TIẾT 32: NÓI

QUÁ

Tiếng Việt

NOÙI QUAÙ

a. Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng
Ngày tháng mười chưa cười đã tối
(Tục ngữ)
b. Cày đồng đang buổi ban trưa
Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày
Ai ơi bưng bát cơm đầy
Dẻo thơm một hạt, đắng cay muôn phần.
(Ca dao)
c. Con đường mòn chạy thẳng đến tận chân trời.
(Báo Nhân Dân)
1. Nói Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng, Ngày tháng mười chưa cười đã
tối; Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày; Con đường mòn chạy thẳng đến
tận chân trời có quá sự thật không? Thực chất, mấy câu này nhằm nói điều
gì?
2. Cách nói như vậy có tác dụng gì?

Tiếng Việt

NOÙI QUAÙ

Đêm Đêm
tháng năm
rất ngắn
1. Nói
tháng
năm
chưa nằm đã sáng, Ngày
a. Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng
tháng mười chưa cười đã
Ngày tháng mười chưa cười đã tối
mười rất
ngắn
tối;Ngày
Mồ tháng
hôi thánh
thót
như
(Tục ngữ)
mưa ruộng cày; Con
đường mòn chạy thẳng
b. Cày đồng đang buổi ban trưa
đến tậnMồchân
hôi ướttrời
đẫmcó quá
Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày
sự thật không? Thực chất,
Ai ơi bưng bát cơm đầy
mấy câu này nhằm nói điều
Dẻo thơm một hạt, đắng cay muôn phần.
Con đường rất dài.
(Ca dao) gì?
c. Con đường mòn chạy thẳng đến tận chân trời.
(Báo Nhân Dân)
Nói quá sự thật

Nói đúng sự thật
2. Cách nói như vậy có tác dụng gì?

Tiếng Việt

NOÙI QUAÙ

So sánh hai cách nói
Nói quá sự thật

a. Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng
Ngày tháng mười chưa cười đã tối
b. Cày đồng đang buổi ban trưa
Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày
Ai ơi bưng bát cơm đầy
Dẻo thơm một hạt, đắng cay muôn phần
c. Con đường mòn chạy thẳng đến tận
chân trời.

Nói đúng sự thật

Đêm tháng năm rất ngắn
Ngày tháng mười rất ngắn
Mồ hôi ướt đẫm

Con đường rất dài

→ Cách nói của tục ngữ, ca dao hay hơn vì nhấn mạnh được điều
muốn nói, gây ấn tượng mạnh cho người đọc, người nghe.

Tiếng Việt

NOÙI QUAÙ

A

Nối

a. Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng
Ngày tháng mười chưa cười đã tối
b. Cày đồng đang buổi ban trưa
Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày
Ai ơi bưng bát cơm đầy,
Dẻo thơm một hạt, đắng cay muôn phần
c. Con đường mòn chạy thẳng đến tận chân trời

B
1. Phóng đại về mức độ

2. Phóng đại về quy mô

3.Phóng đại về tính chất

Tiếng Việt

NOÙI QUAÙ

a. Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng
Ngày tháng mười chưa cười đã tối
→ Nhấn mạnh vào đặc điểm về thời gian của đêm tháng năm và ngày
tháng mười là rất ngắn. Từ đó giúp người nông dân biết về thời gian
mà điều chỉnh công việc hợp lí.
b. Cày đồng đang buổi ban trưa
Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày
Ai ơi bưng bát cơm đầy
Dẻo thơm một hạt, đắng cay muôn phần.
→ Nhấn mạnh nỗi vất vả của người nông dân, từ đó khơi gợi sự đồng
cảm nơi người đọc và thái độ trân trọng thành quả lao động của họ.
c. Con đường mòn chạy thẳng đến tận chân trời.
→ Nhấn mạnh chiều dài của con đường.
Phóng đại mức độ
quy mô, tính chất
của sự vật hiện
tượng

Nhằm nhấn mạnh,
gây ấn tượng,
tăng sức biểu cảm

Biện pháp tu từ
Nói quá

Tiếng Việt

NOÙI QUAÙ

Thế nào là biện
pháp tu từ nói
quá ? Tác dụng?

Nói quá là biện pháp tu từ phóng đại mức độ, quy
mô, tính chất của sự vật, hiện tượng được miêu tả
để nhấn mạnh, gây ấn tượng, tăng sức biểu cảm.

Tiếng Việt

* Lưu

NOÙI QUAÙ

ý:

- Nói quá còn có tên gọi khác là khoa trương, thậm xưng,
phóng đại, cường điệu.
- Nói quá thường kết hợp với so sánh.
- Nói quá thường được sử dụng trong lời nói hàng ngày,
thành ngữ, tục ngữ, thơ văn châm biếm, thơ văn trữ tình.

