giông bão gây ra gọi là hiện tượng gì?
Ô chìa khoá : Từ nào chỉ thời khắc giao mùa giữa mùa hạ và mùa thu?
H
U
O
N
G
O
I
S
U
O
N
G
G
I
O
S
E
C
H
I
M
H
A
N
G
C
A
Y
H
U
U
T
H
I
N
H
M
U
A
N
A
N
G
S
A
M
S
A
N
G
T
H
U
IV.Luyện tập
 Học thuộc bài thơ, nắm được nội dung và nghệ thuật của bài.
 Viết đoạn văn trình bày cảm nhận về một đoạn thơ mà em thích nhất.
 Chuẩn bị bài: Nói với con
HƯỚNG DẪN HỌC BÀI
TẠM BIỆT CÁC EM