MỘT SỐ BIỆN PHÁP
RÈN KĨ NĂNG ĐỌC DIỄN CẢM CHO HỌC SINH LỚP 4A1
TRƯỜNG TIỂU HỌC KIM ĐỒNG
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TX BUÔN HỒ
TRƯỜNG TIỂU HỌC KIM ĐỒNG
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong chương trình Tiểu học, môn Tiếng Việt có vị trí đặc biệt quan trọng, được chia thành các phân môn, mỗi phân môn đều có nhiệm vụ, phân môn Tập đọc hình thành cho các em 3 năng lực chung , 2 năng lực đặc thù gồm: năng lực ngôn ngữ, năng lực văn học đây là hai nhiệm vụ cốt lõi của môn tập đọc. Phân môn Tập đọc mang tính chất tổng hợp vì ngoài nhiệm vụ rèn kĩ năng đọc cho học sinh, còn có nhiệm vụ trau dồi kiến thức về Tiếng Việt (như phát âm, từ ngữ, câu văn...) kiến thức về văn học, đời sống và giáo dục tình cảm, thẩm mỹ, biết yêu cái đẹp, hiểu được giá trị sống cao đẹp.
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Dạy Tập đọc có 2 yêu cầu chính là: Rèn kỹ năng đọc và cảm thụ nội dung bài tập đọc. Cảm thụ tốt giúp cho việc đọc diễn cảm tốt. Ngược lại, việc đọc diễn cảm tốt giúp cho việc cảm thụ bài văn sâu sắc hơn. Học sinh có đọc thông thạo được thì các em mới hiểu được tường tận về nội dung bài, hiểu ý nghĩa của bài. Điều đó khẳng định trong tiết Tập đọc, rèn kỹ năng đọc, đặc biệt là kỹ năng đọc diễn cảm cho học sinh là rất cần thiết.
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Chính vì thế, khi được phân công giảng dạy lớp 4, tôi nhận thấy chất lượng đọc diễn cảm của học sinh còn nhiều hạn chế. Tôi suy nghĩ, băn khoăn, trăn trở làm thế nào giúp các em đọc đúng, đọc hay để hiểu và cảm nhận được cái hay, cái đẹp của từng bài. Xuất phát từ những lí do trên và căn cứ vào những kinh nghiệm mà bản thân đã làm trong nhiều năm, tôi chọn: “Biện pháp rèn kỹ năng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4A1, trường Tiểu học Kim Đồng, thị xã Buôn Hồ Tỉnh Đăk Lăk”.
II. THỰC TRẠNG
1. Thực tế tại đơn vị
Thuận lợi: Được sự quan tâm chỉ đạo của Sở và Phòng giáo dục thị xã Buôn Hồ, cùng với sự chỉ đạo của Ban giám hiệu, tổ chuyên môn, hội đồng sư phạm nhà trường đã mở các buổi chuyên đề cấp thị xã, cấp trường, tổ khối về phương pháp và hình thức tổ chức dạy học của môn Tiếng Việt theo hướng tiếp cận năng lực tạo điều kiện cho giáo viên tiếp cận dạy học theo hướng “phát huy tính tích cực của HS”.
II. THỰC TRẠNG
Trường Tiểu học Kim Đồng số lượng học sinh phần lớn con cán bộ viên chức, người lao động ở các địa bàn phường lân cận của thị xã. Các em đều được phụ huynh rất quan tâm. Những năm qua kết quả học tập của học sinh có nhiều chuyển biến mạnh mẽ. Trường lớp khá khang trang, các phòng học được thực hiện xã hội hoá trang bị các hệ thống ti vi để ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học. Bản thân tôi đã tôi đã rất tích cực trong các hoạt động đó. Được phân công dạy lớp 4 đã nhiều năm với những kinh nghiệm tích lũy được trong quá trình dạy học, tôi đã suy nghĩ và đi đến rèn đọc diễn cảm cho học sinh là điều cần thiết.
II. THỰC TRẠNG
Khó khăn: Trong lớp một số em đọc chưa lưu loát, ngắt, nghỉ chưa đúng, tốc độ, cường độ đọc chưa đảm bảo, đọc sai từ ngữ, câu văn, giọng đọc chưa phù hợp với nội dung văn bản. Các em mới dừng lại ở khâu đọc đúng, rõ ràng, rành mạch. Có em đọc chưa chuẩn, đọc quá chậm hoặc quá nhanh, hay quá nhỏ. Đọc một số tiếng lặp lại chưa đảm bảo, đọc sai từ ngữ, thể hiện câu văn, giọng đọc chưa phù hợp. Các em chưa xác định được nội dung của từng đoạn, chưa nêu được ý nghĩa của bài đọc, sắc thái tình cảm, giọng điệu chung của bài.
