TIẾT 54,55: ĐOÀN THUYỀN ĐÁNH CÁ
(Huy Cận)
I. Tìm hiểu chung
1. Tác giả, tác phẩm


TIẾT 52,53,54,55: ĐOÀN THUYỀN ĐÁNH CÁ
- Huy Cận-
- Huy Cận (1919-2005), tên đầy đủ: Cù Huy Cận, quê: làng Ân Phú - huyện Vụ Quang - tỉnh Hà Tĩnh. Nhà thơ nổi tiếng trong phong trào thơ Mới (1932-1945).
- Tham gia CM, giữ nhiều trọng trách, nhà thơ tiêu biểu cho thơ ca hiện đại VN.
a. Tác giả
? Trình bày những hiểu biết
của em về tác giả ?

Bài thơ nằm trong tập "Trời mỗi ngày lại sáng" (1958), kết quả của chuyến đi thực tế dài ngày ở vùng mỏ Quảng Ninh.
b. Tác phẩm
? Bài thơ này được tác giả
sáng tác trong hoàn cảnh nào?

? Bằng kiến thức lịch sử em hãy cho biết tinh hình đất nước ta sau năm 1954 có đặc điểm gì nổi bật ?

Năm 1954 chiến dịch ĐBP vừa kết thúc, đất nước bị chia làm 2 miền. Miền Nam tiếp tục chống đế quốc Mĩ. Miền Bắc được giải phóng tiến lên xây dựng CNXH.
Bài thơ được viết năm 1958 khi đất nước đã kết thúc thắng lợi cuộc kháng chiến chống Pháp, Miền Bắc được giải phóng và đi vào xây dựng cuộc sống mới. Không khí hào hứng, phấn chấn tin tưởng bao trùm trong đời sống xã hội và khắp nơi dấy lên phong trào phát triển sản xuất, xây dựng đất nước mới. Chuyến đi thực tế của mình ở vùng mỏ Quảng Ninh vào nưả cuối năm 1958, đã giúp cho nhà thơ thấy rõ và sống trong không khí lao động ấy của nhân dân ta, góp phần quan trọng mở ra chặng đường mới trong thơ Huy Cận
 
 
 
 
 
 
Mặt trời xuống biển như hòn lửa(1).
Sóng đã cài then, đêm sập cửa(2).
Đoàn thuyền đánh cá lại ra khơi,
Câu hát căng buồm cùng gió khơi.
 
Hát rằng: cá bạc(3)biển đông lặng,
Cá thu(4) biển Đông như đoàn thoi
Đêm ngày dệt biển muôn luồng sáng.
Đến dệt lưới ta, đoàn cá ơi!
 
Thuyền ta lái gió với buồm trăng
Lướt giữa mây cao với biển bằng,
Ra đậu dặm xa dò bụng biển,
Dàn đan thế trận lưới vây giăng.
 

Cá nhụ cá chim cùng cá đé(5),
Cá song(6) lấp lánh đuốc đen hồng,
Cái đuôi em quẫy trăng vàng chóe,
Đêm thở: sao lùa nước Hạ Long.

Ta hát bài ca gọi cá vào,
Gõ thuyền đã có nhịp trăng cao.
Biển cho ta cá như lòng mẹ
Nuôi lớn đời ta tự buổi nào.
 
Sao mờ kéo lưới kịp trời sáng,
Ta kéo xoăn tay chùm cá nặng.
Vẩy bạc đuôi vàng lóe rạng đông,
Lưới xếp buồm lên đón nắng hồng.
 
Câu hát căng buồm với gió khơi,
Đoàn thuyền chạy đua cùng mặt trời.
Mặt trời đội biển nhô màu mới,
Mắt cá huy hoàng muôn dặm phơi.
Hòn Gai, 4- 10-1958
TIẾT 52,53,54,55: ĐOÀN THUYỀN ĐÁNH CÁ
- Huy Cận-
I. Tìm hiểu chung
Tác giả, tác phẩm
Đọc
Hai khổ đầu:
Cảnh đoàn thuyền ra khơi.
Phần 1
Phần 2
Phần 3

3. Bố cục: 3 phần
TIẾT 52,53,54,55: ĐOÀN THUYỀN ĐÁNH CÁ
- Huy Cận-
Bài thơ được triển khai
theo tiến trình ra khơi
của đoàn thuyền đánh cá.
Dựa vào điều ấy, em hãy xác
định bố cục cho bài thơ ?