Tiếng Việt

NOÙI QUAÙ

Đọc câu chuyện dưới đây:
Anh chàng nọ tính khoác lác đã quen. Một hôm, đi rừng về, bảo vợ:
- Hôm nay, tôi vào rừng hái củi, trông thấy một con rắn to ơi là to!... Bề
ngang hai mươi thước, bề dài một trăm hai mươi thước!
Chị vợ bĩu môi nói:
- Làm gì có con rắn dài như thế bao giờ.
- Không tin à? Chẳng một trăm hai mươi thước, cũng một trăm thước!
- Cũng không thể dài đến một trăm thước.
- Thật mà. Không đúng một trăm thước cũng đến tám mươi thước.
Chị vợ vẫn lắc đầu. Anh chồng thì gân cổ cãi, và muốn cho vợ tin, cứ rút
xuống dần. Cuối cùng nói:
- Tôi nói thật đấy nhé! Quả tôi có trông thấy con rắn dài đúng hai mươi
thước, không kém một tấc, một phân nào!
Lúc ấy chị vợ bò lăn ra cười:
- Bề ngang hai mươi thước, bề dài hai mươi thước, thế thì là con rắn
vuông rồi!
(Truyện cười Việt Nam)

Tiếng Việt

NOÙI QUAÙ

Phân biệt nói quá và nói khoác
Nói quá
Giống nhau

Nói khoác

Đều phóng đại mức độ, quy mô, tính chất của sự
vật, hiện tượng được miêu tả.

Nhằm mục đích
nhấn mạnh, gây
Khác nhau ấn tượng, tăng
sức biểu cảm.
Nói quá là hành
động có tác động
tích cực.

Nhằm mục đích làm cho người
nghe tin vào những điều không
có thật, tạo tiếng cười có ý
nghĩa phê phán những kẻ
khoác lác trong cuộc sống. Nói
khoác là hành động có tác
động tiêu cực.

Tiếng Việt

NOÙI QUAÙ

XEM HÌNH ĐOÁN CHỮ

1

Khoẻ như voi

XEM HÌNH ĐOÁN CHỮ

2

XEM HÌNH ĐOÁN CHỮ

5

XEM HÌNH ĐOÁN CHỮ

4

Tiếng Việt

NOÙI QUAÙ

XEM HÌNH ĐOÁN CHỮ

2

Nhanh như chớp

Tiếng Việt

NOÙI QUAÙ

XEM HÌNH ĐOÁN CHỮ
3
Tiền

Ném tiền qua cửa sổ

Tiếng Việt

NOÙI QUAÙ

XEM HÌNH ĐOÁN CHỮ

4

Ăn như mèo

Tiếng Việt

NOÙI QUAÙ

II. Luyện tập
1. Bài tập 1: Tìm biện pháp nói quá và giải thích ý nghĩa
của chúng trong các ví dụ sau:
a) Bàn tay ta làm nên tất cả .
Có sức người sỏi đá cũng thành cơm.
(Hoàng Trung Thông)
b) Anh cứ yên tâm, vết thương chỉ sướt da thôi.
Từ sáng đến giờ em có thể đi lên đến tận trời được.
(Nguyễn Minh Châu)
c) […] Cái cụ bá thét ra lửa ấy lại xử nhũn mời
hắn vào nhà xơi nước.
(Nam Cao)

Tiếng Việt

NOÙI QUAÙ

II. Luyện tập
1. Bài tập 1: Tìm biện pháp nói quá và giải thích ý nghĩa
của chúng trong các ví dụ sau:
a) Bàn tay ta làm nên tất cả .
Có sức người sỏi đá cũng thành cơm.
(Hoàng Trung Thông)
→ Biện pháp nói quá: Sỏi đá cũng thành cơm.
Ý nghĩa: Nhấn mạnh sự quyết tâm cũng như công sức
của con người. Dù có khó khăn đến đâu mà quyết chí,
gắng sức cũng sẽ đạt kết quả mỹ mãn.

Tiếng Việt

NOÙI QUAÙ

II. Luyện tập
1. Bài tập 1: Tìm biện pháp nói quá và giải thích ý nghĩa
của chúng trong các ví dụ sau:
b) Anh cứ yên tâm, vết thương chỉ sướt da thôi.
Từ sáng đến giờ em có thể đi lên đến tận trời được.
(Nguyễn Minh Châu)
→ Biện pháp nói quá: Đi đến tận trời được.
Ý nghĩa : Thể hiện ý chí nghị lực cũng như lòng lạc
quan tin tưởng của con người. Mặc khác còn để trấn an
mọi người rằng vết thương nhỏ chẳng có nghĩa lý gì.