II. THỰC TRẠNG
Bài Tập đọc dài, giáo viên mới chỉ dừng lại ở bước luyện đọc đúng. Dạy phân hóa đối tượng học sinh chưa rõ nét, còn mang tính hình thức. Đọc mẫu chưa chuẩn. Do học sinh chưa nắm được nội dung bài đọc. Do cách phát âm theo phương ngữ. Đáng lo ngại các em chưa hứng thú trong học Tập đọc. Chưa yêu thích môn học, lười đọc.
2. Vai trò của biện pháp góp phần nâng cao chất lượng trong công tác giảng dạy: Thông qua nội dung phân môn Tập đọc đọc đúng và diễn cảm các văn bản truyện, kịch, thơ, văn bản miêu tả: nhấn giọng đúng từ ngữ; thể hiện cảm xúc qua giọng đọc. Tốc độ đọc khoảng 80 – 90 tiếng trong 1 phút. Yêu cầu đọc thầm với tốc độ nhanh hơn lớp 3. Sử dụng được từ điển học sinh để tìm từ và nghĩa của các từ ngữ mới. Ghi chép được vắn tắt những ý tưởng nội dung từng đoạn những chi tiết quan trọng trong khổ thơ hoặc đoạn văn vào vở hoặc vào phiếu học tập. Đặc biệt tôi muốn hình thành nơi các em văn hoá đọc để hạn chế xem các thiết bị nghe nghìn như điện thoại máy tính, tivi.
2.Vai trò của biện pháp góp phần nâng cao chất lượng trong công tác giảng dạy:
Để đạt được điều đó tôi cần có kế hoạch dạy học cụ thể sát với nội dung từng dạng đọc, áp dụng những hình thức dạy học mang lại hiệu quả cao. Đặt câu hỏi phù hợp với mỗi học sinh, tôi cần quan sát hỗ trợ học sinh kịp thời trong mỗi tiết học Tập đọc làm sao để học sinh nào cũng được đọc đạt được yêu cầu cần đạt của nội dung bài học, hướng học sinh từ đọc được mức này cần rèn luyện để đọc được ở mức cao hơn. Ngay từ đầu tôi đã bắt tay vào nghiên cứu nội dung văn bản, giọng đọc, dự kiến định hướng lập sơ đồ hướng dẫn học sinh theo các bước cụ thể của từng bài.
III. Nội dung và cách thức thực hiện các biện pháp:
Cấu trúc chung của bài tập đọc: Trong tiết Tập đọc thông thường tôi luôn là người định hướng cho học sinh như đọc mẫu toàn bài, lớp quan sát sách giáo khoa, đọc thầm theo dõi. Nhiều lúc để phát huy tính sáng tạo ở học sinh tôi mời một em có giọng đọc tốt nhất trong lớp đọc để cả lớp theo dõi. Thông qua giọng đọc của bạn tôi đã khen ngợi, khích lệ và động viên nhiều em đọc khá cố gắng luyện đọc để đọc tốt nội dung văn bản nhiều hơn.
III. Nội dung và cách thức thực hiện các biện pháp:
Cấu trúc chung của bài tập đọc:
Cấu trúc bài đọc: đọc mẫu; đọc đoạn văn giải nghĩa từ khó; chia đoạn, đọc đoạn tìm hiểu bài; đọc diễn cảm; rút ra bài học; vận dụng sáng tạo.
*Quy trình thực hiện biện pháp góp phần nâng cao chất lượng trong công tác giảng dạy về “Biện pháp rèn kĩ năng đọc diễn cảm cho học học sinh 4A1”.
