_TỨC NƯỚC VỠ BỜ_

_NGỮ VĂN 8_
_Văn bản_

TỨC NƯỚC VỠ BỜ

(Trích “Tắt đèn”)

Ngô Tất Tố

_Tuần 3. _

_Tiết 12_

I. Đọc – tìm hiểu chú thích:

1. Đọc – tóm tắt văn bản:

_ Gia đình chị Dậu đã đứt ruột bán con mà vẫn chưa đủ tiền nộp sưu. Anh Dậu đang ốm cũng bị bọn tay sai lôi ra đình, đánh cho dở sống, dở chết. Được bà lão hàng xóm cho ít gạo, chị Dậu nấu cháo. Chị Dậu múc bát cháo bưng lên, anh Dậu chưa kịp ăn thì tên cai lệ và người nhà lí trưởng xông vào đòi bắt trói. Mặc dầu chị Dậu van xin, cai lệ vẫn toan hành hạ anh Dậu. Chị Dậu xông vào đỡ tay, bị cai lệ đánh, và chị đã túm cổ đẩy tên này ngã chổng quèo. Người nhà lí trưởng sấn sổ giơ gậy định đánh thì bị chị Dậu túm tóc lẳng cho một cái ngã nhào ra thềm._
_Văn bản_

TỨC NƯỚC VỠ BỜ

(Trích “Tắt đèn”)

Ngô Tất Tố

_Tuần 3. _

_Tiết 12_

I. Đọc – tìm hiểu chú thích:

1. Đọc – tóm tắt văn bản:

2. Chú thích:
_Văn bản_

TỨC NƯỚC VỠ BỜ

(Trích “Tắt đèn”)

Ngô Tất Tố

_Tuần 3. _

_Tiết 12_

I. Đọc – tìm hiểu chú thích:

1. Đọc – tóm tắt văn bản:

2. Chú thích:

a. Tác giả:

- Ngô Tất Tố (1893-1945) quê ở làng Lộc Hà, huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh (nay thuộc Đông Anh, Hà Nội). Ông là một nhà văn, nhà báo, nhà Nho học, dịch giả và nhà nghiên cứu có ảnh hưởng lớn ở Việt Nam giai đoạn trước 1954.

+ Ông là một học giả có nhiều công trình khảo cứu về triết học, văn học cổ có giá trị.

+ Trước Cách mạng, ông là nhà báo nổi tiếng, một cây bút chiến đấu già dặn, sắc bén. Một nhà văn hiện thực xuất sắc chuyên viết về đề tài nông thôn. Sau Cách mạng, là nhà văn tận tụy phục vụ kháng chiến chống Pháp.

- Ngô Tất Tố (1893-1945) quê Bắc Ninh, là nhà văn, nhà báo, nhà Nho học, dịch giả và nhà nghiên cứu có ảnh hưởng lớn ở Việt Nam giai đoạn trước 1954.
*Ngô
TỨC NƯỚC VỠ BỜ

I. Đọc – tìm hiểu chú thích:

1. Đọc – tóm tắt văn bản:

2. Chú thích:

a. Tác giả:

b. Tác phẩm:

- Thể loại: Tiểu thuyết

- PTBĐ chính: Tự sự

- Trích chương XVIII của tiểu thuyết “Tắt đèn”.

c. Từ khó: _suất sưu, lính lệ, cai lệ, suất đinh,…_

II. Đọc – tìm hiểu văn bản:
Lính lệ: lính để hầu hạ và sai phái của các quan lại ở phủ, huyện của triều Nguyễn trước 1945. (Từ cũ) lính chuyên hầu hạ quan lại thời phong kiến, thực dân.

+ Lính tòng quân thì chia thành hai lực lượng: lính vệ (lính giản) và lính cơ (lính lệ). Lính vệ là quân đội chính quy, thường tại ngũ, chủ yếu đóng ở kinh kỳ ...
Cai lệ: kẻ chỉ huy bọn lính lệ ở các phủ, huyện, thời phong kiến.
TỨC NƯỚC VỠ BỜ

II. Đọc – tìm hiểu văn bản:

1. Hình ảnh cai lệ và người nhà lí trưởng:

- Cai lệ và người nhà lí trưởng đều là tay sai cho bọn thống trị thực dân, phong kiến.

+ Nhà lí trưởng dẫn đường cho cai lệ lùng sục vào nhà dân để tróc thuế. Hắn quát tháo, nói năng xỏ xiên song chưa táng tận lương tâm như cai lệ.

