Tĩnh dạ tứ
Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh
I. TÌM HIỂU CHUNG
Cuộc đời: sống vào thời thịnh Đường, khi kinh tế, xã hội, nghệ thuật, thi ca đều rất phát triển. Lý Bạch có cá tính phóng khoáng, ưa tự do, thích ngao du thiên hạ, kết giao bằng hữu, uống rượu, ngâm thơ.
Phong cách: hồn thơ tự do, hào phóng; hình ảnh thơ tươi sáng, kì vĩ; ngôn ngữ thơ tự nhiên mà điêu luyện.
Vị trí: Một trong những gương mặt xuất sắc nhất của thơ Đường, được mệnh danh là "thi tiên", "trích tiên".
1. Tác giả Lý Bạch (701-762)
Tác phẩm: Lý Bạch sáng tác nhiều (tương truyền 2 vạn bài thơ) nhưng là ngẫu hứng và không ghi chép lại. Đời sau sưu tầm được trên dưới 1000 bài thơ. Nổi tiếng có: Tương tiến tửu, Hiệp khách hàng, Thanh bình điệu, Hành lộ nan, Vọng Lư Sơn bộc bố, Hoàng Hạc Lâu tống Mạnh Hạo Nhiên chi Quảng Lăng ...
I. TÌM HIỂU CHUNG
Chủ đề: Vọng nguyệt hoài hương (trông trăng nhớ quê) - một chủ đề quen thuộc trong thơ xưa.
Hoàn cảnh sáng tác:
+ 25 tuổi, Lý Bạch xa quê và từ đó, chưa bao giờ có dịp trở lại quê nhà (Tứ Xuyên)
+ Bài thơ được sáng tác trong một đêm trăng thanh tĩnh khi nhà thơ trông trăng mà nhớ quê nhà.
2. Tác phẩm
Thể thơ: thơ cổ thể, mỗi câu thường có 5 hoặc 7 chữ, song không bị ràng buộc bởi những quy tắc chặt chẽ, nghiêm ngặt như thơ Đường luật.
Bố cục:
+ Phần 1: Hai câu thơ đầu
+ Phần 2: Hai câu thơ cuối
II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
Sàng tiền minh nguyệt quang
Nghi thị địa thượng sương
Hoàn cảnh nhà thơ
+ Thời gian: "minh nguyệt" (trăng sáng) - đêm đã về khuya
+ Không gian: "sàng tiền" (trước giường), cảnh vật yên tĩnh
=> không gian, thời gian đều gợi đến khoảnh khắc nghỉ ngơi, đến giấc ngủ bình yên.
1. Hai câu thơ đầu
Khung cảnh thiên nhiên: Đặc tả ánh sáng vầng trăng
+ Bầu trời: ánh trăng sáng. Câu thơ đặc tả độ sáng của trăng với hai tính từ "minh" (sáng), "quang" (ánh sáng, toả sáng)
+ Mặt đất: ánh trăng phủ khắp mặt đất, ngỡ như sương trắng từ đất dâng lên.
=> Không gian tĩnh lặng, phủ trùm ánh trăng gợi cảm giác như hư như ảo, có phần lạnh lẽo
II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
Sàng tiền minh nguyệt quang
Nghi thị địa thượng sương
Tâm trạng nhà thơ
+ Thấy trăng sáng, nghĩa là chưa ngủ, vẫn còn thao thức giữa đêm. Cõi lòng có những nỗi niềm riêng, có rất nhiều tâm sự.
+ Ánh trăng sáng mà ngỡ là sương phủ mặt đất, gợi cảm giác lạnh lẽo, cô đơn.
=> Đó cũng chính là những tâm trạng của người lữ khách tha hương, đang thấm thía nỗi cô đơn, lẻ loi khi phải xa nhà, xa quê.
=> Đằng sau những câu thơ tưởng như chỉ tả cảnh thiên nhiên, nhà thơ cũng kín đáo gửi gắm những tâm trạng, cảm xúc của mình (tả cảnh ngụ tình)
1. Hai câu thơ đầu
II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
Cử đầu vọng minh nguyệt
Đê đầu tư cố hương
Hai cử chỉ đối lập
+ "Cử đầu" (ngẩng đầu): hành động "vọng" (trông xa) hướng thượng, hướng ngoại để xác nhận một sự thật của thiên nhiên, ngoại cảnh: "minh nguyệt" (đó chính xác là ánh trăng chứ không phải là màn sương)
+ "Đê đầu" (cúi đầu): tâm trạng "tư" (nghĩ, nhớ) hướng hạ, hướng nội để xác nhận một sự thực của lòng mình, của nội tâm: "nhớ cố hương" (những nỗi niềm riêng khiến người thao thức đã được gọi thành tên)
=> Lần lượt, nhà thơ khám phá ra những sự thật, sự thật của ngoại cảnh, sự thật của nội tâm, nhìn trăng nhưng cũng là nhìn thấu lòng mình.
1. Hai câu thơ cuối
II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
+ Vầng trăng của hiện tại gợi nhắc đến vầng trăng kỉ niệm trong quá khứ. Khi còn ở quê, Lý Bạch thương lên núi Nga Mi ngắm trăng.
=> Trăng sáng trong đêm thanh tĩnh, cùng nỗi thổn thức của kẻ tha hương đã làm sống dậy trong ông những kỉ niệm, kí ức những năm tháng tuổi thơ, tuổi trẻ gắn bó với quê nhà.
+ Con người với cuộc đời luôn thay đổi (nay đây mai đó) bắt gặp vầng trăng nguyên vẹn, chẳng đổi thay.
=> Trăng giúp người nhận ra những gì là thiêng liêng, sâu nặng, bât biến trong cuộc đời, trong lòng người.
+ Vầng trăng đã trở thành cây cầu nối giữa quê người với quê nhà; hiện tại và quá khứ; thực tại và mơ ước. Để từ đó, toả sáng chủ đề của bài thơ: Nỗi nhớ, tình yêu, sự gắn bó thiết tha của mỗi người với quê hương mình.
1. Hai câu thơ cuối
III. TỔNG KẾT
+ Tình yêu quê hương sâu nặng, thiết tha được thể hiện qua một tình huống bình dị, xúc động.
- Về nội dung
+ Sáng tạo tình huống vừa gần gũi, bình dị vừa thú vị, tiêu biểu để nhân vật bộc lộ tâm trạng, cảm xúc.
- Về nghệ thuật
+ Miêu tả sinh động diễn biến tâm trạng nhân vật qua những cử chỉ, hành động: nhìn (ánh trăng) - ngỡ (sương phủ) - trông (vầng trăng) - nhớ (cố hương).
+ Ngôn ngữ giản dị, trong sáng mà tinh tế, điêu luyện vô cùng