III. Nội dung và cách thức thực hiện các biện pháp::
Cấu trúc chung của bài tập đọc:
Khai thác hiệu quả đồ dùng dạy học: kết hợp tranh ảnh liên quan đến bài tập đọc. Các phương tiện dạy học (trình chiếu bài giảng PowerPoint Presentation sinh động). Ứng dụng công nghệ thông tin. Kĩ năng đọc nhanh, đọc hiểu đến đọc diễn cảm và cảm thụ bài đọc. Dựa vào chuẩn kiến thức, đối tượng học sinh của lớp để xây dựng yêu cầu cần đạt bài dạy. Dự kiến các tình huống: từ khó học sinh đọc dễ sai, từ mới khó hiểu, cách ngắt, nghỉ hơi ở một số cụm từ, câu văn dài, đoạn văn… Tham khảo (sách giáo viên, sách thiết kế, các tư liệu khác…). Vận dụng phương pháp và hình thức tổ chức dạy học linh hoạt (quan sát, hỏi đáp, đọc tích cực, cùng tham gia,....).
III. Nội dung và cách thức thực hiện các biện pháp:
Cấu trúc chung của bài tập đọc:

Dạy theo đối tượng học sinh - với học sinh đọc phát âm chưa đúng.
Đọc từng tiếng, từng từ, từng câu, từng đoạn, cả bài nhiều lần. Hướng dẫn cá nhân; luyện đọc tiếng khó, từ khó nhiều lần để học sinh đọc đúng. Từng học sinh đọc, nhóm đọc, cả lớp đọc đồng thanh. Vận dụng phương pháp luyện đọc theo mẫu, yêu cầu học sinh nghe và nhìn. Vận dụng phương pháp luyện đọc theo mẫu, yêu cầu học sinh nghe và nhìn. Rèn cho học sinh phát âm theo đúng chữ viết. Ví dụ: phát âm “ưu tiên” chứ không phải “ưu tiêng” sai phương ngữ.
III. Nội dung và cách thức thực hiện các biện pháp:
Cấu trúc chung của bài tập đọc:
Hướng dẫn cho học sinh phát âm đúng thanh hỏi, thanh ngã; ví dụ: “nỗi buồn” chứ không phải “nổi buồn”; “một nửa” chứ không phải “một nữa”.
Đọc mẫu: Giọng đọc mẫu thể hiện chính xác các chỉ số âm thanh, phù hợp nội dung bài đọc, đọc có cảm xúc.
Với học sinh ngắt, nghỉ hơi chưa hợp lí: Hướng dẫn nghỉ hơi ở những chỗ có dấu kết thúc câu. Các dấu (dấu chấm, chấm hỏi, chấm than, hai chấm, chấm lửng ở cuối câu hoặc dấu ngăn cách câu với nhau) cần nghỉ hơi một quãng bằng khoảng thời gian đọc một chữ. Khi đọc câu có (dấu phẩy, chấm phẩy, gạch ngang, ngoặc đơn ở giữa câu) thời gian ngắt hơi bằng nửa quãng nghỉ hơi sau dấu chấm. Trong trường hợp dấu kết thúc câu đồng thời cũng kết thúc một đoạn để xuống dòng, quãng nghỉ sẽ dài gấp đôi khoảng thời gian phát âm một tiếng. Bên cạnh những dấu kết thúc câu hoặc ngăn cách các bộ phận câu, còn có một số dấu câu có cách dùng đặc biệt là dấu chấm lửng (...) thể hiện lời nói ngắt quãng cụ thể là ngắt quãng giữa một tiếng.    
III. Nội dung và cách thức thực hiện các biện pháp:
Cấu trúc chung của bài tập đọc:
III. Nội dung và cách thức thực hiện các biện pháp:
Cấu trúc chung của bài tập đọc:
Lá trầu khô giữa cơi trầu
Truyện Kiều gấp lại trên đầu bấy nay.

Cánh màn khép lỏng cả ngày
Ruộng vườn vắng mẹ cuốc cày sớm trưa.

Sáng nay trời đổ mưa rào
Nắng trong trái chín ngọt ngào bay hương.
GV: Đinh Thị Ngọc Thủy - TH Suối Ngô C
Đối với học sinh đọc chưa hiểu nội dung: Rèn kĩ năng đọc thầm. Quan sát, theo dõi từng học sinh để biết học sinh đọc đến đâu. Chọn từ trọng tâm và giải thích ngắn gọn, dứt khoát, dễ hiểu. Xây dựng thói quen tìm đọc sách ở thư viện và ghi chép thông tin. Nếu có tranh ảnh hoặc vật thật GV cần khai thác triệt để.
III. Nội dung và cách thức thực hiện các biện pháp:
Cấu trúc chung của bài tập đọc:
Mỗi hoa chỉ là một phần tử của cả xã hội thắm tươi; người ta quên đoá hoa, chỉ nghĩ đến cây, đến hàng, đến những tán hoa lớn xoè ra /như muôn ngàn con bướm thắm/ đậu khít nhau.
