MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM
TRONG VĂN TỰ SỰ

Bố cục của văn bản là gì?
Nêu cách bố trí sắp xếp nội dung
phần thân bài của văn bản?

TUẦN: 7- TIẾT : 25

MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM
TRONG VĂN TỰ SỰ

MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN TỰ SỰ
I. Sự kết hợp các yếu tố kể, tả và biểu lộ
tình cảm trong văn bản tự sự:

Đọc đoạn văn và trả lời câu hỏi:

MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN TỰ SỰ
Xe chạy chậm chậm... Mẹ tôi cầm nón vẫy tôi, vài giây sau, tôi đuổi kịp. Tôi thở hồng
hộc, trán đẫm mồ hôi, và, khi trèo lên xe, tôi ríu cả chân lại. Mẹ tôi vừa kéo tay tôi, xoa đầu
tôi hỏi, thì tôi òa lên khóc rồi cứ thế nức nở. Mẹ tôi cũng sụt sùi theo:
- Con nín đi! Mợ đã về với các con rồi mà.
Mẹ tôi lấy vạt áo nâu thấm nước mắt cho tôi rồi xốc nách tôi lên xe. Đến bấy giờ tôi mới
kịp nhận ra mẹ tôi không còm cõi xơ xác quá như cô tôi nhắc lại lời người họ nội của tôi nói.
Gương mặt mẹ tôi vẫn tươi sáng với đôi mắt trong, và nước da mịn làm nổi bật màu hồng của
hai gò má. Hay tại sự sung sướng bỗng được trông nhìn và ôm ấp cái hình hài máu mủ của
mình mà mẹ tôi lại tươi đẹp như thuở còn sung túc? Tôi ngồi trên đệm xe, đùi áp đùi mẹ tôi,
đầu ngả vào cánh tay mẹ tôi, tôi thấy những cảm giác ấm áp đã bao lâu mất đi bỗng lại mơn
man khắp da thịt. Hơi quần áo mẹ tôi và những hơi thở ở khuôn miệng xinh xắn nhai trầu phả
ra lúc đó thơm tho lạ thường.
Phải bé lại và lăn vào lòng một người mẹ, áp mặt vào bầu sữa nóng của người miệng, để
bàn tay người mẹ vuốt ve từ trên trán xuống cằm, và gãi rôm ở sống lưng cho, mới thấy
người mẹ có một êm dịu vô cùng. Từ ngã tư đầu trường học về đến nhà, tôi không còn nhớ
mẹ tôi đã hỏi tôi và tôi đã trả lời mẹ tôi những câu gì.
Nguyên Hồng, Những ngày thơ ấu

MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN TỰ SỰ
I. Sự kết hợp các yếu tố kể, tả và biểu lộ tình
cảm trong văn bản tự sự:
1. Ví dụ : Đoạn văn trích “Trong lòng mẹ” .

1. Theo em trọng tâm của phương thức
kể, tả và biểu cảm là gì ?

 Kể : tập trung nêu sự việc,
hành động, nhân vật.
 Tả: thường tập trung chỉ ra
tính chất, màu sắc, mức độ
của sự việc, nhân vật, hành
động
 Biểu cảm: thường thể hiện
ở các chi tiết bày tỏ cảm
xúc, thái độ của người viết
trước nhân vật, sự việc,
hành động.

MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN TỰ SỰ
I. Sự kết hợp các yếu tố kể, tả và biểu lộ tình Ở đoạn trích trên tác giả kể lại chuyện gì ?
cảm trong văn bản tự sự:
Sự việc đó được kể bằng những chi tiết nhỏ
nào?
1. Ví dụ : Đoạn văn trích “ Trong lòng mẹ”
- Kể lại cuộc gặp gỡ đầy cảm động
của nhân vật “tôi” với người mẹ lâu ngày
xa cách.

+ Mẹ vẫy tôi
+ Tôi chạy theo xe chở mẹ
+ Mẹ kéo tôi lên xe
+ Tôi oà khóc
+ Mẹ tôi sụt sùi
+ Tôi ngồi bên mẹ, đầu ngả vào
cánh tay mẹ, quan sát gương mặt
mẹ.

MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN TỰ SỰ
I. Sự kết hợp các yếu tố kể, tả và biểu Tìm các từ ngữ, các câu văn, hình ảnh
chi
tiếttốthể
hiện
yếu tố miêu tả, biểu
*
Yếu
miêu
tả
lộ tình cảm trong văn bản tự sự:
cảm trong đoạn văn?
1. Ví dụ : Đoạn văn trích “Trong
lòng mẹ”

 Tôi thở hồng hộc, trán đẫm mồ hôi,
và khi trèo lên xe, tôi ríu cả chân
Thảolại.
luận nhóm :
Nhóm 1,2 tìm yếu tố miêu tả.
 Mẹ tôi vừa kéo tay tội, xoa đầu tôi
Nhóm 3,4 tìm yếu tố biểu cảm.
hỏi, thì tôi òa lên khóc, rồi cứ thế
nức nở. Mẹ tôi cũng sụt sùi theo.
 Mẹ lấy vạt áo nâu thấm nước mắt
cho tôi rồi xốc nách tôi lên xe.
 Gương mặt mẹ tôi vẫn tươi sáng
với đôi mắt trong, nước da mịn,
làm nỏi bật màu hồng của hai gò
má.
 Tôi ngồi trên đệm xe, đùi áp vào

MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN TỰ SỰ
I. Sự kết hợp các yếu tố kể, tả và biểu lộ
tình cảm trong văn bản tự sự:
1. Ví dụ : Đoạn văn trích “Trong lòng mẹ”
 Kể : mẹ vẫy tôi, tôi chạy theo …
 Tả : tôi thở hồng hộc , trán đẫm mồ hôi …
- Biểu cảm : suy nghĩ, cảm nhận, phát biểu
cảm tưởng .
=> các yếu tố không tách riêng mà đan xen
vào nhau

- Các yếu tố biểu cảm:
. Hay tại sự sung sướng bỗng ...
như thuở còn sung túc (suy nghĩ )
. Tôi thấy những cảm giác ...
thơm tho lạ thường (cảm nhận)
. Phải bé lại ... êm dịu vô cùng (phát
biểu cảm tưởng )

Các yếu tố miêu tả, biểu cảm và tự
sự trong đoạn văn trên đứng tách
riêng, hay đan xen vào nhau?

MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN TỰ SỰ
I. Sự kết hợp các yếu tố kể, tả và
biểu lộ tình cảm trong văn bản tự sự:
1. Ví dụ : Đoạn văn trích “ Trong
lòng mẹ”

 Kể : mẹ vẫy tôi, tôi chạy theo …
 Tả : tôi thở hồng hộc , trán đẫm mồ hôi …
- Biểu cảm : suy nghĩ, cảm nhận, phát biểu
cảm tưởng .
=> các yếu tố không tách riêng mà đan xen
vào nhau

2. Hãy bỏ hết các yếu tố miêu tả
và biểu cảm trong đoạn văn trên,
chép lại các câu văn kể người
thành một đoạn
 Xe chạy chầm chậm…Mẹ vẫy tay
tôi. Tôi đuổi kịp và trèo lên xe. Mẹ
kéo tay, xoa đầu tôi hỏi, tôi khóc,
mẹ tôi cũng khóc. Mẹ lấy vạt áo
thấm nước mắt cho tôi rồi xốc
nách tôi lên xe, ôm tôi vào lòng.
Từ ngã tư đầu trường học về đến
nhà, tôi không còn nhớ mẹ tôi đã
hỏi tôi và tôi đã trả lời mẹ tôi
những
câu gì.
Nếu
không
có các yếu tố miêu tả
và biểu cảm thì việc kể chuyện
trong đoạn văn trên sẽ bị ảnh
hưởng như thế nào ?

MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN TỰ SỰ
I. Sự kết hợp các yếu tố kể, tả và biểu
lộ tình cảm trong văn bản tự sự:
1. Ví dụ : Đoạn văn trích “ Trong
lòng mẹ”

 Kể : mẹ vẫy tôi, tôi chạy theo …
 Tả : tôi thở hồng hộc , trán đẫm mồ hôi …
- Biểu cảm : suy nghĩ, cảm nhận, phát biểu
cảm tưởng .
=> các yếu tố không tách riêng mà đan xen
vào nhau
=> Yếu tố miêu tả, biểu cảm làm cho đoạn
văn hấp dẫn, xúc động làm cho người đọc,
người nghe phải suy nghĩ liên tưởng.....

