1

KHỞI
ĐỘNG

2

Tiếng gà
Trưa

(Xuân Quỳnh)

3
4

HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC
THỰC
HÀNH
VẬN DỤNG

KHỞI ĐỘNG
1. Em đã từng đi đâu xa quê chưa? Hãy
tưởng tượng nếu một ngày em phải xa quê
trong một thời gian dài, những hình ảnh,
kỉ niệm nào khiến em nhớ nhất. Tại sao?

2. Chia sẻ cùng bạn bè kỉ niệm
với những người thân trong gia
đình mà em nhớ nhất.

HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
(Nguyễn Thị Mến-0985755622-THCS Yên Phong-Ý Yên- Nam Định)

I. Tìm hiểu chung
1. Tác giả Xuân Quỳnh
1942 – 1988

Quê ở làng La Khê, ven thị
xã Hà Đông, Hà Nội.

Là nhà thơ nữ xuất sắc trong
nền thơ hiện đại Việt Nam
Phong cách thơ: trẻ trung, sôi nổi,
đôn hậu, giàu nữ tính.
Tác phẩm chính: Bài “Tiếng gà trưa”,
“Sóng” là những bài thơ hay quen
thuộc với bạn đọc trong nhà trường.

MỘT SỐ TẬP THƠ CỦA TÁC GIẢ

I. Tìm hiểu chung
2. Tác phẩm
a. Xuất xứ
Trích từ tập thơ “Hoa dọc chiến hào” (1968).
Được viết trong thời kì đầu của cuộc kháng chiến chống đế quốc Mĩ.
b. Cách đọc
Đoạn đầu vui, phấn khởi. Chú ý lời kể - tả trữ tình của nhà
thơ trong vai anh bộ đội đang nhớ nhà, nhớ bà, nhớ quê.
c. Thể thơ: 5 chữ (biến thể)
Mỗi dòng 5 chữ, số chữ trong
một số câu có biến đổi linh hoạt.

I. Tìm hiểu chung
2. Tác phẩm
d. Nhịp
3/2, 2/3, 1/2/2 nhấn mạnh vào các từ ngữ, câu thơ được lặp lại trong
bài.
e. Bố cục, mạch cảm xúc
Khổ 1: Tiếng gà trưa đánh thức tình cảm làng quê;
Bố cục

5 khổ tiếp: Tiếng gà trưa gợi về kỉ niệm tuổi thơ;
Khổ cuối: Tiếng gà trưa giục bước hành quân.

I. Tìm hiểu chung
2. Tác phẩm
e. Bố cục, mạch cảm xúc

Mạch
cảm xúc
(Hiện tại
- quá khứ
- hiện tại)

+ Trên đường hành quân, người chiến sĩ chợt
nghe tiếng gà nhảy ổ, gợi về kỉ niệm tuổi thơ.
+ Gợi kỉ niệm hình ảnh gà mái mơ, mái vàng
với người bà giàu lòng yêu thương.
+ Tiếng gà gợi ước mơ tuổi thơ và tiếng gà
trưa đã khắc sâu tình yêu quê hương, đất nước
nơi người chiến sĩ, giục bước hành quân.

I. Tìm hiểu chung
2. Tác phẩm
f. Đề tài, chủ đề:
Cảm xúc của người cháu trên đường hành quân khi nghe tiếng gà trưa.
Thể hiện tình bà cháu thắm thiết.

Rubric
Tiêu chí
1. Sự chuẩn bị
2. Thông tin về tác giả
3. Thông tin về tác phẩm
4. Thiết kế bài trình chiếu
5. Cách thuyết trình

 
 
 
 
 

Xuất sắc

 
 
 
 
 

Khá

 
 
 
 
 

Đạt

Chưa đạt
 
 
 
 
 

PHIẾU HỌC TẬP 1

tập

Nhiệm vụ: Đọc khổ 1 của bài thơ và hoàn thành nội dung phiếu học

NỘI DUNG CÂU HỎI
1. Tiếng gà trưa vọng vào tâm trí người chiến sĩ vào thời điểm
nào?
2. Tiếng gà trưa vọng vào tâm trí người chiến sĩ vào thời điểm
nào?
- Theo em, biện pháp nghệ thuật nào được sử dụng trong khổ
thơ này và tác dụng của nó?
3. Tại sao trong vô vàn âm thanh, người chiến sĩ lại chỉ ám ảnh
với âm thanh của tiếng gà trưa?
4. Tiếng gà trưa đem lại cho người chiến sĩ cảm xúc nào? Cảm
nhận của em về cảm xúc gợi lên trong lòng anh chiến sĩ.

TRẢ LỜI
 …
 …

 …
 …

II. Đọc – hiểu văn bản
1. Tiếng gà trưa đánh thức tình cảm làng quê
Âm thanh của làng quê
bình dị, thân thuộc.

Trên đường hành quân xa
Thời
điểm
cụ thể

Dừng chân bên xóm nhỏ

Buổi trưa nắng

Âm
thanh

Phá tan cái tĩnh lặng buổi
trưa của làng quê.
Mang lại niềm vui cho
con người chốn thôn quê.
Gợi kỉ niệm ấu thơ.

II. Đọc – hiểu văn bản
1. Tiếng gà trưa đánh thức tình cảm làng quê
Nghe xao động nắng trưa
Nghe bàn chân đỡ mỏi
Nghe gọi về tuổi thơ

Cảm xúc
của người
chiến sĩ

Hình ảnh ngôn ngữ chân thực, giản
dị.
Điệp từ “nghe”, điệp cấu trúc câu “ nghe…”, ẩn
dụ chuyển đổi cảm giác: “Tiếng gà trưa” được
cảm nhận bằng thính giác qua điệp từ “nghe”
cùng tâm tưởng, hồi ức, cảm xúc của tâm hồn.

II. Đọc – hiểu văn bản
1. Tiếng gà trưa đánh thức tình cảm làng quê
->Tiếng gà bình dị, âm thanh của quê hương biểu hiện những giây
phút bình yên của cuộc chiến làm cho cho cái nắng hè trở nên xao
động, bàn chân không thấy mỏi sau cuộc hành trình chiến đấu dài,
khơi dậy kí ức tuổi thơ trong lòng người chiến sĩ.
-> “Tiếng gà trưa” đem lại những cảm giác vừa bồi hồi, xúc động,
vừa hạnh phúc. Đó chính là tình làng quê thắm thiết, sâu nặng.

PHIẾU HỌC TẬP 2
Nội dung tìm hiểu
Tiếng gà trưa lặp lại mấy lần trong bài thơ?
Tiếng gà ấy đã khơi gợi ở người cháu hình ảnh và kỉ
niệm nào của tuổi thơ?
Em ấn tượng với hình ảnh, kỉ niệm nào nhất? Vì sao?
Người bà hiện lên qua những hình ảnh chi tiết nào?
Qua đó em có cảm nhận như thế nào về tình cảm của
bà và tình cảm của người cháu đối với bà?

Trả lời
 …
 …
 …
 …
 …

II. Đọc – hiểu văn bản
2. Tiếng gà trưa gợi kỉ niệm tuổi thơ thắm tình bà cháu.
Kết nối các đoạn thơ.
Câu thơ:
“Tiếng
gà trưa”
lặp lại

Điểm nhịp cho từng cảm xúc.
Mỗi lần “Tiếng gà trưa” vang lên là một kỉ niệm được gợi về:
+ Kỉ niệm về ổ trứng và đàn gà;
+ Kỉ niệm về nỗi lo lắng của bà, hạnh phúc tuổi thơ của cháu;
+ Kỉ niệm giấc mơ hạnh phúc tuổi thơ.

II. Đọc – hiểu văn bản
2. Tiếng gà trưa gợi kỉ niệm tuổi thơ thắm tình bà cháu.
Hình ảnh ấn tượng

Hình ảnh
kỉ niệm ổ
trứng và
đàn gà

->Nghệ thuật kể tả', điệp điệp từ “này”,
đảo ngữ “Khắp mình hoa đốm trắng”
Tính từ chỉ màu sắc: hồng, đốm trắng, vàng óng
->Tạo bức tranh kí ức nhiều màu sắc hài hòa, tươi sáng,
bình dị của làng quê.
-> Gợi tả màu sắc tươi sáng, hình ảnh đẹp, bình dị, thân thuộc

II. Đọc – hiểu văn bản
2. Tiếng gà trưa gợi kỉ niệm tuổi thơ thắm tình bà cháu
Hình ảnh ấn tượng
Hình ảnh
bà chăm
chút từng
quả trứng

Động từ: “khum”, “soi”

Từ láy “chắt chiu”
->Người bà thôn quê tần tảo, chịu thương chịu khó, chắt
chiu từng niềm vui nhỏ trong cuộc sống đầy lo toan, vất vả

II. Đọc – hiểu văn bản
2. Tiếng gà trưa gợi kỉ niệm tuổi thơ thắm tình bà cháu
Hình ảnh ấn tượng
Hình ảnh nỗi
lo lắng của
bà và niềm
vui tuổi thơ
của cháu

Điệp ngữ: “hằng năm”: Gợi ra một quãng
thời gian dài, triền miên những nỗi lo âu
của bà. Cho thấy tuổi thơ của người
chiến sĩ gắn liền với niềm vui, trong trẻo,
đầy tình yêu thương ở gia đình, làng quê.

