Sang Thu
Hữu Thỉnh
Tìm hiểu chung
I
1. Về tác giả Hữu Thỉnh
- Tên thật là Nguyễn Hữu Thỉnh, sinh ngày 15/2/1942
- Quê ở huyện Tam Dương, tỉnh Vĩnh Phúc
- Trưởng thành trong thời kì kháng chiến chống Mĩ
- Thường viết về đất nước trong thời kì chiến tranh và con người, cuộc sống nông thôn
- Tác phẩm tiêu biểu: Thương lượng với thời gian, Sang thu, Từ chiến hào đến thành phố, Trường ca biển, Thư mùa đông,…
2. Về tác phẩm “Sang thu”
a. Hoàn cảnh sáng tác, ra mắt
- Sáng tác vào cuối năm 1977, trong 1 cuộc thi thơ ca trại hè
- In lần đầu ở báo Văn Nghệ, rồi được xuất bản trong tập thơ “Từ chiến hào đến thành phố” năm 1991
b. Thể loại
- Bài thơ thuộc thể thơ năm chữ
- Lấy cảm hứng từ quang cảnh thiên nhiên khi bước vào mùa thu, cũng như những suy ngẫm về cuộc đời và đất nước
3. Về nhan đề
Sang
- Ngắn gọn, bao hàm, độc đáo
- Thể hiện chuyển biến của mọi vật theo thời gian giao mùa
- Sử dụng phép đảo ngữ, đem cảnh vật cùng đồng điệu với con người, rằng chính đời người cũng “sang thu”
thu
- Tinh tế, nhẹ nhàng, nhạy cảm, vô cùng da diết
4. Về bố cục
Những tín hiệu giao mùa
Bức tranh thiên nhiên lúc vào thu
Những đổi thay âm thầm của tạo vật và suy nghĩ của tác giả
Khổ 1
Khổ 2
Khổ 3
Tìm hiểu văn bản
II
1. Những tín hiệu giao mùa
“Bỗng nhận ra hương ổi
Phả vào trong gió se
Sương chùng chình qua ngõ
Hình như thu đã về”
- Hương ổi chín -> Mùi hương đặc trưng báo hiệu thu về
- Gió dịu mát, se lạnh -> Thế chỗ cho cái nắng oi ả của mùa hè
- Làn sương sớm bao phủ hồi lâu, tan biến chậm chạp -> Giống như cố tình nán lại những con ngõ
=> Những tín hiệu sang thu gần gũi, bình dị, quen thuộc ở miền quê
- Hình như: tác giả vẫn còn dè dặt, ngỡ ngàng giữa những sự đổi thay -> Khoảnh khắc giao mùa diễn ra nhẹ nhàng, chậm rãi đến bất ngờ
=> Thời khắc giao mùa vô cùng mộc mạc, dịu dàng nhưng không kém đặc sắc, phải cảm nhận bằng nhiều giác quan, chân thật, tinh tế và đẹp đẽ
“Thật ra viết về hương ổi chỉ là cái cớ để nói một điều gì đó lớn lao hơn về đất nước, nhân dân mình. Câu thơ Bỗng nhận ra hương ổi/ Phả vào trong gió se, đọc lên thấy ngân rung. Nhưng đằng sau câu chữ là tâm thế: Hương ổi thì bao đời có sẵn như thế rồi, nó cứ tự nhiên như thế với trời đất. Nó đã đi vào tiềm thức, ký ức của con người bao đời nay. Nhưng chiến tranh đã tước đoạt ký ức tự nhiên của con người. Bây giờ trong điều kiện hòa bình, chúng ta có cơ hội phục hồi những cảm xúc, vẻ đẹp bình thường, giản dị đó.”.