*_Người nhà lí trưởng cười một cách mỉa mai: “Anh ta lại sắp phải gió như đêm qua đấy!”_
*_Rồi hắn chỉ luôn vào mặt chị Dậu: “Chị khất tiền sưu đến chiều mai phải không? Đấy! Chị hãy nói với ông cai, để ông ấy ra đình kêu với quan cho! Chứ ông lí tôi thì không có quyền dám cho chị khất một giờ nào nữa!”_
*_Người nhà lí trưởng không dám hành hạ một người ốm nặng._
TỨC NƯỚC VỠ BỜ

1. Hình ảnh cai lệ và người nhà lí trưởng:

- Bản chất dã thú của cai lệ hiện ra rất rõ dưới ngòi bút của Ngô Tất Tố _ đại diện cho nhà nước, nhân danh phép nước lệnh quan.

*“_Sầm sập tiến vào với roi song, tay thước và dây thừng_” khi anh Dậu đang run rẩy cất bát cháo lên tính chất tàn bạo.
*_“Gõ đầu roi xuống đất, cai lệ thét bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ”._
*Không để cho chị Dậu nói hết câu, “_trợn ngược hai mắt, hắn quát_”.
*“_Chị Dậu vẫn thiết tha_”, “_cai lệ vẫn giọng hầm hè_”.
*“_Đùng đùng giật phắt cái dây thừng… sầm sập chạy đến chỗ anh Dậu_”, hắn vừa nói vừa bịch chị Dậu, sấn đến trói anh Dậu, tát vào mặt chị Dậu, nhảy vào cạnh anh Dậu.
*“_Hắn ngã chỏng quèo trên mặt đất, miệng vẫn nham nhảm thét ..._”.
*_“Gõ đầu roi xuống đất, cai lệ thét bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ”._
*Không để cho chị Dậu nói hết câu, “_trợn ngược hai mắt, hắn quát_”.
*“_Chị Dậu vẫn thiết tha_”, “_cai lệ vẫn giọng hầm hè_”.
*“_Hắn ngã chỏng quèo trên mặt đất, miệng vẫn nham nhảm thét ..._”.
Chị Dậu

Cai lệ
- Van xin (lần thứ nhất)
- Van xin (lần thứ hai).
- Van xin (lần ba)
- Cự lại bằng lí lẽ
- Thách thức, chống trả
* Tác giả khéo léo trong tạo dựng và giải quyết tình huống.

- Không để cho chị Dậu nói hết câu, “_trợn ngược hai mắt, hắn quát_”.

- Cai lệ vẫn giọng hầm hè, hắn dọa “_dỡ cả nhà mày đi”_và ra lệnh cho người nhà lí trưởng trói anh Dậu lại, hắn chạy sầm sập đến chỗ anh Dậu.

- Cai lệ bịch vào ngực chị Dậu, sấn đến trói anh Dậu.

- Tát vào mặt chị Dậu, nhảy vào trói anh Dậu.

_- “Hắn ngã chỏng quèo trên mặt đất, miệng vẫn nham nhảm thét trói vợ chồng kẻ thiếu sưu”._

*_Lời nói, hành động của cai lệ tự lột trần bản chất tàn ác, đểu giả. Hắn là đại diện của giai cấp thống trị dã man, tàn bạo đương thời._
*_Ngòi bút Ngô Tất Tố sắc sảo, linh hoạt, chân thật, sinh động đã tạo nên thành công của đoạn trích._

_Phân công giao việc_
Tổ 1: Trình bày phần: Phân tích tình thế nhà chị Dậu.

Tổ 2: Trình bày phần: Phân tích diễn biến tâm lí và hành động quyết liệt của chị Dâu

Tổ 3: Trình bày phần: Giá trị của đoạn trích

Tổ 4: Trình bày phần: Cảm nhận của em về đoạn trích.
Nguyễn Tuân nhận xét:“_Trên cái nền tối giời tối đất của đồng lúa ngày xưa, thấy sừng sững cái chân dung lạc quan của chị Dậu” _Em hiểu như thế nào về nhận xét của nhà văn qua đoạn trích “_Tức nước vỡ bờ_”?

_Văn bản_

TỨC NƯỚC VỠ BỜ (tt)

(Trích “Tắt đèn”)

Ngô Tất Tố

_Tuần 3. _

_Tiết 13_

I. Đọc – tìm hiểu chú thích:

2. Hình ảnh chị Dậu:

a. Tình thế:

- Tình cảnh cơ cực, bế tắc của người nông dân

- Tình huống cam go, chị bộc lộ vẻ đẹp tâm hồn, sức sống tiềm tàng luôn ẩn chứa trong người phụ nữ nông dân Việt Nam.