II. Đọc – hiểu văn bản
2. Tiếng gà trưa gợi kỉ niệm tuổi thơ thắm tình bà cháu.
Hình ảnh ấn tượng
Hạnh phúc
tuổi thơ
của cháu

Những ước mơ nhỏ bé, đơn sơ, giản dị đó
được gợi ra hình ảnh người bà chắt chiu
từng quả trứng, nâng niu từng sự sống để
cuối năm có tiền mua quần áo mới cho cháu

=> Bà đã thực hiện ước mơ tuổi thơ của cháu

II. Đọc – hiểu văn bản
2. Tiếng gà trưa gợi kỉ niệm tuổi thơ thắm tình bà cháu
Hình ảnh ấn tượng
Hình
ảnh
người
bà và
tình
bà
cháu

Hình ảnh bà
hiện lên

Thể hiện tình
cảm của bà
Tình cảm của
người cháu

Cách bà chăm chút từng quả trứng;
Những nỗi lo âu của bà;
Yêu thương, quan tâm tha thiết - một tình thương bao
la, to lớn, cho đi mà không cần nhận lại điều gì;
Bà chăm lo cho đàn gà, nâng niu những quả trứng với
niềm ao ước, mong muốn một điều ước nhỏ nhoi để
cuối năm bán gà mua cho cháu quần áo mới;
Cháu luôn nhớ, biết ơn bà về những lo toan quan tâm.

II. Đọc – hiểu văn bản
3. Tiếng gà trưa gợi những suy tư

Tiếng
gà trưa
gợi

Suy tư hạnh phúc.

Suy tư về cuộc chiến đấu.

II. Đọc – hiểu văn bản
3. Tiếng gà trưa gợi những suy tư
Tiếng
gà
trưa
gợi
những
suy tư
về
hạnh
phúc

Tiếng gà trưa bình dị của quê hương gợi hình ảnh cuộc
sống ấm no, bình yên. Nó đánh thức tình cảm bà cháu,
tình cảm gia đình quê hương. Âm thanh bình dị ấy đã
nâng bước hành quân nên “mang bao nhiêu hạnh phúc”.
“Giấc ngủ hồng sắc trứng” là giấc mơ đẹp đầy tin yêu, hi
vọng. Giờ đây khi đã trở thành người lính, giấc mơ tuổi
thơ ấy lại trở vể trong tâm trí cháu.

II. Đọc – hiểu văn bản
3. Tiếng gà trưa gợi những suy tư
Tiếng gà
trưa suy
từ về cuộc
chiến đấu,
giục bước
quân
hành

Tiếng gà giúp
người lính nhận
ra mục đích cao
đẹp của cuộc
chiến đấu

“Vì lòng yêu tổ quốc”
“ Vì xóm làng”
“ Vì bà”
“Vì tiếng gà”- “ổ trứng hồng”

Nhấn mạnh, khẳng định niềm tin vào chân
lí của cuộc chiến đấu. Chiến đấu để bảo vệ
những gì chân thật, quý giá, thân thương
Điệp từ
“vì” lặp lại

Giúp lời thơ thêm tha thiết, mãnh liệt.
Khẳng định tình yêu quê hương tha thiết
trong lòng cháu.

III. Tổng kết
1. Nghệ thuật

Thể thơ 5 tiếng
Biểu cảm qua tự sự, miêu tả.
Điệp ngữ, đảo ngữ, so sánh, tính từ, động từ...

IV. Tổng kết
2. Nội dung -Ý nghĩa
Tiếng gà trưa đã gọi về những kỉ niệm đẹp đẽ của tuổi thơ
và tình bà cháu. Tình cảm gia đình đã làm sâu sắc thêm tình
yêu quê hương đất nước.
Tình cảm yêu thương, thiêng liêng, quý giá, kính trọng và
biết ơn về những hi sinh to lớn của người bà kính yêu.
Tình yêu quê hương, đất nước rộng lớn, sâu sắc, cao cả.

THỰC HÀNH

Bài 1: Vẽ sơ đồ tư duy ghi nhớ nội dung bài học.
Bài 2: Tìm và phân tích tác dụng của biện pháp tu
từ “Điệp ngữ” được sử dụng trong bài.

THỰC HÀNH
Bài 2: Biểu hiện của biện pháp tu từ điệp ngữ trong
bài thơ.
+ Điệp câu “Tiếng gà trưa”
+ Điệp cấu trúc “nghe....”
+ Điệp từ “vì”
*Tác dụng:
- Nhấn mạnh ý;
- Tạo nhịp điệu;
- Liên kết ý.

VẬN DỤNG
Bài 1. Tìm đọc một bài thơ năm chữ
+ Nhận biết hình thức của thể thơ;
+ Nội dung đề tài, chủ đề, cảm xúc của nhân vật trữ tình.
Bài 2. Đọc bài “ Nắng mới”- Lưu Trọng Lư và trả lời câu hỏi:
Bài thơ “Nắng mới” của Lưu Trọng Lư cũng được mở đầu
bằng hình ảnh ánh nắng và tiếng gà trưa, cũng từ tiếng gà gợi
nhớ tới quá khứ nhưng lại theo một mạch thơ khác hẳn so với
mạch thơ trong bài “Tiếng gà trưa”. Em hãy chỉ ra điểm
giống và khác nhau của hai bài thơ này.