Tiếng Việt

NOÙI QUAÙ

II. Luyện tập
1. Bài tập 1: Tìm biện pháp nói quá và giải thích ý nghĩa
của chúng trong các ví dụ sau:
c) […] Cái cụ bá thét ra lửa ấy lại xử nhũn
mời hắn vào nhà xơi nước.
(Nam Cao)
→ Biện pháp nói quá: Thét ra lửa
Ý nghĩa: Nhấn mạnh vào tính cách nhân vật. Cụ bá là
kẻ có quyền uy, hống hách.

Tiếng Việt

NOÙI QUAÙ

II. Luyện tập
1. Bài tập 1:
2. Bài tập 2: Điền các thành ngữ sau đây vào chỗ trống/....../ để tạo
thành biện pháp tu từ nói quá: Bầm gan tím ruột; Chó ăn đá gà ăn
sỏi; Nở từng khúc ruột; Ruột để ngoài da; Vắt chân lên cổ mà chạy.
ăn đá gà ăn sỏi thế này, cỏ không mọc nổi nữa là trồng rau
a. Ở nơi chó
...............................
trồng cà.
gan tím ruột
b. Nhìn thấy tội ác của giặc ai ai cũng bầm
.........................
ruột để ngoài da
c. Cô Nam tính tình sởi lởi,.........................
nở từng khúc ruột
d. Lời khen của cô giáo làm cho nó ...........................
chân lên cổ
e. Bọn giặc hoảng hồn vắt
..........................mà
chạy.

Tiếng Việt

NOÙI QUAÙ

II. Luyện tập
1.
2.
3.

Bài tập 1:
Bài tập 2:
Bài tập 3: Đặt câu với các thành ngữ dùng biện pháp nói quá sau
đây: nghiêng nước nghiêng thành, dời non lấp biển, lấp biển vá
trời, mình đồng da sắt, nghĩ nát óc.

- Nàng Kiều có sắc đẹp nghiêng nước nghiêng thành.
- Có trí tuệ con người mới có thể dời non lấp biển.
- Nhân dân ta biết đoàn kết thì có thể lấp biển vá trời.
- Thánh Gióng là một vị thần mình đồng da sắt.
- Nghĩ nát óc cũng không thể giải được bài toán này.

Tiếng Việt

II. Luyện tập

NOÙI QUAÙ

Tiếng Việt

NOÙI QUAÙ

Luaät chôi:
- Chia lôùp thaønh 2 nhoùm (A vaø B). Moãi nhoùm cöû ñaïi dieän choïn
caùc ngoâi sao (caâu hoûi). Laàn löôït ñaïi dieän töøng nhoùm seõ traû lôøi
(thôøi gian laø 30s). Moãi caâu traû lôøi ñuùng ñaït 10ñ.
- Neáu heát thôøi gian 30s maø ñaïi dieän nhoùm khoâng traû lôøi ñöôïc
thì nhoùm seõ cöû moät baïn khaùc boå sung. Sau khi boå sung vaãn
chöa coù caâu traû lôøi chính xaùc thì chuyeån quyeàn traû lôøi caâu hoûi
cho nhoùm coøn laïi. Moãi caâu traû lôøi ñuùng ñaït 5ñ.

Thế nào là biện pháp tu từ nói quá ? Tác dụng?

Nói quá là biện pháp tu từ phóng đại
mức độ, quy mô, tính chất của sự
vật, hiện tượng được miêu tả để
nhấn mạnh, gây ấn tượng, tăng sức
biểu cảm.

Xác định phép nói quá trong ví dụ dưới đây:
Lỗ mũi mười tám gánh lông
Chồng yêu chồng bảo tơ hồng trời cho.
(Ca dao châm biếm)

Mười tám gánh lông

Nói quá còn có tên gọi khác là gì?

Nói quá còn có tên gọi
khác là khoa trương,
thậm xưng, phóng
đại, cường điệu.

Xác định phép nói quá trong ví dụ dưới đây:
Đêm nằm lưng chẳng tới giường
Mong trời mau sáng ra đường gặp em
(Ca dao)

Nằm lưng chẳng tới giường

* HÖÔÙNG DAÃN HOÏC SINH
TÖÏ HOÏC ÔÛ NHAØ:

- Sưu tầm thơ văn, thành ngữ, tục ngữ, ca dao và có sử dụng
phép nói quá .
- Soạn bài: Nói giảm, nói tránh.

XIN CHAÂN THAØNH CAÛM ÔN QUYÙ
THAÀY COÂ VAØ CAÙC EM HOÏC SINH
ÑAÕ THAM DÖÏ TIEÁT HOÏC NAØY.