KHÁM PHÁ VẺ ĐẸP TÁC PHẨM

SANG THU

HỮU THỈNH

1. Kiến thức
- Cảm nhận được sự tinh tế của tác giả Hữu Thỉnh trong
giây phút giao mùa từ cuối hạ sang đầu thu.
- Thấy được những nét đặc sắc nghệ thuật của bài thơ.
2. Kỹ năng:
- Đọc – hiểu một văn bản thơ trữ tình.
- Có khả năng trình bày những suy nghĩ, cảm nhận về
một hình ảnh thơ, một khổ thơ, một tác phẩm thơ.

Tác giả
- Hữu Thỉnh (1942), quê
Vĩnh Phúc.
- Năm 1963 ông vào quân
đội và sáng tác thơ.
- Viết về vẻ đẹp tĩnh lặng,
thanh bình của thiên nhiên
và cuộc sống.
- Thơ ông trong sáng, nhẹ
nhàng, giàu cảm xúc.

Một số tập thơ nổi tiếng

Hữu Thỉnh

Bỗng nhận ra hương ổi
Phả vào trong gió se
Sương chùng chình qua ngõ
Hình như thu đã về
Sông được lúc dềnh dàng
Chim bắt đầu vội vã
Có đám mây mùa hạ
Vắt nửa mình sang thu
Vẫn còn bao nhiêu nắng
Đã vơi dần cơn mưa
Sấm cũng bớt bất ngờ
Trên hàng cây đứng tuổi.

Hoàn cảnh sáng tác:
- Năm 1977, sau khi đất nước hòa bình, thống nhất,
thiên nhiên đang bước sang thu.
“Năm 1977, tôi tham gia trại viết văn quân đội ở một
làng ngoại ô Hà Nội (nay là Khương Hạ, Thanh Xuân, Hà
Nội). Đất nước ta lúc này vừa trải qua chiến tranh, cuộc
sống thanh bình đã trở lại. Trong cái mơ hồ phảng phất
gió thu và lá thu đang ngả màu, nhà thơ đã trèo lên cây ổi
chín vàng trong cả một vườn ổi bạt ngàn ở nơi này. Không
có gì đặc hơn, sánh hơn cái màu, cái mùi ổi chín vàng
nhuốm trong cái nắng vàng của mùa thu. Không gian cao
vút, sâu thẳm, yên tĩnh…”
( Lời tự bạch của Hữu Thỉnh)

Xuất xứ:
- In trong tập “Từ chiến
hào đến thành phố”
Thể thơ: 5 chữ
Phương thức biểu đạt:
biểu cảm + miêu tả

Ý nghĩa nhan đề:
Nhan đề sử dụng phép đảo ngữ. Tác giả đảo động
từ “sang” lên trước danh từ “thu” để nhằm nhấn
mạnh sự vận động, chuyển biến của đất trời cũng
như sự vận động trong cảm xúc của con người trong
giây phút giao mùa từ hạ sang thu.

Mạch cảm xúc:
Vận động theo bước đi của mùa thu: bắt đầu
từ những tín hiệu mong manh, mơ hồ đến hữu
hình, rõ nét; vận động trong cảm xúc của con
người từ ngỡ ngàng đến đắm say, chiêm
nghiệm.
-

Những tín hiệu sang thu:

Bỗng nhận ra hương ổi
Phả vào trong gió se
Sương chùng chình qua ngõ
Hình như thu đã về

“…giữa cái khoảnh khắc giao
mùa kì lạ thì điều khiến tâm hồn
tôi phải lay động, phải giật mình
để nhận ra, đó chính là hương ổi.
Với tôi, thậm chí với nhiều người
khác thì mùi hương đó gợi nhớ
đến tuổi ấu thơ, gợi nhớ những
đứa trẻ ẩn hiện trong triền ổi chín
ven sông…Hương ổi tự nó xộc
thẳng vào những miền thơ ấu
thân thiết trong tâm hồn chúng
ta.”
(Lời tự bạch)

Sự chuyển biến của đất trời lúc sang thu.

Sông được lúc dềnh dàng
Chim bắt đầu vội vã
Có đám mây mùa hạ
Vắt nửa mình sang thu

"Mây mùa hạ thường chứa nhiều màu sắc, thậm chí
là giông bão, tựa hồ những ước mơ khao khát của
tuổi trẻ...Tuy nhiên, giữa ước mơ và thực tại là hai thế
giới luôn đối lập nhau và chẳng phải ước mơ nào
cũng thành hiện thực...Sự dang dở, sự mất mát là một
hiện thực buộc chúng ta phải chấp nhận trong cuộc
sống của mình. Ngay cả người lính cũng vậy. Rất
nhiều đồng đội của tôi đã nằm lại ở tuổi còn rất trẻ, ở
ngưỡng của mùa đẹp nhất của cuộc đời. Vì thế nên
đám mây trong thơ ấy chỉ "vắt nửa mình sang thu"
thôi, nửa còn lại đã trở thành kí ức… »
(Lời tự bạch)

Những chuyển biến của tạo vật và suy ngẫm về
đời người lúc sang thu.

Vẫn còn bao nhiêu nắng

Sấm cũng bớt bất ngờ

Đã vơi dần cơn mưa

Trên hàng cây đứng tuổi

Vẫn còn bao nhiêu nắng

Sấm cũng bớt bất ngờ

Đã vơi dần cơn mưa

Trên hàng cây đứng tuổi

 Hạ nhạt dần, thu đậm nét hơn.

Sấm cũng bớt bất ngờ
Trên hàng cây đứng tuổi

“Với hình ảnh có giá trị tả thực về hiện tượng thiên nhiên này, tôi
muốn gửi gắm suy ngẫm của mình – khi con người đã từng trải thì
cũng vững vàng hơn trước những tác động bất thường của ngoại
cảnh, của cuộc đời.”
(Lời tâm sự của nhà thơ Hữu Thỉnh)

TỔNG KẾT
Với thể thơ 5 chữ phù hợp để diễn tả dòng cảm xúc miên
man; giọng thơ nhẹ nhàng, sâu lắng; nhiều hình ảnh thơ
đẹp, giàu sức biểu cảm; sử dụng hiệu quả các biện pháp
tu từ, cùng với những cảm nhận tinh tế, tác giả Hữu
Thỉnh đã diển tả những biến chuyển nhẹ nhàng mà rõ rệt
của đất trời từ cuối hạ sang đầu thu.

NHẬN ĐỊNH HAY VỀ TÁC PHẨM
1. Chỉ mười hai câu thơ năm chữ mà anh đã vẽ nên một bức tranh sang
thu vừa đúng, vừa đẹp, vừa có tình vừa có chiều sâu suy nghĩ.
2. Hai khổ thơ trên rất đẹp về tạo hình, rất tinh trong cảm nhận, như hai
cành biếc của một cây thơ lạ. Nhưng khổ thơ thứ ba mới là cái gốc của cây
thơ đó, mang lại cho bài thơ một vẻ đẹp mới, làm trọn vẹn thêm cái ý sang
thu của hồn người thấp thoáng ở trên.
3. Thiên nhiên và con người đều cùng một nhịp sang thu. Nhan đề sang
thu vừa bao trùm vừa thấm vào từng từ ngữ, cảnh vật. Hương quả sang
thu. Ngọn gió sang thu. Màn sương sang thu. Dòng sông, bầy chim, đám
mây, bầu trời sang thu. Nắng sang thu. Mưa sang thu. Sấm chớp, giông
bão, cây cối sang thu. Nhưng trong từng cảnh sang thu của thiên nhiên,
đất trời, tạo vật là lồng lộng hồn người sang thu."

BÀI TẬP
Câu 1. Hãy giải thích từ “chùng chình” và nêu cách hiểu của
mình về hình ảnh “sương chùng chình” trong khổ thơ thứ nhất
của bài “Sang thu”.
Câu 2: Khi diễn tả những biến chuyển nhẹ nhàng mà rõ rệt của
thiên nhiên đất trời trong khoảnh khắc giao mùa từ hạ sang thu,
tác giả Hữu Thỉnh đã viết:
“ Sông được lúc dềnh dàng
Chim bắt đầu vội vã ”
Nêu và phân tích tác dụng của các biện pháp tu từ được sử dụng
trong cặp câu thơ trên ?

BÀI TẬP
Câu 3: Cho đoạn thơ sau trích trong tác phẩm “Sang thu” của Hữu Thỉnh
“ Vẫn còn bao nhiêu nắng
Đã vơi dần cơn mưa
Nắng đã bớt bất ngờ
Trên hàng cây đứng tuổi.”
a. Tìm và nêu tác dụng của những từ chỉ mức độ trong những câu
thơ trên?
b. Hãy chỉ rõ những lớp nghĩa trong 2 câu thơ kết thúc bài thơ?
c. Từ bài thơ “Sang thu” cùng những hiểu biết của bản thân, em
hãy viết một bài nghị luận khoảng 01 trang giấy thi với nội dung:
“Biết lắng nghe và trân trọng thiên nhiên có ý nghĩa quan trọng
đối với cuộc sống của con người”.