CHÀO MỪNG CÁC EM ĐẾN VỚI
TIẾT HỌC NGÀY HÔM NAY!

GÓC CHIA SẺ

Những hình ảnh sau gợi cho em suy nghĩ đến ai? Hãy
chia sẻ một kỉ niệm hoặc ấn tượng của em về người đó.

Tiết :

BẾP LỬA
__Bằng Việt__

NỘI DUNG BÀI HỌC

I. Tìm hiểu chung

II. Đọc hiểu chi tiết

III. Tổng kết

I. TÌM HIỂU CHUNG

Dựa vào phần chuẩn bị ở
1. Tác giả
nhà, hãy giới thiệu về tác
giả Bằng Việt và bài thơ
• Tên thật: Nguyễn Việt Bằng, bút danh: Bằng Việt
Bếp lửa?
• Năm sinh: 1941 tại Huế
• Quê quán: Thạch Thất, Hà Nội
• Là nhà thơ trưởng thành trong thời kì kháng chiến
chống Mĩ
• Đề tài sáng tác: khai thác những kỉ niệm, những kí
ức và ước mơ tuổi trẻ. Giọng điệu thơ tâm tình, mượt
mà, trong trẻo, tràn đầy cảm xúc
• Tác phẩm chính: Hương cây – Bếp lửa (1968),
Những gương mặt, những khoảng trời (1973), Bếp
lửa – Khoảng trời (1988)...

I. TÌM HIỂU CHUNG
2. Tác phẩm
a. Hoàn cảnh sáng tác
Năm 1963, khi nhà thơ đang là sinh viên theo học ngành luật ở Liên Xô
Bài thơ được in trong tập “Hương cây – Bếp lửa”, tập thơ đầu tay của Bằng
Việt và Lưu Quang Vũ.

b. Thể thơ và phương thức biểu đạt
• Thể thơ: kết hợp thơ tám chữ với bảy chữ, chin chữ một cách linh hoạt
• Phương thức biểu đạt: kết hợp giữa biểu cảm với miêu tả, tự sự và bình luận

TÂM SỰ TÁC GIẢ
•“…Những năm đầu theo học Luật tại đây tôi nhớ
nhà kinh khủng.Tháng 9 ở bên đó trời se se lạnh,
buổi sáng sương khói bay mờ mờ mặt đất, ngoài cửa
sổ, trên các vòm cây gợi cảnh mùa đông ở quê nhà.
Mỗi buổi dậy sớm đi học, tôi hay nghĩ đến hình ảnh
một bếp lửa than quen, nhớ tới hình ảnh bà nội lụi
cụi dậy sớm nấu nồi xôi, luộc củ khoai, củ sắn cho
cả nhà…” Đây cũng chính là nguồn khơi mạch cảm
xúc cho Bằng Việt viết bài thơ “Bếp lửa”.

BẾP LỬA
Một bếp lửa chờn vờn sương sớm
Một bếp lửa ấp iu nồng đượm
Cháu thương bà biết mấy nắng mưa.
Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói
Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
Bố đi đánh xe khô rạc ngựa gầy
Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu
Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay!
Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa
Tu hú kêu trên những cánh đồng xa
Khi tu hú kêu bà còn nhớ không bà
Bà hay kể chuyện những ngày ở Huế
Tiếng tu hú sao mà tha thiết thế!
Mẹ cùng cha công tác bận không về
Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu nghe
Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học
Nhóm bếp lửa nghĩ thương bà khó nhọc
Tu hú ơi! Chẳng đến ở cùng bà
Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa?

Năm giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi
Hàng xóm bốn bên trở về lầm lụi
Đỡ đần bà dựng lại túp lều tranh
Vẫn vững lòng bà dặn cháu đinh ninh:
“ Bố ở chiến khu bố còn việc bố
Mày có viết thư chớ kể này kể nọ
Cứ bảo nhà vẫn được bình yên”
Rồi sớm rồi chiều lại bếp lửa bà nhen
Một ngọn lửa lòng bà luôn ủ sẵn
Một ngọn lửa chứa niềm tin dai dẳng….
Lận đận đời bà biết mấy nắng mưa
Mấy chục năm rồi đến tận bây giờ
Bà vẫn giữ thói quen dậy sớm
Nhóm bếp lửa ấp iu nồng đượm
Nhóm niềm yêu thương khoai sắn ngọt bùi
Nhóm nồi xôi gạo mới sẻ chung vui
Nhóm dậy cả những tâm tình tuổi nhỏ
Ôi kì lạ và thiêng liêng – bếp lửa!
Giờ cháu đã đi xa có ngọn khói trăm tàu
Có lửa trăm nhà, niềm vui trăm ngả
Nhưng vẫn chẳng lúc nào quên nhắc nhở
Sớm mai này bà nhóm bếp lên chưa?
( Bằng Việt)

