Ngữ văn 8
Nước Đại Việt ta
(Trích Bình Ngô đại cáo)
(Nguyễn Trãi)
I) Tìm hiểu chung:
1) Tác giả
Nguyễn Trãi ( 1380 – 1442 ), hiệu Ưcs Trai, quê gốc ở thôn Chi Ngại, huyện Chí Linh tỉnh Hải Dương.
Ông tham gia khởi nghĩa Lam Sơn, trở thành một nhân vật lịch sử lỗi lạc, toàn tài hiếm có
Sự nghiệp văn chương đồ sộ và phong phú: Quân chung từ mệnh tập, Bình ngô đại cáo, Quốc âm thi tập, Ưcs trai thi tập,…
Ông là người Việt Nam đầu tiên được UNESCO Công nhận là danh nhân văn hóa thế giới (1980)
Đền thờ Nguyễn Trãi ( Côn Sơn – Kiếp Bạc)
Bình ngô đại cáo – bản tuyên ngôn độc lập thứ hai
2) Tác phẩm
Nguyễn Trãi thừa lệnh Lê Lợi soạn thảo
Được công bố đầu năm 1428, sau khi quân ta đại thắng, diệt và làm tan rã 15 vạn viện binh của quân Minh xâm lược buộc Vương Thông phải giảng hòa chấp nhận rút quân về nước
Nhan đề:
Bình: Dẹp yên
Ngô: Là cách gọi đích danh của ông tổ hà Minh với cách khinh miệt, căm thù vì hắn khởi nghiệp ở đất Ngô tự xưng là Ngô Vương
Đại cáo: Bài cáo có ý nghĩa trọng đại, tuyên bố rộng rãi
=> Bình Ngô đại cáo: Tuyên cáo rộng rãi việc dẹp yên giặc Ngô
Thể loại: Cáo
+ Thể văn nghị luận cổ, do vua, chúa, thủ lĩnh viết
+ Dùng để trình bày một chủ trương hay công bố kết quả một sự nghiệp
+ Phần nhiều viết bằng văn biền ngẫu, có tính chất hùng biện, lời lẽ phải đanh thép, lí luận phải sắc bén, kết cấu phải chặt chẽ, mạch lạc
- Bố cục
Phần 1 ( 2 câu đầu): Tư tưởng nhân nghĩa.
Phần 2 (8 câu tiếp): Nêu chân lí độc lập dân tộc.
Phần 3 (còn lại): Trình bày kết quả.
CHIẾU
HỊCH
Cáo
Giôngs
Đều là thể loại văn nghị luận cổ, lối văn biền ngẫu
Được vua chúa, thủ lĩnh sử dụng để thông báo về một vấn đề nào đó
Khác
Ban hành, đưa ra một mệnh lệnh
Cổ vũ, động viên tinh thần, kêu gọi nhân dân tham gia đấu tranh
Trình bày chủ trương, thông báo thành quả của một sự nghiệp lớn
II) Tìm hiểu chi tiết
1) Hai câu đầu: Nguyên lí nhân nghĩa
Việc nhân nghĩa cốt ở yên tâm,
Quân điếu phạp trước lo trừ bạo.
Khái niệm nhân nghĩa: Khái niệm đạo đức của Nho giáo, nói về đạo lí, cách ứng xử, tình thương giữa con người với con người
Quan niệm của Nguyễn Trãi:
+ Yên dân: Làm cho dân được hưởng thái bình, hạnh phúc (Người dân Đại Việt)
+Trừ bạo: Diệt trừ kẻ bạo ngược (giặc Minh xâm lược)
=> Nhân nghiã gắn liền với yêu nước chống ngoại xâm, mối quan hệ giữa các dân tộc
Sơ đồ lập luận phần 1 bài cáo
Nhân nghĩa
Yên dân
(Bảo vệ đất nước để yên dân)
Trừ bạo
(Giặc Minh xâm lược)
2) Tám câu tiếp: Nêu chân lí độc lập của dân tộc
Như nước Đại Việt ta từ trước,
Vốn xưng nền văn hiến đã lâu,
Núi sông bờ cõi đã chia,
Phong tục Bắc Nam cũng khác.
Từ Triệu, Đinh, Lí, Trần bao đời gây nền độc lập,
Cùng Hán, Đường, Tống, Nguyên, mỗi bên xưng đế một phương,
Tuy mạnh yếu từng lúc khác nhau,
Song hào kiệt đời nào cũng có.
Là lời tuyên ngôn độc lập hào hùng, tràn dầy niềm kiêu hãnh của dân tộc
Lời tuyên ngôn của sự chính danh của một hoàng đế mới, một triều đại mới
Nền văn hóa lâu đời
Cương vực lãnh thổ
Phong tục tập quán
Truyền thống lịch sử
Chế độ, chủ quyền riêng
Nghệ thuật
Từ ngữ: từ trước, vốn xưng, đã lâu, đã chia, cũng khác( nguyên văn: Duy ngã, thực vi, kí thù, diệc dị) => tính chất hiển nhiên, vốn có lâu đời
Câu văn biền ngẫu kết hợp với đối, so sánh, liệt kê
Giongj điệu : Hào hung, mạnh mẽ , đanh thép
3) Trình bày kết quả
Lưu cung tham công nên thất bại,
Triệu Tiết thích lớn phải tiêu vong,
Cửa Hàm Tử bắt sống Toa Đô,
Sông Bạch Đằng giết tươi Ô Mã.
Việc xưa xem xét
Chứng cơ còn ghi.
Chứng cứ hùng hồ, đanh thép
Kẻ xâm lược phản nhân nghĩa, thất bại nặng nề >< ta chính nghĩa thắng lợi, vẻ vang
III) Tổng kết
1) Nội dung:  Đoạn trích Nước Đại Việt ta có ý nghĩa như một bản tuyên ngôn độc lập: Nước ta là đất nước có nền văn hiến, có lãnh thổ riêng, phong tục riêng, có chủ quyền, có truyền thống lịch sử…bất kì hành động xâm lước trái đạo lí nào của kẻ thù đều sẽ phải chịu một kết cục thất bại
2) Nghệ thuật:
- Lập luận chặt chẽ, kết hợp lí lẽ và thực tiễn
- Chứng cứ hùng hồn giàu sức thuyết phục
- Lời thơ đanh thép, hùng hồn thể hiện ý chí của dân tộc
- Lời văn biền ngẫu nhịp nhàng, kết hợp đối, so sánh, liệt kê