Với học sinh đọc chưa đúng tốc độ, cường độ, cao độ: Văn bản có nội dung miêu tả một công việc dồn dập khẩn trương thì phải đọc nhịp nhanh. Văn bản có cảm xúc phấn khởi tự hào cần thể hiện tốc độ không quá chậm. Văn xuôi trữ tình, chan chứa cảm xúc cần phải được đọc chậm. Chữa lỗi về cường độ: phải đọc đủ lớn để cho cả lớp và giáo viên nghe được. Chữa lỗi cao độ, tùy thuộc vào từng văn bản cụ thể, hướng dẫn: như bài “Thưa chuyện với mẹ”. Nên định hướng khi đọc lời Cương đọc với giọng nài nỉ, thiết tha khi thuyết phục mẹ cho đi làm làm. Lời mẹ Cương lúc ngạc nhiên khi cảm động dịu dàng.
Với học sinh đọc chưa đúng tốc độ, cường độ, cao độ: Ví dụ: Mẹ nói với thầy cho con đi học nghề rèn…
- Con vừa bảo gì?
- Mẹ xin thầy cho con đi làm thợ rèn.
- Ai xui con thế?
- Con muốn giúp mẹ như thế là phải. Nhưng biết thầy có chịu nghe không? Nhà ta tuy nghèo nhưng dòng dõi quan sang. Không lẽ bây giờ mẹ để con phải làm đầy tớ anh thợ rèn.
Cương thấy nghèn nghẹn ở cổ. Em nắm lấy tay mẹ, thiết tha:”
Luyện đọc diễn cảm, phân tích các chỉ số âm thanh của giọng đọc mẫu:
Không áp đặt mà hé mở định hướng để học sinh có ý thức tái tạo giọng đọc theo cảm xúc. Quy định hệ thống kí hiệu đánh dấu các chỉ số âm thanh cụ thể của bài đọc (lên giọng, xuống giọng, nhấn giọng,...). Tổ chức lớp học bằng nhiều hình thức khác nhau: cá nhân, nhóm, tập thể lớp,..
Ví dụ: Có thể phân chia: + Nhóm 1: Xác định cách ngắt nhịp / phát hiện, đánh dấu các từ ngữ cần nhấn giọng, lên giọng, xuống giọng,....;
+ Nhóm 2: Xác định tốc độ đọc câu; để có cơ sở khoa học, việc phân tích cần gắn với việc tìm hiểu bài đọc (gắn với các câu hỏi: Vì sao tốc độ giọng đọc phải nhanh / chậm ? ...).
Luyện đọc diễn cảm, phân tích các chỉ số âm thanh của giọng đọc mẫu:
Ví dụ: bài Người ăn xin ở bài này tôi không đọc mẫu trước mà hướng các em đọc hiểu nghĩa của từ khó trong bài trước: vì dụ “lọm khọm, đỏ đọc; thảm hại, chằm chằm, tài sản” tôi đã kết hợp dùng hình ảnh, ngôn ngữ để học sinh dễ tiếp thu nội dung hơn. Tiếp đến tôi đặt câu hỏi gợi ý cho học sinh chia đoạn. Học sinh nêu 3 đoạn. Đọc nối tiếp đoạn và yêu cầu học sinh rút ý từng đoạn. Đoạn 1: Hình ảnh ông lão ăn xin đáng thương. Đoạn 2: Cậu bé xót thương và tìm cách giúp cụ. Đoạn 3: sự đồng cảm của ông lão ăn xin và cậu bé. Khi đọc đoạn bài giáo viên hỏi học sinh giọng đọc của cậu bé và của ông lão ăn xin nên đọc như thế nào? Đọc bài với giọng nhẹ nhàng cảm thương và thể hiện được cảm xúc cậu bé đối với người ăn xin thể hiện qua lời nói và hành động của cậu bé.
Luyện đọc diễn cảm, phân tích các chỉ số âm thanh của giọng đọc mẫu:
“Chao ôi! Cảnh nghèo đói đã gặm nát con người đau khổ kia thành xấu xí biết nhường nào!
Ông già chìa trước mặt tôi bàn tay sưng húp, bẩn thỉu. Ông rên rỉ cầu xin cứu giúp.
Tôi lục tìm hết túi nọ túi kia, không có tiền, không có đồng hồ, không có cả một chiếc khăn tay. Trên người tôi chẳng có tài sản gì.
Người ăn xin vẫn đợi tôi. Tay vẫn chìa ra, run lẩy bẩy.
Tôi chẳng biết làm cách nào. Tôi nắm chặt lấy bàn tay run rẩy kia:
- Ông đừng giận cháu, cháu không có gì để cho ông cả…
- Cháu ơi, cảm ơn cháu! Như vậy là cháu đã cho lão rồi. - Ông lão nói bằng giọng khản đặc.”
Luyện đọc diễn cảm, phân tích các chỉ số âm thanh của giọng đọc mẫu:
Để tiết tập đọc không trở nên nhàm chán ngoài kĩ năng đọc tôi xen kẻ các hình thức đọc cho các em không chỉ đọc còn biết diễn kịch phân vai thể hiện động tác điều bộ hành động của nhân vật chính vì vậy tiết học sẽ thứ vị và tạo được hứng thú cho học sinh. Khi dạy giáo viên nên kết hợp các hình thức dạy học theo hướng tích cực như đọc cặp đôi, vấn đáp, trực quan, quan sát, làm mẫu…
Với dạng bài này ngoài phương pháp đọc diễn cảm giáo viên cho học sinh vận dụng nâng cao đóng vai mẹ con để thể hiện đoạn văn, tổ chức thi các nhóm để xem độ sáng tạo của học sinh các nhóm như thế nào.
IV. HIỆU QUẢ CỦA BIỆN PHÁP
Học sinh hứng thú, tự tin khi đọc bài. Số em đọc chưa đạt đã giảm, biết phân biệt thể loại bài đọc, các nhân vật, thể hiện tình cảm thái độ qua giọng đọc phù hợp với sự việc, hình ảnh, cảm xúc, tính cách nhân vật. Phát triển về khả năng ngôn ngữ và năng lực văn học tốt hơn. Rèn thêm các kĩ năng trong giao tiếp, mạnh dạn và tự tin khi tham gia vào các hoạt động tập thể, khi giao tiếp với người lớn, thầy cô, với bạn bè và mọi người xung quanh. Hiệu quả được thể hiện rõ nét qua bảng số liệu về kết quả khảo sát học sinh cuối năm học 2020 – 2021 như sau:
Thời điểm đánh giá nội dung khảo sát Tập đọc đầu năm học.
IV. HIỆU QUẢ CỦA BIỆN PHÁP:
Thời điểm đánh giá nội dung khảo sát Tập đọc cuối năm học.
IV. HIỆU QUẢ CỦA BIỆN PHÁP:
IV. HIỆU QUẢ CỦA BIỆN PHÁP:
Hiệu quả được thể hiện rõ nét qua bảng số liệu về kết quả khảo sát học sinh cuối năm học 2020 – 2021 như sau:

V. KẾT LUẬN, ĐỀ XUẤT
1. Kết luận:
Vậy để giúp học sinh đọc diễn cảm giáo viên không chỉ định hướng đọc đúng mà hướng học sinh hiểu được, thấm được nội dung tác giả muốn nói, nhân vật ấy suy nghĩ như thế nào. Cần diễn đạt được giọng đọc, chỉnh chu sâu sắc. Hiểu được vị trí và tầm quan trọng của phân môn Tập đọc, bản thân tôi chú trọng rèn kĩ năng đọc diễn cảm cho học sinh. Sử dụng đồ dùng, phương tiện dạy học phù hợp, có hiệu quả. Giáo viên đọc mẫu chuẩn, hay. Tổ chức các hình thức luyện đọc phong phú. Học sinh tích cực, chủ động tham gia học, hiểu và phát triển vốn ngôn ngữ Tiếng Việt, tự tin tham gia các hoạt động học tập khác.
V. KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
2. Kiến nghị
Tổ chuyên môn: Thường xuyên trao đổi học hỏi kinh nghiệm giữa đồng nghiệp; Tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên môn với chủ đề rèn đọc diễn cảm cho học sinh.
*Đối với nhà trường, phòng Giáo dục: Quan tâm, tạo điều kiện hơn nữa về cơ sở vật chất đáp ứng nhu cầu học tập; Cung cấp sách hướng dẫn, nhiều tài liệu bổ trợ cho việc dạy đọc diễn cảm.
An Lạc, ngày 20 tháng 3 năm 2022.
Xin chân thành cảm ơn!