I. TÌM HIỂU CHUNG
2. Tác phẩm
Chủ đề bài thơ
Bài thơ gợi lại những kỉ niệm đầy xúc
động về người bà và tình bà cháu,
đồng thời thể hiện lòng kính yêu, trân
trọng và biết ơn của người cháu đối
với bà, cũng là đối với gia đình, quê
hương, đất nước.

I. TÌM HIỂU CHUNG
2. Tác phẩm

BỐ CỤC
Khổ 1: Hình ảnh bếp lửa khơi nguồn cảm xúc nhớ bà.
Khổ 2-4: Dòng hồi tưởng kỉ niệm thời thơ ấu bên bà.
Khổ 5,6: Suy ngẫm về cuộc đời bà
Khổ cuối: Niềm thương nhớ bà.

Mạch cảm xúc bài thơ
Hình ảnh
bếp lửa

Hình ảnh
quen
thuộc

Khơi nguồn
cảm hứng

Nhớ về bà
và tình cảm
của 2 bà
cháu

Hồi tưởng kỷ
niệm bên bà

KN năm 4
tuổi,những
năm đói khổ
rồi những
năm k/c của
đất nước.

Suy nghĩ về
bà và cuộc
đời bà

Bà không chỉ
là người
nhóm lửa,
giữ lửa mà
còn là người
truyền lửa.

Cháu ở xa
không nguôi
nhớ bà

Hình ảnh
Bà gắn
liền với
bếp lửa

 Mạch cảm xúc đi từ hồi tưởng đến kỉ niệm, từ kỉ niệm đến suy ngẫm.
 Cảm xúc chủ đạo: Tình bà cháu, lòng kính yêu vô hạn của người cháu với bà, gắn với tình
yêu quê hương đất nước.

II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
1, Hình tượng bếp lửa khơi nguồn cho dòng hồi tưởng, cảm xúc về bà
HÌnh ảnh nào được
Một
sớm
- Bếp
lửa:bếp
Hìnhlửa
ảnhchờn
quen ởvờn
làngsương
quê Việt
Nam --> Bếp lửa được nhóm
nhắclên
đếntrong
trong khổ
sương
sớm,
ngọn
rinh hắt
ánh sáng khi mờ, khi toả trên vách,
trên Nó
liếp.
thơ đầu?
gợi cho
Một
bếp
lửalửa
ấprung
iu nồng
đượm
tác giả những kỉ niệm
Cháu thương bà biết mấy năng mưa.
gì

• Từ láy “chờn vờn”: gợi ra Ngọn lửa bập bùng, lay động
 Gợi cái mờ nhoà của kí ức rất xa.
• Ấp iu: Gợi bàn tay kiên nhẫn, khéo léo và tấm lòng chi chút của bà, Gợi đến
công việc nhóm lửa cụ thể.
• Biết nấy nắng mưa: Cuộc đời vất vả lo toan, âm thầm, lặng lẽ của bà.

 Bếp lửa gợi nỗi nhớ, tình thương với bà của người
cháu và sự lo toan, vất vả của bà.

II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
2. Hồi tưởng kỉ niệm tuổi thơ sống bên bà
NhữngCẶP
kỉ niệm
tuổi ấu thơ sống bên bà
THẢO LUẬN
ĐÔI:
khi lên bốn tuổi (khổ 2).

? Nhớ về bà, người cháu đã hồi tưởng lại những kỉ niệm tuổi thơ
Kỉ niệm
về bà
tháng
sống bên bà. Vậy, đó là những
kỉ niệm
gì và những
những kỉnăm
niệm
đó tuổi
thơ “tám năm ròng” (khổ 3)
được thể hiện ở những khổ thơ nào?