Ra khơi
Trở về
Đánh bắt cá
Bình minh
Đêm trăng
Hoàng hôn
Thiên nhiên
Con người
theo trình tự thời gian
theo chuyến hành trình trên biển
I. Tìm hiểu chung
II. Phân tích
1. Cảnh đoàn thuyền ra khơi
b. Cảnh đoàn thuyền
ra khơi
- NT: So sánh, ẩn dụ, nhân hoá, liên tưởng.
→ Cảnh hoàng hôn trên biển thật đẹp, lộng lẫy, ấm áp gần gũi vũ trụ bắt đầu nghỉ ngơi
a. Cảnh hoàng hôn trên biển


- NT: Phụ từ “lại”, nói quá.

→ Họ ra khơi trong khí thế vui tươi, phấn khởi, làm chủ thiên nhiên.
-> Tinh thần lao động khẩn trương tích cực của con người
Mặt trời xuống biển như hòn lửa
Sóng đã cài then đêm sập cửa
Đoàn thuyền đánh cá lại ra khơi
Câu hát căng buồm cùng gió khơi
Cảnh hoàng hôn trên biển được miêu tả
qua những hình ảnh nào?
Tác giả đã sử dụng nghệ thuật gì ?
Tác dụng của biện pháp nghệ thuật đó?

TIẾT 52,53,54,55: ĐOÀN THUYỀN ĐÁNH CÁ
- Huy Cận-
Hình ảnh những chiếc tàu xếp hàng chuẩn bị ra khơi đánh cá
‘‘ Hát rằng: Cá bạc biển Đông lặng
Cá thu biển Đông như đoàn thoi
Đêm ngày dệt biển muôn luồng sáng
Đến dệt lưới ta đoàn cá ơi !”
khổ 2
NT: Hình ảnh bay bổng, liệt kê, so sánh, nhân hoá.
→ Khúc hát ca ngợi biển ta giàu đẹp, ước muốn đánh nhiều tôm cá.
Tích hợp môi trường
Biển ta giàu và đẹp như thế nhưng hiện nay môi trường biển ở nước ta như thế nào? Theo các em ta phải làm gì để bảo vệ môi trường biển cũng như các nguồn lợi thủy hải sản từ biển?
Dầu loang ở vùng biển Việt Nam
Rừng ngập mặn bị phá
Cá chết do ô nhiễm môi trường biển
Ô nhiễm môi trường du lịch
Trong những năm gần đây một số vùng biển nước ta xảy ra tình trạng ô nhiễm và suy thoái môi trường biển rất nhiều do những nguyên nhân như hiện tượng biển tiến , biển lùi, bão biển, nước dâng, sự ô nhiễm không khí ,tràn dầu tự nhiên….Đặc biệt là do con người vứt, xả rác trên bãi biển, cùng các chất thải khác từ tàu thuyền ,(1.5 triệu tấn động vật chết mỗi năm vì ăn phải rác,2.4 triệu tấn dầu loang mỗi năm trên biển) gây thiệt hại cho một số vùng kinh tế , ảnh hưởng đến đời sống của nhân dân như : sản lượng cá đánh bắt gần bờ giảm, nhiều loài thuỷ hải sản nuôi trồng chết hàng loạt, ảnh hưởng xấu đến du lịch Biển là tài nguyên vô cùng quí giá đối với con người .
Biển cho ta cá tôm ,cho ta khóang sản và là nguồn kinh tế du lịch vô tận . Vì thế chúng ta phải biết yêu biển bảo vệ biển như bảo vệ chính mình bảo vệ với ý thức cao và bằng hành động cụ thể. Mỗi người dân phải nâng cao ý thức giữ gìn và bảo vệ môi trường, không được xả rác bừa bãi…
I. Tìm hiểu chung
II. Phân tích
1. Cảnh đoàn thuyền ra khơi
TIẾT 52,53,54,55: ĐOÀN THUYỀN ĐÁNH CÁ
- Huy Cận-
2. Cảnh đoàn thuyền đánh cá trên biển
? Đọc khổ 3 rồi sau đó chỉ ra và nêu tác dụng của các biện pháp tu từ ?
Khổ 3
Ẩn dụ “buồm trăng”, nói quá (2 câu đầu): Biển đêm, trăng sáng chiếu xuống biển làm nên khoảng sáng lung linh như cánh buồm của con thuyền, gió lái thuyền hướng về phía trước giữa không gian rộng lớn mênh mông cao rộng biển trời.
Thuyền ta lái gió với buồm trăng
Lướt giữa mây cao với biển bằng,
2. Cảnh đoàn thuyền đánh cá trên biển
Con thuyền vừa lãng mạn bay bổng vừa kỳ vĩ lớn lao, như đang đi ra từ trong thế giới huyền thoại cổ tích, hòa nhập với kích thước rộng lớn của thiên nhiên. Con người mang tầm vóc vũ trụ.
Miêu tả công việc đánh cá như một cuộc chiến quyết liệt, ngư dân là những chiến sĩ với lòng quyết tâm, làm chủ thế trận.
Ra đậu dặm xa dò bụng biển,
Dàn đan thế trận lưới vây giăng.
Nhân hóa (Câu 3), nhiều động từ (đậu, dò, dàn đan, vây giăng).
Tình yêu thiên nhiên, yêu công việc, tinh thần lao động hăng say của ngư dân – những người làm chủ.
2. Cảnh đoàn thuyền đánh cá trên biển
- Vẻ đẹp hùng vĩ và thơ mộng của biển.
Khung cảnh lao động Thuyền lái gió, buồm trăng; Lướt giữa mây…
-> Đoàn thuyền đánh cá được nhân hóa, nâng lên thành những hình ảnh lớn lao kì vĩ, sánh ngang cùng trời đất, thiên nhiên.
? Đọc khổ 4 rồi sau đó chỉ ra và nêu tác dụng của các biện pháp tu từ ?
Khổ 4
Liêt kê tên nhiều loài cá ngon, quý (nhụ, chim, đé, song).
Cá nhụ cá chim cùng cá đé
Cá song lấp lánh đuốc đen hồng
Niềm tự hào về một vùng biển giàu có, nguồn tài nguyên dồi dào làm giàu cho đất nước.
Nghệ thuật nhân hóa, nhiều từ chỉ màu sắc, ánh sáng (lấp lánh, đen hồng, vàng chóe…)
Bức tranh biển sinh động, đẹp đẽ. Biển đêm lung linh ánh sáng, lộng lẫy sắc màu như tranh sơn mài. Biển đêm nhưng không tối, không buồn.
Đêm. Sóng biển bồng bềnh lên xuống, như hơi thở đều đặn, nhịp nhàng của màn đêm. Muôn vạn vì sao in xuống nước, hòa cùng từng đợt sóng xô.
Khám phá thú vị thể hiện sự hòa nhịp kỳ diệu giữa thiên nhiên và con người.
Cái đuôi em quẫy trăng vàng chóe
Đêm thở: sao lùa nước Hạ Long.
Đọc khổ 5 rồi sau đó chỉ ra phép so sánh và phép nhân hóa có trong khổ thơ?
Nêu tác dụng của các biện pháp tu từ ấy?
Khổ 5
Nhân hóa - Lời hát gọi cá trìu mến
Ta hát bài ca gọi cá vào,
Gõ thuyền đã có nhịp trăng cao
Khi đánh cá, ngư dân gõ nhịp vào mạn thuyền để dồn cá. Theo nhịp gõ, sóng biển dập dềnh, làm bóng trăng dưới nước cũng bồng bềnh theo, lúc tan lúc tụ, tưởng như trăng đang gõ nhịp vào mạn thuyền (sự liên tưởng thú vị)
Sự gắn bó, thân thiết giữa con người và biển. Tình yêu, sự biết ơn của ngư dân dành cho biển cả giàu có, thiên nhiên ân tình
Nhịp lao động khỏe khoắn, khẩn trương được cảm nhận qua tâm hồn lãng mạn, tình yêu thiên nhiên, yêu công việc thiết tha. Giữa con người và thiên nhiên có sự hòa điệu.
Phép so sánh, nhân hóa
Tình yêu thiên nhiên, yêu công việc
Biển cho ta cá như lòng mẹ
Nuôi lớn đời ta tự buổi nào.
- Nhân hóa: ta hát bài ca gọi cá vào
=> Sự gắn bó, thân thiết giữa con người và biển. Tình yêu, sự biết ơn của ngư dân dành cho biển cả giàu có, thiên nhiên ân tình.
- Nhịp lao động khỏe khoắn, khẩn trương. Giữa con người và thiên nhiên có sự hòa điệu.
Tình yêu thiên nhiên, yêu công việc
- Biển cho ta cá như lòng mẹ -> Phép so sánh, nhân hóa.

TIẾT 52,53,54,55: ĐOÀN THUYỀN ĐÁNH CÁ
(Huy Cận)
Các từ miêu tả thời gian bằng ánh sáng: sao mờ, lóe rạng đông, nắng hồng gợi tả trước mắt người đọc 1 không gian như thế nào?
Hình ảnh những người ngư dân “xoăn tay” kéo lưới gợi em liên tưởng tới vẻ đẹp như thế nào của người dân lao động?
Nêu cảm nhận của em về 2 câu thơ cuối của khổ thơ?
Khổ 6
Hình ảnh những người ngư dân “xoăn tay” kéo lưới: tư thế vững vàng, bắp thịt cuồn cuộn, căng tràn sức sống, gồng hết sức mình. Người lao động mang tầm vóc vũ trụ, vẻ đẹp của người làm chủ...
Sao mờ, kéo lưới kịp trời sáng
Ta kéo xoăn tay chùm cá nặng
Vảy bạc đuôi vàng lóe rạng đông
Lưới xếp buồm lên đón nắng hồng
Các từ miêu tả thời gian bằng ánh sáng: sao mờ, lóe rạng đông, nắng hồng
Không gian ngày càng sáng hơn, rộng ra với vẻ đẹp tươi mới, trong trẻo, rạng ngời, đánh dấu sự khởi đầu một ngày mới. (nền của bức tranh)
Hình ảnh cá đầy khoang thuyền gợi nhiều liên tưởng thú vị, khẳng định giá trị của lao động. (rạng đông của thiên nhiên và rạng đông từ những khoang thuyền…)
Câu thơ không chỉ miêu tả con người làm việc hăng say, nhiệt tình, khẩn trương mà còn tạo ấn tượng mạnh về mẻ cá bội thu sau một đêm vất vả.
Sao mờ, kéo lưới kịp trời sáng
Ta kéo xoăn tay chùm cá nặng
Vảy bạc đuôi vàng lóe rạng đông
Lưới xếp buồm lên đón nắng hồng
Nềm vui mãn nguyện của ngư dân lấp lánh trong từng chi tiết của khổ thơ,
Sao mờ, kéo lưới kịp trời sáng
Ta kéo xoăn tay chùm cá nặng
Vảy bạc đuôi vàng lóe rạng đông
Lưới xếp buồm lên đón nắng hồng
? Đọc lại khổ thơ cuối cùng và chỉ ra những hình ảnh được lặp lại ở khổ thơ đầu? Và nêu tác dụng của việc lặp lại này
Cuộc chạy đua giữa đoàn thuyền và mặt trời, giữa con người và thiên nhiên. Không gian mở ra cao rộng, trong trẻo, tươi mới rạng ngời dưới ánh mặt trời.
Khúc hát vút cao hơn, mạnh mẽ hơn, ngân vang hơn, hòa cùng gió khơi làm căng cánh buồm, đẩy con thuyền lướt nhanh.
Nghệ thuật ẩn dụ chuyển đổi cảm giác.
Câu hát căng buồm với gió khơi
Đoàn thuyền chạy đua cùng mặt trời
Mặt trời đội biển nhô màu mới
Mắt cá huy hoàng muôn dặm phơi
Cấu trúc đầu cuối tương ứng.
Không khí lao động phấn chấn, khẩn trương, khát khao chinh phục thiên nhiên, tình yêu thiên nhiên, yêu công việc của ngư dân. Con người ngang tầm vũ trụ.
Nghệ thuật nhân hóa
Niềm vui phơi phới, niềm hạnh phúc dâng trào, tâm hồn rộng mở hòa cùng thiên nhiên sau một đêm lao động khẩn trương, miệt mài trên biển đêm.
Mặt trời xuống biển như hòn lửa,
Sóng đã cài then, đêm sập cửa.
Đoàn thuyền đánh cá lại ra khơi,
Câu hát căng buồm cùng gió khơi.
Câu hát căng buồm với gió khơi
Đoàn thuyền chạy đua cùng mặt trời
Mặt trời đội biển nhô màu mới
Mắt cá huy hoàng muôn dặm phơi
cùng
Câu hát căng buồm với gió khơi
Đoàn thuyền chạy đua cùng mặt trời
Mặt trời đội biển nhô màu mới
Mắt cá huy hoàng muôn dặm phơi
với
Hình ảnh khoang thuyền đầy ắp cá, muôn ngàn mắt cá lấp lánh dưới ánh mặt trời, làm cho bức tranh bình minh thêm sinh động , lung linh sắc màu.
Niềm hạnh phúc , tự hào, tâm hồn lấp lánh niềm vui của những con người đã chinh phục và chiến thắng thiên nhiên.
Thiên nhiên và con người hài hòa, nhịp nhàng.
Vẻ đẹp của con người lao động mới, cuộc sống mới.
3. Đoàn thuyền đánh cá trở về
 - Đoàn thuyền chở đầy cá lao nhanh trên biển trở về lúc bình minh: Chạy đua cùng mặt trời.
 - Khúc hát phơi phới, lạc quan mang đầy niềm vui thắng lợi.
? Cả bài thơ từ “hát” được lặp lại mấy lần ? Nêu ý nghĩa của từ “hát” mỗi lần nó xuất hiện
Khúc ca lao động
Tiếng hát vang lên trong suốt chuyến đi, mang âm hưởng khỏe khoắn, sôi nổi, phơi phới, bay bổng thể hiện tình yêu thiên nhiên, yêu lao động, yêu cuộc đời. Niềm vui của người làm chủ, của cuộc sống lao động tập thể
Khổ 1: Câu hát căng buồm cùng gió khơi
Khổ 5: Ta hát bài ca gọi cá vào…
Khổ 2: Hát rằng: cá bạc biển Đông lặng…
Khổ 7: Câu hát căng buồm với gió khơi
Tiếng hát ngân vang khỏe khoắn
Tinh thần phấn chấn, hào hứng tin tưởng…
Tiếng hát vút cao, hào sảng
Niềm vui mãn nguyện, niềm tự hào, hạnh phúc…
Tiếng hát nhịp nhàng, mạnh mẽ
Tiếng hát thiết tha, trìu mến
Ra khơi
Trở về
Đánh cá
Tình yêu thiên nhiên, tinh thần lao động hăng say, khẩn trương
Khúc ca lao động, khúc hát từ trái tim của những con người lao động mới
HÁT
4. TỔNG KẾT.
ĐOÀN THUYỀN ĐÁNH CÁ
Cấu trúc đầu cuối tương ứng
Âm hưởng
khỏe khoắn
sôi nối,
phơi phới
bay bổng
Liên tưởng,
tưởng tượng
độc đáo
Hệ thống hình ảnh
kì vĩ,
lãng mạn
Ẩn dụ,
so sánh,
liệt kê,
điệp từ,
nói quá
Ca ngợi vẻ đẹp những ngư dân đang lao động làm giàu quê hương đất nước – những con người lao động mới
Sự hài hòa giữa thiên nhiên
và con người lao động.
Tình yêu, niềm tự hào của tác giả trước đất nước và cuộc sống mới
Sơ đồ tư duy
Câu 1: Bài thơ “Đoàn thuyền đánh cá” ra đời trong hoàn cảnh nào?
A.Trước Cách mạng tháng 8
B.Trong chuyến đi thực tế của Huy Cận về vùng mỏ Quảng Ninh giữa năm 1958.
C.Trong thời kì kháng chiến chống Mĩ.
D.Sau năm 1975 khi đất nước được giải phóng.

Câu 2: Nhận xét sau đây đúng hay sai: “Qua hai khổ thơ đầu bài “Đoàn thuyền đánh cá” cho ta thấy sự gần gũi, gắn bó giữa con người và thiên nhiên biển cả. Biển đêm vốn mênh mông, bí hiểm trở nên gần gũi, ấm áp như một ngôi nhà lớn.”
A. Đúng B. Sai

Câu 3: Toàn bộ bài thơ có mấy lần người dân chài cất lên tiếng hát? Mỗi lần hát của người dân chài lại biểu đạt một nghĩa khác nhau . Hãy tìm ra ý nghĩa của từng lời hát?

Lần 1: Niềm vui phấn chấn, hăng hái ra khơi của người dân chài.
Lần 2: Lời ca ngợi biển
Lần 3: Động viên tinh thần lao động hăng say và tự hào biết ơn biển
Lần 4: Niềm vui, niềm tự hào của người chiến thắng.