Từ đó em có thể rút ra kết luận như
thế nào về vai trò , tác dụng của yếu
tố miêu tả và biểu cảm trong tự sự?
- Yếu tố miêu tả và biểu cảm làm cho ý nghĩa
truyện thêm sinh động và sâu sắc hơn.
- Các yếu tố miêu tả giúp cho việc kể lại cuộc
gặp gỡ giữa hai mẹ con thêm sinh động về màu
sắc, hình dáng, diện mạo của sự việc, nhân vật
hành động.
- Yếu tố miêu tả giúp người viết thể hiện tình
mẫu tử thiêng liêng, sâu nặng.
- Nhờ đó, đoạn văn làm cho người đọc thêm
xúc động, trăn trở, suy nghĩ trước sự việc của
nhân vật.

MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN TỰ SỰ
I. Sự kết hợp các yếu tố kể, tả và
biểu lộ tình cảm trong văn bản tự sự:
1.Ví dụ : Đoạn văn trích “Trong lòng
mẹ”

 Kể : mẹ vẫy tôi, tôi chạy theo …
 Tả : tôi thở hồng hộc , trán đẫm mồ hôi …
- Biểu cảm : suy nghĩ, cảm nhận, phát biểu
cảm tưởng .
=> các yếu tố không tách riêng mà đan xen
vào nhau
=> Yếu tố miêu tả, biểu cảm làm cho đoạn
văn hấp dẫn, xúc động làm cho người đọc,
người nghe phải suy nghĩ liên tưởng.....

? Bỏ yếu tố kể trong đoạn văn
trên, chỉ để lại các câu miêu tả
và biểu cảm thì đoạn văn sẽ ảnh
hưởng ra sao ? (có thành truyện
không ? vì sao?)
? Em có thể nhận xét gì về yếu tố
kể trong văn bản tự sự

MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN TỰ SỰ
I. Sự kết hợp các yếu tố kể, tả và biểu
lộ tình cảm trong văn bản tự sự:
1. Ví dụ : Đoạn văn trích “Trong
lòng
mẹ”


Kể : mẹ vẫy tôi, tôi chạy theo …
 Tả : tôi thở hồng hộc , trán đẫm mồ hôi
…
- Biểu cảm : suy nghĩ, cảm nhận, phát biểu
cảm tưởng .
=> các yếu tố không tách riêng mà đan xen
vào nhau
=> Yếu tố miêu tả, biểu cảm làm cho đoạn
văn hấp dẫn, xúc động làm cho người đọc,
người nghe phải suy nghĩ liên tưởng.....
2. Ghi nhớ : SGK/74

Yếu tố tự sự
- Kể lại sự việc : Bé Hồng được
gặp lại mẹ.
- Nhân vật: mẹ bé Hồng
+ Hành động: Cầm nón vẫy
con; kéo con lên xe; lấy vạt áo
lau nước mắt cho con.
+ Lời nói: Con nín đi…
- Nhân vật: bé Hồng
+ Hành động: chạy theo xe;
trèo lên xe; òa lên khóc; nhìn
ngắm gương mặt mẹ; ngồi
trong lòng mẹ và cảm nhận về
mẹ.

Truyện kể về việc gì?

Yếu tố miêu tả
- Xe chạy chầm chậm…
ríu cả chân lại. – Miêu
tả cảnh bé Hồng chạy
theo mẹ.
- Mẹ tôi không còm cõi
xơ xác...hai gò má;
khuôn miệng xinh xắn
nhai trầu… - Miêu tả
khuôn mặt của mẹ.
- Tôi ngồi trên đệm xe,
đùi áp đùi mẹ tôi, đầu
ngả vào cánh tay mẹ
tôi.- Miêu tả tư thế của
bé Hồng.

Diễn biến của sự việc và
chân dung nhân vật.
Việc đó diễn ra như thế
nào?

Yếu tố biểu cảm
- Tôi òa lên khóc nức nở - Nỗi
xúc động trào dâng mãnh liệt của
bé Hồng.
- Hay tại sự sung …như thuở còn
sung túc? – Niềm vui sướng
của mẹ.
- Tôi thấy những cảm giác ấm áp
đã bao lâu mất đi bỗng lại mơn
man khắp da thịt.- Cảm giác
ấm áp, bình yên của bé Hồng;
- Phải bé lại và lăn vào lòng …
êm dịu vô cùng.- Niềm vui
sướng cực độ của bé Hồng.
Các cung bậc cảm xúc
của nhân vật.

Các nhân vật có những
thái độ và tình cảm gì?
Trong văn tự sự thường đan xen các yếu tố miêu tả và biểu cảm, giúp cho câu
chuyện sinh động và sâu sắc hơn.

Tả cảnh vật (không gian, thời gian…)

Yếu tố miêu tả

Tả nhân vật ( ngoại hình, nội tâm… )

Thái độ, tâm trạng, cảm xúc của nhân
vật.( vui, buồn, mừng, giận…)

Yếu tố biểu cảm

Lời nói của nhân vật (ngữ điệu của lời
nói), hành động…
Lời kể, tả của người kể; các kiểu câu
(câu cảm thán, câu nghi vấn…)

MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN TỰ SỰ
I. Sự kết hợp các yếu tố kể, tả và biểu lộ tình
cảm trong văn bản tự sự:
1. Ví dụ : Đoạn văn trích “ Trong lòng
mẹ”
 Kể : mẹ vẫy tôi, tôi chạy theo …
 Tả : tôi thở hồng hộc , trán đẫm mồ hôi …
- Biểu cảm : suy nghĩ, cảm nhận, phát biểu
cảm tưởng .
=> các yếu tố không tách riêng mà đan xen
vào nhau
=> Yếu tố miêu tả, biểu cảm làm cho đoạn
văn hấp dẫn, xúc động làm cho người đọc,
người nghe phải suy nghĩ liên tưởng.....
2. Ghi nhớ :
II.Luyện tập:

Bài tập . Hãy viết một đoạn văn kể về những
giây phút đầu tiên khi em gặp lại một người
thân (ông, bà, bố, mẹ, anh, chị, em…) sau một
thời gian xa cách (chú ý sử dụng các yếu tố
miêu tả và biểu cảm trong khi kể)

Gợi ý :
- Nên băt đầu từ chỗ nào ?
- Từ xa thấy người thân như thế nào? (tả hình
dáng , mái tóc)
- Lại gần thấy ra sao ? Kể hành động của mình
và người thân , tả chi tiết khuôn mặt , quần
áo ...
- Những biểu hiện tình cảm của hai người sau
khi đã gặp nhau như thế nào ? (Vui mừng , xúc
động thể hiện bằng chi tiêt nào ? Ngôn ngữ ,
hành động , lời nói , cử chỉ , nét mặt...)

MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN TỰ SỰ
I. Sự kết hợp các yếu tố kể, tả và biểu lộ tình
cảm trong văn bản tự sự:
1. Ví dụ : Đoạn văn trích “ Trong lòng
mẹ”
 Kể( :Sgk/72,73)
mẹ vẫy tôi, tôi chạy theo …
 Tả : tôi thở hồng hộc , trán đẫm mồ hôi …
- Biểu cảm : suy nghĩ, cảm nhận, phát biểu
cảm tưởng .
=> các yếu tố không tách riêng mà đan xen
vào nhau
=> Yếu tố miêu tả, biểu cảm làm cho đoạn
văn hấp dẫn, xúc động làm cho người đọc,
người nghe phải suy nghĩ liên tưởng.....
2. Ghi nhớ :
II.Luyện tập:

Không gì có thể so sánh được với niềm
vui của gia đình em lúc ấy. Mọi người ngạc
nhiên đến sững sờ trước sự xuất hiện bất ngờ
của một anh lính hải quân cao to, vạm vỡ,
nước da nâu bóng như đồng hun, đang tươi
cười đứng trước mặt. Anh dập chân đứng
nghiêm rồi giơ tay chào kiểu nhà binh: “Con
chào ba! Con chào mẹ!”. Em cứ đứng ngẩn
ra vì sung sướng. Ôi! Anh trai của em!
Người anh thân thiết nay đã trở về! Em
ngắm mãi không chán gương mặt trẻ trung,
nụ cười tươi rói và đôi mắt đen sáng của anh.
Căn nhà nhỏ xôn xao tiếng chào hỏi của bà
con hàng xóm kéo sang chia vui.

Đoạn văn tham khảo: Kể giây phút đầu tiên gặp người thân sau bao ngày xa cách.
Tôi nhớ mãi cái giây phút đầu tiên gặp bà sau bao ngày xa cách. Còn nhớ, lần
ấy bố bảo với tôi: “Hè năm nay, bố cho thằng Toàn về thăm nội. Lâu lắm rồi, ba năm
rồi còn gì”. Tôi mừng rơn và hồi hộp chờ đợi ngày được về thăm nội. Tôi nhớ và
thương nội lắm. Bà là người đã gắn bó, yêu thương, ẳm bồng, dạy dỗ tôi từ bé.Tôi cứ
hình dung, mường tượng hình ảnh bà nơi quê xa. Và ngày gặp bà cũng đến. Lòng tôi
náo nức nhịp theo tiếng động cơ của chiếc ô-tô Max đang bon bon trên đường. Xe
dừng nơi đầu xóm, tôi hối hả bước xuống, phóng nhanh tầm mắt nhìn về cuối xóm,
nơi có ngôi nhà thân yêu của bà. Và kìa, xa xa khuất sau hàng cây trứng cá xanh mướt ,
bà đang lom khom quét sân, nhặt rác. Tôi cuống quýt gọi to : “Bà ơi! Cháu về thăm bà
đây”. Từ xa, bà ngước lên, đôi mắt nheo nắng, rồi ngạc nhiên, mừng rỡ. Bà mỉm cười
nhìn tôi. Tôi chạy đến thật nhanh, ôm chầm lấy bà. Tôi bật khóc trong niềm sung
sướng. Bà dắt tôi vào nhà, ngồi xuống phản, xoa đầu tôi, đôi mắt rưng rưng, bà bảo:
“Thôi nào, cháu ngoan. Để bà xem cháu lớn thế nào ?”. Bà nhìn tôi với đôi mắt âu
yếm. Tôi vùi đầu vào ngực bà, một mùi hương nồng nồng, ngai ngái thân quen lan tỏa
từ khuôn miệng nhai trầu của bà. Tôi như muốn mở căng lồng ngực để nhận lấy cái
hương vị thân quen ấy và cũng đề tận hưởng cái cảm giác êm ái, ấm áp khi được ngồi
trong lòng bà mà bấy lâu nay tôi thiếu vắng. Tôi ngước lên nhìn bà và nhận ra bà có già
hơn, đuôi mắt hằn nhiều dấu chân chim, tóc bạc trắng, nhưng làn da của bà vẫn hồng
hào như xưa. Tôi thì thầm vào tai bà: “Bà ơi! Bà vẫn đẹp như xưa”. Bà cười, mắng yêu:
“Cha mày, nói có hay không!”. Rồi hai bà cháu tôi dắt nhau ra vườn hái quả.

TỔNG KẾT

Tự sự:

cốt lõi tạo nên
nhân vật, sự việc

Mô

Miêu tả, biểu cảm
tự sự

Giúp hình dung
tả: Nhân vật, sự việc

Biểu
cảm:Tỏ thái độ
, tình cả
của ngườ

i viết

m

Giúp
câu chuyện
sinh động,
sâu sắc

HƯỚNG DẪN HỌC TẬP:
a. Đối với bài học ở tiết này :
+ Xem lại nội dung bài học
+ Học thuộc ghi nhớ SGK /74
+ Làm bài tập
b.Đối với bài học ở tiết học tiếp theo:
+ Chuẩn bị bài:Ôn tập giữa kỳ.
+ Đọc văn bản tóm tắt phần nội dung.
+ Xem nội dung và trả lời câu hỏi sgk