*Gia đình chị Dậu đã đứt ruột bán con mà chưa đủ tiền nộp sưu. Anh Dậu “ốm rề rề”, “nhịn suông từ sáng hôm qua”, chưa kịp ăn bát cháo, hai tên tay sai đã sầm sập tiến vào.
*Thằng Dần, cái Tỉu còn thơ dại, trong nhà không một chút gia sản. Tình thế thân cô thế cô, vận mệnh anh Dậu nằm trong tay chị.
_Văn bản_

TỨC NƯỚC VỠ BỜ (tt)

_Tuần 3. _

_Tiết 13_

2. Hình ảnh chị Dậu:

a. Tình thế:

b. Diễn biến tâm lí và hành động quyết liệt của chị Dâu:
Cai lệ tiến vào,

quát nạt đòi sưu

Xin khất

Cai lệ chửi mắng

Sấn vào trói

anh Dậu

Giải thích

việc thiếu

sưu

Van xin

Cự lại bằng lí lẽ

Bịch vào chị Dậu

Tát vào mặt chị Dậu,

tiến đến trói anh Dậu

Vùng lên đấu tranh

_Nhún nhường, nhẫn nại_

_Tức giận_

_Uất ức_

_Tinh thần phản kháng_

_Tức nước vỡ bờ_

DIỄN BIẾN TÂM LÍ VÀ HÀNH ĐỘNG QUYẾT LIỆT CỦA CHỊ DẬU
_Văn bản_

TỨC NƯỚC VỠ BỜ (tt)

_Tuần 3. _

_Tiết 13_

2. Hình ảnh chị Dậu:

a. Tình thế:

b. Diễn biến tâm lí và hành động quyết liệt của chị Dâu:

* Quá trình phát triển diễn biến tâm lí và hành động của chị Dậu là quá trình phát triển tình huống truyện.

- Chị Dậu van xin thiết tha  bản chất dịu dàng, mộc mạc, nhún nhường, chịu đựng của người phụ nữ nông dân xưa.

- Trước thái độ hống hách đểu cáng của tên cai lệ, chị vẫn một mực lễ phép, cam phận kẻ dưới “nhà cháu” – “hai ông”.

- Hành động của cai lệ càng tàn ác, vô nhân tính, thái độ và hành động của chị cũng phát triển.

*Chị xám mặt, cự lại bằng lí lẽ “_Chồng tôi đau ốm, ông không được phép hành hạ_” _ xưng “tôi”, gọi “ông”  tư thế ngang hàng.
*Sự tàn bạo của kẻ ác dồn bức, chị vùng lên chống trả quyết liệt “_Mày trói ngay chồng bà đi, bà cho mày xem_” _ xưng “bà”, gọi “mày”  vị thế cao hơn cai lệ.
*“_Rồi chị túm lấy cổ hắn ấn dúi ra cửa_” khiến hắn “_hắn ngã chỏng quèo trên mặt đất_” *Chị tóm tóc người nhà lí trưởng lẳng cho một cái ngã nhào ra thềm.
*Chị vẫn chưa nguôi cơn giận _“Thà ngồi tù. Để cho chúng nó làm tình làm tội mãi thế, tôi không chịu được…”._
* Lời nói, hành động của chị bộc lộ thái độ căm giận, khinh bỉ cao độ Vẻ đẹp tâm hồn và sức mạnh quật cường của người phụ nữ nông thôn.
* Nghệ thuật: Xây dựng tình huống gây cấn. Xây dựng nhân vật chân thật, kết hợp miêu tả, đan xen ngôn ngữ của nhân vật.

 Lên án bộ mặt tàn bạo của giai cấp thống trị và ca ngợi hình tượng chị Dậu yêu thương chồng hết mực, đảm đang, tháo vát, thông minh sắc sảo, dịu dàng nhưng tiềm tàng một sức sống mãnh liệt.

* Ý nghĩa nhan đề “Tức nước vỡ bờ”:

- Có áp bức thì có đấu tranh, đó là quy luật tất yếu trong cuộc sống

- Nhan đề nêu lên chân lí: con đường sống của quần chúng bị áp bức chỉ có thể là con đường đấu tranh tự giải phóng mình.
_Văn bản_

TỨC NƯỚC VỠ BỜ (tt)

_Tuần 3. _

_Tiết 13_

2. Hình ảnh chị Dậu:

a. Tình thế:

b. Diễn biến tâm lí và hành động quyết liệt của chị Dâu:

3. Giá trị nội dung:

* Giá trị hiện thực:

- Bộ mặt tàn ác, bất nhân của xã hội thực dân nửa phong kiến đương thời qua việc miêu tả lối hành xử của các nhân vật thuộc bộ mặt chính quyền thực dân nửa phong kiến, đại diện cho giai cấp thống trị.

* Giá trị nhân đạo:

- Sự thấu hiểu, cảm thông của tác giả với tình cảnh cơ cực, bế tắt của người nông dân. Thấy được ở họ lòng yêu thương, tinh thần phản kháng mãnh liệt.

