BUỔI 3:

KHẮC SÂU KIẾN THỨC CÁC PHƯƠNG CHÂM ĐOẠN HỘI THOẠI

A. KIẾN THỨC CƠ BẢN
1. CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
- Phương châm về lượng: Khi giao tiếp, cần nói cho có nội dung; nội dung của lời nói phải đáp ứng yêu cầu của cuộc giao tiếp, không thiếu, không thừa.
- Phương châm về chất: Khi giao tiếp, đừng nói những điều mà mình không tin là đúng hay không có bằng chứng xác thực.
- Phương châm quan hệ: Khi giao tiếp, cần nói đúng vào đề tài giao tiếp, tránh nói lạc về.
- Phương châm cách thức: Khi giao tiếp, cần chú ý nói ngắn gọn, rành mạch; tránh nói mơ hồ.
- Phương châm lịch sự: Khi giao tiếp cần khéo léo, tế nhị, tôn trọng người đối thoại.
A. KIẾN THỨC CƠ BẢN
2. CÁC TRƯỜNG HỢP KHÔNG TUÂN THỦ PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
- Người nói vô ý, thiếu văn hóa, vụng về trong giao tiếp.
- Người nói cố tình vi phạm một hoặc một vài phương châm hội thoại nào đó để:
+ Ưu tiên cho một phương châm hội thoại khác hoặc một yêu cầu nào đó quan trọng hơn (thường vi phạm phương châm về chất để ưu tiên cho phương châm lịch sự).
+ Gây chú ý cho người nghe hoặc hướng người nghe hiểu câu nói theo một hàm ý nào đó (thường vi phạm phương châm về lượng hoặc phương châm cách thức, phương châm quan hệ để tạo hàm ý)
B. LUYỆN TẬP
BÀI 1.
Các câu sau vi phạm phương châm nào?
a. Tôi trả lời một đằng, cô ấy lại nghĩ một nẻo.
b. Em mời anh chị nốc cơm!
c. Tôi hỏi anh ta để tiền của tôi ở đâu. Nhưng anh ta cứ trả lời vòng vo Tam quốc.
d. Từ nãy đến giờ, cậu ta cứ nói nhăng, nói cuội.
e.
- Hoàng ơi, cậu đi học lúc mấy giờ?
- Tớ đi học vào lúc trời vẫn còn sáng lắm!
a. Phương châm quan hệ

b. Phương châm lịch sự

c. Phương châm cách thức

d. Phương châm về chất

e. Phương châm về lượng
B. LUYỆN TẬP
BÀI 2.
Giải thích và cho biết các thành ngữ sau đã vi phạm phương châm hội thoại nào: nói băm nói bổ, nói như đấm vào tai, điều nặng tiếng nhẹ, nửa úp nửa mở, mồm loa mép giải, đánh trống lảng, nói như dùi đục chấm mắm cáy.
- nói băm nói bổ: nói với ý xỉa xói, không dễ nghe (Phương châm lịch sự)

- nói như đấm vào tai: nói ra những lời khó nghe, khiến người nghe cảm thấy khó chịu, đau đớn (Phương châm lịch sự)

- điều nặng tiếng nhẹ: nói để chỉ trích, đặt lỗi lầm cho người nghe (Phương châm lịch sự)

- nửa úp nửa mở: nói không rõ ràng, mơ hồ (Phương châm cách thức)

- mồm loa mép giải: to tiếng, lắm lời (Phương châm lịch sự)

- đánh trống lảng: cố tình nói đến một vấn đề khác, không đúng nội dung cuộc giao tiếp (Phương châm quan hệ)

- nói như dùi đục chấm mắm cáy: nói một cách thô tục, thiếu tế nhị (Phương châm lịch sự)
B. LUYỆN TẬP
BÀI 3.
Tìm thành phần gọi - đáp trong các câu sau và cho biết thái độ của người nói đối với người nghe?
- Việc gì thế, cụ?
- Ông giáo để tôi nói…Nó hơi dài dòng một tý.
- Vâng, cụ nói.
- Nó thế này, ông giáo ạ!
b) Trang ơi,…không dự liên hoan được đâu, cả cắm trại nữa. Nhưng bạn
đừng nói gì với lớp nhé. Mình…mình… bận.
c) Hồng! Mày có muốn vào Thanh Hoá chơi với mẹ mày không?
d) Vâng! Ông giáo dạy phải! Đối với chúng mình thì thế là sung sướng.
a) - Việc gì thế, cụ? (gọi - tạo quan hệ giao tiếp)
- Ông giáo để tôi nói…Nó hơi dài dòng một tyý.
- Vâng, cụ nói. (đáp - duy trì quan hệ giao tiếp)
- Nó thế này, ông giáo ạ! (đáp - duy trì quan hệ giao tiếp).
Thể hiện thái độ kính trọng giữa người nói đối với người nghe.
b) Trang ơi,…không dự liên hoan được đâu, cả cắm trại nữa. Nhưng bạn đừng nói gì với lớp nhé. Mình…mình… bận. (Thể hiện thái độ thân mật bạn bè).
c) Hồng! Mày có muốn vào Thanh Hoá chơi với mẹ mày không?
d) Vâng!Ông giáo dạy phải! Đối với chúng mình thì thế là sung sướng. (đáp).
B. LUYỆN TẬP
BÀI 4.
Tìm thành phần phụ chú trong các câu sau và cho biết thành phàn phụ chú đó giải thích ý nghĩa cho từ nào trong câu?
a) Giống Cây Xanh - một vùng ven thị trấn Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh - là nơi duy nhất trên nước ta trồng loại dừa độc vô nhị có cái nghe ngồ ngộ là dừa sáp
b) Vũ Thị Thiết, người con gái quê ở Nam Xương, tính đã thuỳ mỵ, nết na, lại thêm tư dung tố đẹp.
c) Không hiểu sao cái Hằng, đứa bạn thân nhất của tôi, giờ này vẫn chưa đến.
a) Giống Cây Xanh - một vùng ven thị trấn Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh- là nơi duy nhất trên nước ta trồng loại dừa độc vô nhị có cái nghe ngồ ngộ là dừa sáp. (giải thích cho Giồng Cây Xanh)

b) Vũ Thị Thiết, người con gái quê ở Nam Xương, tính đã thuỳ mỵ, nết na, lại thêm tư dung tố đẹp. (giải thích cho Vũ Thị Thiết).

c) Không hiểu sao cái Hằng, đứa bạn thân nhất của tôi, giờ này vẫn chưa đến. (giải thích cho cái Trinh).
B. LUYỆN TẬP
BÀI 5.
Tìm thành phần phụ chú trong các câu sau và cho biết thành phàn phụ chú đó giải thích ý nghĩa cho từ nào trong câu?
a) Giống Cây Xanh - một vùng ven thị trấn Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh - là nơi duy nhất trên nước ta trồng loại dừa độc vô nhị có cái nghe ngồ ngộ là dừa sáp
b) Vũ Thị Thiết, người con gái quê ở Nam Xương, tính đã thuỳ mỵ, nết na, lại thêm tư dung tố đẹp.
c) Không hiểu sao cái Hằng, đứa bạn thân nhất của tôi, giờ này vẫn chưa đến.