- Hữu Thỉnh -
2. Bức tranh thiên nhiên lúc vào thu
“Sông được lúc dềnh dàng
Chim bắt đầu vội vã
Có đám mây mùa hạ
Vắt nửa mình sang thu”
- Dòng sông dần chảy chậm, thư thả -> Khác với dòng chảy vội vã của mùa hè
- Chim hối hả chuẩn bị bay về phương Nam tránh rét cho mùa đông tới
=> 2 hình ảnh đối lập, tương phản rõ rệt
- Đám mây mùa hạ vắt mình sang thu -> Vẫn còn luyến tiếc, chưa nỡ tạm biệt mùa hè
=> Hình ảnh được nhân hóa một cách tinh nghịch, dí dỏm
=> Sự thay mùa quá đỗi mộng mơ, rực rỡ, sinh động. Mọi vật chuyển động đều cùng hòa mình vào những chuyển biến lúc vào thu
3. Những thay đổi âm thầm của tạo vật và suy nghĩ của tác giả
“Vẫn còn bao nhiêu nắng
Đã vơi dần cơn mưa
Sấm cũng bớt bất ngờ
Trên hàng cây đứng tuổi”
- Vẫn còn cái nắng mưa như dư âm của hạ. Nhưng nắng không còn oi bức, những cơn mưa rào cũng dần vơi bớt -> Tất cả đều thay đổi âm thầm, không vội vã
- “Sấm”: những giông bão, gian khổ, thử thách mà mỗi con người phải trải qua
=> Ẩn dụ sâu sắc: những người đã đi qua nhiều thăng trầm sẽ trở nên chững chạc, vững vàng hơn trước những khó khăn, biến cố của cuộc sống
=> Từ những hình ảnh tả thực và ẩn dụ, tác giả gửi gắm những triết lí sâu sắc về cuộc đời đến người đọc
- “Hàng cây đứng tuổi”: những người đã ở tuổi xế chiều, từng trải
“Sấm là những khó khăn thử thách mà dân tộc Việt Nam đã trải qua hai cuộc chiến tranh ác liệt chống Pháp và Mỹ. Còn hàng cây là hình ảnh của đất nước, dân tộc ta vững vàng vượt qua thử thách. Trải qua bao nhiêu thử thách, bom đạn ác liệt, chúng ta không còn sợ bất cứ thế lực nào, vững vàng vượt lên phía trước trong công cuộc xây dựng đất nước”
- Hữu Thỉnh -
=> Từ hình ảnh thiên nhiên thay mùa, tác giả còn vinh danh tinh thần dũng cảm, bất khuất của dân tộc ta trong công cuộc giành lại độc lập. Truyền tải thông điệp để các thế hệ sau tiếp tục phát triển, xây dựng đất nước
Giá trị nghệ thuật
- Nhiều biện pháp phong phú: nhân hóa, tương phản, ẩn dụ, …
- Gợi tả hình ảnh đặc sắc, được cảm nhận bằng nhiều yếu tố
- Hệ thống từ ngữ đa dạng, giàu giá trị biểu cảm, tinh tế nhưng vẫn gần gũi
- Mang nhiều tầng ý nghĩa ẩn dụ, chiêm nghiệm vô cùng sâu sắc, thuyết phục
=> Những biện pháp nghệ thuật đa dạng đã khắc họa sự chuyển mùa một cách chân thật, gợi hình gợi cảm, sâu lắng, mang đậm dấu ấn của Hữu Thỉnh.
Tổng kết
III
Cảnh vật, trời đất từ hạ sang thu có rất nhiều sự đổi thay, biến chuyển dịu dàng, thầm lặng mà vô cùng đẹp đẽ. Tác giả Hữu Thỉnh đã tạo nên bức tranh đầy thơ mộng, khắc họa tinh tế vẻ đẹp bình dị của thiên nhiên trong thời khắc giao mùa, từ đó gợi lên những cảm nhận, chiêm nghiệm sâu sắc về cuộc sống, đồng thời phản ánh khát vọng đất nước sau chiến tranh ngày càng tươi đẹp, phát triển
Phần hỏi đáp
Các bạn có câu hỏi gì không?
Cảm ơn cô và các bạn
Vì đã chú ý theo dõi