4. Nghệ thuật:
_Văn bản_

TỨC NƯỚC VỠ BỜ (tt)

_Tuần 3. _

_Tiết 13_

2. Hình ảnh chị Dậu:

a. Tình thế:

b. Diễn biến tâm lí và hành động quyết liệt của chị Dâu:

3. Giá trị nội dung:

4. Nghệ thuật:

- Tạo tình huống có kịch tính.

- Kể chuyện, miêu tả nhân vật chân thật, sinh động (ngoại hình, ngôn ngữ, hành động, tâm lí,...).

5. Ý nghĩa:

- Với cảm quan nhạy bén, nhà văn Ngô Tất Tố đã phản ánh hiện thực về sức phản kháng mãnh liệt chống lại áp bức của những người nông dân hiền lành, chất phác.

III. Luyện tập:

Bài 1: Giải thích thành ngữ “Tức nước vỡ bờ” được lấy làm nhan đề cho chương XVIII của tác phẩm. Tìm một số thành ngữ, quán ngữ tương tự.
Bài 1: Giải thích thành ngữ “Tức nước vỡ bờ” được lấy làm nhan đề cho chương XVIII của tác phẩm. Tìm một số thành ngữ, quán ngữ tương tự.

- Nghĩa đen: nước lớn, áp suất mạnh sẽ gây tức bờ, vỡ bờ.

- Nghĩa bóng: khi con người hay con vật bị ai đó hoặc bị đối phương dồn bức thì ắt sẽ phải vùng dậy đấu tranh, quyết chiến để tự vệ.

- Các thành ngữ, quán ngữ tương tự: _có áp bức, có đấu tranh; con giun xéo mãi cũng quằn; giọt nước tràn li,…_

Bài 2: Nguyễn Tuân nhận xét:“_Trên cái nền tối giời tối đất của đồng lúa ngày xưa, thấy sừng sững cái chân dung lạc quan của chị Dậu” _Em hiểu như thế nào về nhận xét của nhà văn qua đoạn trích “_Tức nước vỡ bờ_”?
Bài 2: Nguyễn Tuân nhận xét:“_Trên cái nền tối giời tối đất của đồng lúa ngày xưa, thấy sừng sững cái chân dung lạc quan của chị Dậu”_

- Nhận xét của Nguyễn Tuân có thể hiểu là mặc dù sống trong xã hội thực dân phong kiến với những áp bức, bất công, người phụ nữ nông dân như chị Dậu không vì thế mà chấp nhận, buông xuôi, bế tắc.

- Ở chị vẫn có điều có thể lạc quan bởi chị không chỉ mang những nét đẹp truyền thống: sự tần tảo, đảm đang, tình yêu thương chồng con sâu sắc mà còn có sức sống tiềm tàng, mạnh mẽ, có tinh thần dũng cảm, dám đấu tranh chống lại kẻ áp bức mình.

- Hành động chị Dậu chống lại hai tên tay sai không phải là hành động bột phát vô ý thức, hành động ấy xuất phát từ sự căm uất tột độ của chị đối với bọn tay sai, xuất phát từ ý thức “Thà ngồi tù. Để chúng làm tình làm tội mãi thế, tôi không chịu được”. Hành động đó cho thấy “có áp bức sẽ có đấu tranh”, “tức nước sẽ vỡ bờ”. Nguyễn Tuân đã nhìn thấy sự lạc quan ở chân dung chị Dậu. Ông tưởng tượng con người “rất khỏe”, mạnh mẽ, kiên cường ấy khi gặp ánh sáng cách mạng soi đường sẽ tham gia đấu tranh cách mạng để tự giải phóng mình.
Đình làng Đông Xá 2019!

HƯỚNG DẪN HỌC SINH TỰ HỌC

- Cốt truyện, nhân vật, sự kiện trong đoạn trích “Tức nước vỡ bờ.”

- Giá trị hiện thực và nhân đạo qua một đoạn trích trong tác phẩm “Tắt đèn.”

- Thành công của nhà văn trong việc tạo tình huống truyện, miêu tả, kể chuyện và xây dựng nhân vật.

- Tóm tắt văn bản truyện. Vận dụng kiến thức về sự kết hợp các phương thức biểu đạt trong văn bản tự sự để phân tích tác phẩm tự sự viết theo khuynh hướng hiện thực.

- Chuẩn bị bài mới: _Lão Hạc_

- Cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của Nam Cao. Nhân vật, sự kiện, cốt truyện trong tác phẩm truyện viết theo khuynh hướng hiện thực. Sự thể hiện tinh thần nhân đạo của nhà văn.

- Tài năng nghệ thuật xuất sắc của nhà văn Nam Cao trong việc xây dựng tình huống truyện, miêu tả, kể chuyện, khắc họa hình tượng nhân vật.

1. Đối với bài học ở tiết học này:

2. Đối với bài học ở tiết học tiếp theo: