PHÒNG GD&ĐT THỊ XÃ BÌNH LONG
GIÁO DỤC TIỂU HỌC

CHUYÊN ĐỀ
KĨ THUẬT DẠY HỌC
BẰNG SƠ ĐỒ TƯ DUY - MÔN TIẾNG VIỆT LỚP 3

Bình Long, ngày 15 tháng 10 năm 2022

Ngày 10 tháng 6 năm 2022, tiến sĩ Thái
Văn Tài Vụ trưởng Giáo dục Tiểu học - Bộ
Giáo dục và Đào tạo đã chia sẻ về lợi ích của
kĩ thuật dạy học Sơ đồ tư duy trong bài phát
biểu trong Cuộc thi Sơ đồ tư duy do VTV tổ
chức.
Dạy học theo Sơ đồ tư duy hiện nay
đang hướng đến tối ưu hóa kĩ thuật dạy học
và tích cực hóa cá nhân, giúp các em học sinh
có cơ hội tiếp cận với phương pháp học mới
để chuẩn bị tốt cho năm học 2022 – 2023.

“Là kĩ thuật, phương pháp dạy
học cần được chú ý thực hiện để
phát huy hiệu quả trong thời gian
tới;
Sơ đồ tư duy (MindMap) là cách
học tự nhiên nên cần tổ chức dạy
học, sân chơi nhẹ nhàng, không
gây áp lực.”
Tiến sĩ Thái Văn Tài

Năm học 2022 – 2023, Sơ đồ tư duy
lần đầu tiên được đưa vào nội dung SGK
lớp 3 bộ Chân trời sáng tạo các môn: Tiếng
Việt, TN và XH, Công nghệ, Đạo đức, Tin
học và Hoạt động trải nghiệm, đã phản ánh
sự thích ứng của SGK với Chương trình
GDPT 2018.
Giáo viên có thể thay đổi ngữ liệu, thậm chí chỉnh sửa các Sơ đồ tư duy trong
SGK để đảm bảo thực hiện đúng yêu cầu: Dạy và học theo Chương trình. Dù
SGK chỉ là tài liệu tham khảo, nhưng việc học tập của học sinh hàng ngày vẫn
phải tiếp cận với SGK. Do đó giáo viên cần linh hoạt trong việc hướng dẫn học
sinh sử dụng SGK cũng như nhắc nhở học sinh không nên viết, vẽ vào SGK để
sử dụng được nhiều năm.

Khái niệm về Sơ đồ tư duy
Sơ đồ tư duy là phương pháp kết nối
mang tính đồ họa có tác dụng lưu giữ, sắp
xếp mang tính hệ thống đối với mỗi loại
thông tin bằng cách sử dụng từ khóa hay
hình ảnh đặc trưng nhằm làm tái hiện những
ký ức cụ thể và khơi dậy các ý tưởng sáng
tạo. (Tuần 29, trang 76)

Tony Buzan là nhà sáng lập ra phương
pháp Sơ đồ tư duy. Ông sinh năm 1942 tại
London và là người có trí thông minh sáng
tạo cao nhất thế giới.
Phương pháp tư duy của ông được dạy
và sử dụng ở khoảng 500 tập đoàn, công ty
trên thế giới. Hiện nay có hơn 250 triệu người
đang sử dụng phương pháp MindMap của
ông.
Sơ đồ tư duy được coi là công cụ vạn
năng cho não bộ.

Roger W. Sperry và các nhà khoa học
của Học viện Vật lý Công nghệ California đã
khám phá ra bí mật của hai bán cầu não và
hoạt động của não năm 1943.
Ông đã nhận thấy bán cầu não trái có
sở trường về ngôn ngữ, chữ, kí hiệu, số
học, các ý tưởng được xử lý từng bước
theo thứ tự; bán cầu não phải tuy không
thông giỏi về nói, viết nhưng có sự lý giải,
thiên về hình ảnh dẫn dắt cảm xúc, và xử lý
các ý tưởng cùng một lúc.

Nếu phương pháp giáo dục không hợp
lý của bố mẹ và nhà trường sẽ tạo nên sự
phát triển chênh lệch của hai bán cầu não
của trẻ. Não trái phát triển khi trẻ tiếp xúc
nhiều với các nội dung mang tính thuộc
lòng, kiểm tra theo dạng có sẵn.
Từ đó, sự sáng tạo của bán cầu não
phải ngày một mai một dần. Ngược lại, khi
trẻ tiếp xúc sớm với các môn nghệ thuật,
sẽ tự do sáng tạo theo cảm xúc của mình và
do vậy bán cầu não phải được phát triển.

Vì vậy, khi sử dụng Sơ đồ tư duy cả
hai bán cầu não đều hoạt động song song
từ đó giúp học sinh phát triển toàn diện.

Kĩ thuật dạy học là đơn vị nhỏ nhất của
phương pháp dạy học. Sơ đồ tư duy là 1
trong 5 kỹ thuật dạy học mà giáo viên đã
được tiếp cận từ năm 2011 trong chương
trình SEQAP đó là: Học hợp tác, Khăn trải
bàn-Mảnh ghép, Lắng nghe và Trả lời tích
cực, Sơ đồ KWL.
Các kĩ thuật được nhắc đến nhiều hơn
ở Modun 2 trong Chương trình GDPT 2018
là: Kĩ thuật động não, Kĩ thuật tia chớp, Kĩ
thuật XYZ, Kĩ thuật “Chia sẻ nhóm đôi”, Kĩ
thuật Bể cá hay Kĩ thuật Kipling.

Chương trình GDPT 2006 và lớp 1, lớp
2 trong Chương trình GDPT 2018 Sơ đồ tư
duy chủ yếu là ứng dụng và thực hiện tạo
dựng sơ đồ qua thao tác tư duy chủ yếu ở
các lớp 4, 5 do giáo viên thiết lập.
Từ lớp 3, năm học 2022 – 2023, bộ
SGK “Chân trời sáng tạo” đã được thiết kế
bằng hình vẽ Sơ đồ tư duy cụ thể giúp học
sinh phát triển tư duy và sáng tạo trong nội
dung bài, chương qua 6 môn học: Tiếng
Việt, TN và XH, Công nghệ, Đạo đức,Tin
học và Hoạt động trải nghiệm.

(Tiếng Việt 3 tập 1-trang 53 )

(TN và XH 3 - trang 23 )

(TN và XH-trang 59 )

(Công nghệ 3 - trang 65 )

8 bước vẽ
SƠ ĐỒ TƯ DUY

Kết hợp từ
khóa, Hình ảnh
bằng cả ngàn
tư,

1 từ khóa/ nhánh

Chữ IN HOA

Lợi ích Sơ đồ tư duy
a) Giáo viên:
Đổi mới phương pháp đạt hiệu quả, có
một cái nhìn tổng thể nắm chắc mục tiêu,
không bỏ sót nội dung.
Có thể diễn đạt theo ý mình dựa trên
những từ khóa chính, để hướng dẫn học
sinh hay chuẩn bị một nội dung phát biểu
trong các cuộc họp, hội nghị,…và

(Tin học 3 - trang 42)

Lợi ích Sơ đồ tư duy
a) Giáo viên:
Tiết kiệm thời gian trong việc ghi chép
các nội dung trong tập huấn, chuyên đề,..
Có thể dự báo được tình huống trên
lớp có thể xảy ra, tự tin hơn trong quá trình
giảng dạy làm cho tiết học trở lên nhẹ
nhàng, sinh động, hiệu quả.
Giúp học sinh cách nhớ nhanh, nhớ
lâu, hiểu sâu các kiến thức trọng tâm cơ
bản, biết liên tưởng, liên kết thành một hệ
thống các kiến thức đã học.

b) Học sinh:
Biết cách học và tự học, không thuộc
lòng, không học thuộc một cách máy móc,
góp phần nâng cao năng lực (năng lực tư
duy) nắm vững kiến thức và phát triển phẩm
chất cho học sinh.
Kích thích hứng thú học tập và khả
năng sáo tạo của học sinh, các em có thể
diễn đạt theo ý mình dựa trên những gợi ý
bằng những từ khóa.

b) Học sinh:
Tiết kiệm thời gian ghi chép và ghi nhớ
tốt hơn vì kĩ thuật này chỉ sử dụng các từ
khóa và hình ảnh (nếu có).
Nâng cao khả năng tư duy, phát huy tối
đa tiềm năng của bộ não vì các em sử dụng
được cả hai bán cầu não cùng một lúc.
Học sinh nắm bắt nhanh, thuộc nhanh
nội dung cần ghi nhớ. Các em nhớ lâu, hiểu
tường tận các kiến thức trọng tâm trong bài
học, biết liên tưởng qua sơ đồ để liên kết
thành một hệ thống các kiến thức đã học.

Hạn chế của sơ đồ tư duy
Đối với những người có thói quen suy
nghĩ logic. Sử dụng Sơ đồ tư duy sẽ gặp
một số khó khăn và họ hầu như khó tin vào
những hình ảnh trực quan (sơ đồ, hình vẽ,..)
để đưa ra kết luận, phương pháp này rất
khó thuyết phục.
Sơ đồ tư duy được mã hóa lại bằng
những từ khóa, hình ảnh hay những mối liên
kết. Những người không trực tiếp tham gia
vẽ sơ đồ họ sẽ gặp khó khăn trong việc giải
mã Sơ đồ tư duy.

Những điều cần tránh khi tạo Sơ đồ
tư duy:
- Ghi lại nguyên cả đoạn văn dài (phải chọn
từ khóa cho đoạn).
- Ghi chép quá nhiều ý mà không được chọn
lọc (phải chọn lọc, ghi chép ngắn gọn).
- Dành quá nhiều thời gian để ghi chép (dùng
hình ảnh, biểu tượng thay thế).
- Không đưa những hình ảnh, tranh vẽ không
liên quan đến nội dung bài học.
- Không vẽ quá cầu kì hoặc quá sơ sài không
đầy đủ những thông tin cơ bản và chi tiết.

Những điều cần tránh khi tạo Sơ đồ
tư duy:
- Không vẽ quá cầu kì hoặc quá sơ sài không
đầy đủ những thông tin cơ bản và chi tiết.
- Không quá lạm dụng nhiều màu sắc. Cách
dùng màu phụ thuộc vào cấu trúc và số
lượng các nhánh.
- Tránh mất quá nhiều thời gian để tô đậm
màu trong một nhánh, giáo viên có thể gạch
chéo, đánh dấu cộng, hay các dấu học sinh
thích,…

Những điều cần tránh khi tạo Sơ đồ
tư duy:
- Không vẽ nhiều nhánh đường thẳng (vẽ
đường cong, uốn lượn vừa phải tăng sự
mềm mại cho sơ đồ).
- Không viết đủ cả câu trên mỗi nhánh (chỉ
viết một, hai từ khóa mà thôi).

Khuyến khích học sinh thường xuyên
lập Sơ đồ tư duy cho một tuần làm việc,
những lúc ở trường và thời gian ở nhà. Biết
vẽ chủ đề trung tâm vào giữa trang giấy
trắng được đặt nằm ngang.
Từ chủ đề trung tâm các em sẽ vẽ 7
nhánh lớn đều nhau là thứ Hai, thứ Ba…cho
đến Chủ nhật và tô điểm mỗi nhánh một
màu. Mỗi thứ lại vẽ các nhánh nhỏ là những
công việc sẽ làm trong ngày, mỗi công việc
lại có nhiều việc nhỏ hơn,…

Với cái nhìn tổng thể qua sơ đồ được
thiết lập, giảm thiểu việc bỏ sót các ý tưởng,
công việc; từ sơ đồ các em có thể đánh số
thứ tự ưu tiên các công việc trong tuần để
quản lý thời gian học tập và làm việc một
cách hiệu quả..

Giới thiệu phần mềm iMind Map 10.1.1và
Trực tuyến:
iMindMap: Là phần mềm vẽ sơ đồ tư
duy nổi tiếng nhất trên thế giới do tác giả
Tony Buzan viết. Là công cụ hỗ trợ hiểu quả
giúp giáo viên có thể xây dựng bài thuyết
trình nhanh chóng trên phần mềm này. Với
hệ thống menu chỉnh sửa đơn giản, giáo
viên có thể thiết kế silde MindMap một cách
ấn tượng nhất cho bài thuyết trình của mình.

.

Tạo Sơ đồ tư duy trực tuyến bằng
đường dẫn: https://bubbl.us/

Với cách trình bày nhằm hệ thống lại
kiến thức tổng quan về kỹ thuật dạy học
bằng Sơ đồ tư duy,
Hy vọng Chuyên đề sẽ góp phần giúp
các thầy cô giảng dạy thành công Chương
trình GDPT 2018.
XIN CÁM ƠN QUÍ THẦY CÔ
ĐÃ CHÚ Ý LẮNG NGHE!