Kỉ niệm bên bà

Hình ảnh bà trong những năm gian khổ
chiến tranh (khổ 4)
Hình ảnh bà gắn với hình ảnh ngọn lửa
(khổ 5)

2. Hồi tưởng kỉ niệm tuổi thơ sống bên bà
a Kỉ niệm thời thơ ấu, năm bốn tuổi (Khổ 2).

“Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói
Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
Bố đi đánh xe, khô rạc ngựa gầy
Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu
Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay!
Kỉ niệm thời thơ ấu, năm bốn tuổi:
+ Quen mùi khói.
+ Năm đói mòn đói mỏi.
+ Bố đánh xe khô rạc ngựa gầy.
+ Khói hun nhoèn mắt.
+ Sống mũi còn cay.

Hình ảnh chọn lọc, chân thực,
giàu sức gợi hình.

 Kỉ niệm tuổi ấu thơ gian khổ, thiếu thốn, nhọc nhằn.

2. Hồi tưởng kỉ niệm tuổi thơ sống bên bà
a Kỉ niệm thời thơ ấu, năm bốn tuổi (Khổ 2)
- Ấn tượng không thể nào quên là ấn tượng về cái đói.
- Ấn tượng sâu đậm nhất là ấn tượng về mùi khói: Khói hun nhoèn mắt, mũi còn
cay.
+ Mùi khói, khói hun:
• Miêu tả chân thực cuộc sống tuổi thơ.
• Tình cảm tha thiết, bâng khuâng, nhớ thương ngậm ngùi…
+ Sống mũi còn cay: là còn nguyên xúc động
---> Kỉ niệm trở thành ấn tượng ám ảnh suốt cuộc đời

Năm giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi
Hàng xóm bốn bên trở về lầm lụi

2. Hồi tưởng kỉ niệm tuổi thơ sống bên bà
b. Kỉ niệm thời niên thiếu, tám năm cháu ở cùng bà
Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa
Tu hú kêu trên những cánh đồng xa
Khi tu hú kêu, bà còn nhớ không bà?
Bà hay kể chuyện những ngày ở Huế
Tiếng tu hú sao mà tha thiết thế
Mẹ cùng cha công tác bận không về
Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu nghe
Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học
Nhóm bếp lửa, nghĩ thương bà khó nhọc
Tu hú ơi chẳng đến ở cùng bà
Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa!

Những kỉ niệm:
• Cháu cùng bà nhóm lửa
• Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu nghe
• Bà dạy cháu làm,
bà chăm
họcnào
Những
kỉcháu
niệm

được người cháu nhắc
Nghệ thuật:
Liệt kê các cụmđến
từ trong đoạn thơ? Tác
 Bà với tầm lòng đôn hậu, giàu tình yêu thương, tần
giả
đã
sử
dụng
biện
tảo, bao bọc, cưu mang, dạy dỗ cháu.
pháp nghệ thuật gì?

Tiếng tu hú kêu:
+ Lúc mơ hồ, văng vẳng “trên cánh đồng xa”
+ Lúc gần gũi, dục dã nghe sao mà tha thiết.
+ Lúc gióng giả, dồn dập như gọi mời.
+ Lúc rời rạc, khắc khoả, kêu hoà kêu mãi.

 Tiếng tu hú kêu là âm thanh tha thiết gợi nỗi
nhớ quê hương, nhớ thương bà tha thiết.

2. Hồi tưởng kỉ niệm tuổi thơ sống bên bà
c. Hình ảnh bà trong những năm kháng chiến khó khăn (Khổ 4)
Năm giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi
Hàng xóm bốn bên trở về lầm lụi
Đỡ đần bà dựng lại túp lều tranh
Vẫn vững lòng, bà dặn cháu đinh ninh:
Bố ởở chiến
chiến khu,
khu, bố
bố còn
còn việc
việc bố
bố
““ Bố
Mày có
có viết
viết thư
thư chớ
chớ kể
kể này,
này, kể
kể nọ,
nọ,
Mày
Cứ bảo
bảo nhà
nhà vẫn
vẫn được
được bình
bình yên!”
yên!”
Cứ

Lời dẫn trực tiếp:
 Hình dung cụ thể giọng nói, tiếng cười,
tình cảm, suy nghĩ…
 Phẩm chất của người phụ nữ việt
Nam: Giầu lòng yêu nước, đức hy
sinh, kiên trì nhóm lửa và giữ lửa.

2. Hồi tưởng kỉ niệm tuổi thơ sống bên bà
c. Hình ảnh bà trong những năm kháng chiến khó khăn (Khổ 4)

Năm
Năm giặc
giặc đốt
đốt làng
làng cháy
cháy tàn
tàn cháy
cháy rụi
rụi
Hàng
Hàng xóm
xóm bốn
bốn bên
bên trở
trở về
về lầm
lầm lụi
lụi
Đỡ
Đỡ đần
đần bà
bà dựng
dựng lại
lại túp
túp lều
lều tranh
tranh
Vẫn vững lòng, bà dặn cháu đinh ninh:
“ Bố ở chiến khu, bố còn việc bố
Mày có viết thư chớ kể này, kể nọ,
Cứ bảo nhà vẫn được bình yên!”

Tội ác tày trời cuả thực dân Pháp xâm lược:
+ Không chỉ cướp của, giết người.
+
? Từ khổ thơ này, giúp
Đốt phá làng mạc đến “cháy tàn cháy rụi”. -->
em hiểu gì về tội ác của
Tội ác huỷ diệt sự sống.
kẻ thù và vẻ đẹp tinh
thần của con người Việt
Nam trong chiến tranh?
Hoàn cảnh khốc liệt của chiến tranh càng
tôn vinh vẻ đẹp tinh thần sáng ngời của
con người Việt Nam:
+ Tinh thần đoàn kết xóm làng.
+ Là ý chí nghị lực và niềm tin bền vững
của những người bà, người mẹ ở hậu
phương hướng ra tiền tuyến.
+ Là tình bà cháu gắn bó hoà quyệt trong

2. Hồi tưởng kỉ niệm tuổi thơ sống bên bà
c. Hình ảnh bà gắn liền với ngọn lửa (Khổ 5)
- Từ hình ảnh bếp lửa cụ thể, tĩnh tại, khách quan
 Ngọn lửa trừu tượng chủ quan, ý tứ sâu xa:
 Ngọn lửa trường tồn bất diệt của tình bà cháu gắn với tinh yêu nước, tin tưởng vào kháng
HOẠT
ĐỘNG
CÁ
NHÂN
chiến.
 Bà không chỉ là người nhóm lửa mà còn là người giữ lửa - ngọn lửa của niềm tin ấm nóng,
toả Đọc
sáng. khổ 5 và cho biết: Từ hình ảnh Bếp lửa ở khổ đầu, đoạn cuối của

dòng hồi tưởng về kỉ niệm tuổi thơ sống bên bà với hình ảnh ngọn lửa
“Một ngọn lửa, lòng bà luôn ủ sẵn
Một ngọn lửa chứa niềm tin dai dẳng”.
Vậy, hình ảnh “ngọn lửa” có ý nghĩa gì?

3. Những suy ngẫm và cảm nhận của người cháu về bà
Lận đận đời bà biết mấy nắng mưa
Mấy chục năm rồi, đến tận bây giờ
Bà vẫn giữ thói quen dậy sớm
Nhóm bếp lửa ấp iu nồng đượm
Nhóm niềm yêu thương, khoai sắn ngọt bùi
Nhóm nồi xôi gạo mới sẻ chung vui
Nhóm dậy cả những tâm tình tuổi nhỏ
Ôi kì lạ và thiêng liêng bếp lửa!

Lận đận
Nắng mưa

Từ láy
Ẩn dụ

Cuộc đời gian
lao, vất vả

3. Những suy ngẫm và cảm nhận của người cháu về bà
Lận đận đời bà biết mấy nắng mưa
Mấy chục năm rồi, đến tận bây giờ
Điệp từ nhóm được lặp lại 4 lần:
Điệp từ “Nhóm” được lặp
Bà
vẫn
giữ
thói
quen
dậy
sớm
- Giống nhau: Nhóm có đặc điểm chung là gắn với hành động nhóm bếp,
nhómcác
lửa.câu thơ này
lại trong
Nhóm
bếp lửa ấp iu nồng đượm
- Khác
nhau:
có ý nghĩa giống và khác
yêu
khoaisắn
ngọt
• Nhóm
Nhóm niềm
bếp lửa
ấp thương,
iu nồng đượm
Nhóm
bếpbùi
để sưởi ấm cho cháu khỏi
cái như
giá lạnh...
nhau
thế nào.
• Nhóm
xôithương
gạo mới
sẻsắn:
chung
vuikhoai sắn cho cháu ăn đỡ đói. Sự ngọbùi của khoai sắn, của
Nhóm nồi
- Yêu
khoai
Luộc
tình yêu
thương…
Nhóm
dậy
cả những tâm tình tuổi nhỏ
• Ôi
Nhóm:
Xôithiêng
gạo mớiliêng
--> Khơi
dậy tình đoàn kết xóm làng, chia ngọt, sẻ bùi
kì lạ và
bếp lửa!
• Nhóm: - Tâm tình tuổi nhỏ --> Thắp sánh những hoài bão, ước mơ, khát vọng của tuổi trẻ

 Bà là người nhóm lửa, giữ lửa và truyền lửa (ngọn lửa của sự sống, niềm
tin và tình tình yêu thương).

 Bếp lửa trở thành một mảng tâm hồn, một phần không thể thiếu trong đời sống
tinh thần của cháu.

THẢO LUẬN CẶP ĐÔI
? Trở về hiện tại, nhà thơ muốn nói gì với
bà?
? Mở đầu bài thơ là hình ảnh bếp lửa, kết
thúc bài thơ vẫn là hình ảnh bếp lửa.
Vậy câu kết bài thơ có ý nghĩa gì?

- Trở về hiện tại, nhà thơ lại muốn hỏi bà, nhắc
bà việc nhóm bếp để nói lên: mặc dù có nhiều
thay đổi nhưng cháu không bao giờ quên quá
khứ, không bao giờ quên được hình ảnh bà với
bếp lửa của một thời thơ ấy gian nan nghèo khổ
mà ấm áp nghĩa tình.

- Mở đầu bài thơ là hình ảnh bếp lửa, kết thúc
bài thơ vẫn là hình ảnh bếp lửa. Như vậy hình
ảnh trung tâm mở đầu, khơi nguồn mạch cảm
xúc của bài thơ, của dòng hồi tưởng đã được
khép lại bằng chính hình ảnh ấy.

- Mặc dù có nhiều thay đổi nhưng cháu không
bao giờ quên quá khứ, không bao giờ quên
được hình ảnh bà với bếp lửa của một thời thơ
ấy gian nan nghèo khổ mà ấm áp nghĩa tình.

LUYỆN TẬP
Bài thơ Bếp lửa, sâu hơn ý nghĩa nói về bà,
về tình bà cháu, còn có ý nghĩa gì?

-Bài thơ còn có ý nghĩa triết lí thầm kín: Những gì là thân thiết nhất
của tuổi thơ mỗi người đều có sức toả sáng, nâng đỡ con người
suốt cả cuộc đời. Tình yêu thương và lòng biết ơn bà chính là một
biểu hiện của tình yêu thương gắn bó với gia đình, quê hương, và
đó cũng là khởi đầu của tình người, tình yêu đất nước.

-Bài thơ còn có ý nghĩa triết lí thầm kín: Những gì là thân thiết nhất
của tuổi thơ mỗi người đều có sức toả sáng, nâng đỡ con người
suốt cả cuộc đời. Tình yêu thương và lòng biết ơn bà chính là một
biểu hiện của tình yêu thương gắn bó với gia đình, quê hương, và
đó cũng là khởi đầu của tình người, tình yêu đất nước.

HƯỚNG DẪN
VỀ NHÀ

- Học thuộc bài thơ.
- Phân tích ý nghĩa biểu tượng của hình ảnh
bếp lửa trong bài thơ.
- Soạn bài: Làng – Kim Lân

CẢM ƠN CÁC EM ĐÃ
LẮNG NGHE BÀI GIẢNG!