ỦY BAN NHÂN DÂN QUẬN 12
TRƯỜNG THCS TRẦN PHÚ.

Em biết gì về con đường Trường Sơn huyền thoại trong
kháng chiến chống Mĩ?

CHỦ ĐỀ 10: THƠ VIỆT NAM TRƯỚC NĂM 1975 (TT)

Tiết 52, 53 - Văn bản

BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG
_Phạm Tiến Duật_
KÍNH

I. Đọc - Hiểu chú thích
1. Tác giả: Phạm Tiến Duật (1941- 2007)

- Phạm Tiến Duật (1941- 2007) quê huyện Thanh Ba,
tỉnh Phú Thọ, gương mặt tiêu biểu cho thế hệ nhà thơ
trẻ thời chống Mĩ.
- Sự xuất hiện của
Phạm Tiến Duật với
giải nhất cuộc thi thơ
báo Văn nghệ (1969 –
1970) đã tạo đà cho
sự khởi sắc của thơ
hiện đại Việt Nam
trong kháng chiến
chống Mỹ. Ông được
coi là nhà thơ mặc áo
lính tiêu biểu cho một
- Thơ của Phạm Tiến Duật có nét riêng là giọng điệu
thời oanh liệt..
rất sôi nổi của tuổi trẻ vừa có cả sự ngang tàng tinh
nghịch nhưng lại vô cùng sâu sắc. Nhiều bài thơ của
ông đã được phổ nhạc thành bài hát, tiêu biểu là bài
“Trường Sơn Đông, Trường Sơn Tây”.

I. Đọc - Hiểu chú thích
1. Tác giả: Phạm Tiến Duật (1941- 2007)
2. Tác phẩm: Xem Sgk/129,130
- Hoàn cảnh sáng tác: Được viết năm 1969, trong thời
kì kháng chiến chống Mỹ đang diễn ra ác liệt.
- Thể thơ: Tự do
- Chủ đề: Vẻ đẹp hình ảnh người lính lái xe ở Trường
Sơn trong những năm chống Mĩ.

Hoàn
cảnh
sáng
tác

Thể
loại

Chủ đề

Bố cục

Khổ 1+2: Tư thế
thế hiên ngang
của người lính

Khổ 3+4: Tinh
thần dũng cảm,
lạc quan bất
chấp khó khăn
gian khổ

Khổ 5+6: Tinh
thần đồng chí
đồng đội của
người lính

Khổ 7: Lòng yêu
nước và ý chí
giải phóng

BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
Không có kính không phải vì xe không có kính
Bom giật bom rung kính vỡ đi rồi
Ung dung buồng lái ta ngồi,
Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng.

Những chiếc xe từ trong bom rơi
Đã về đây họp thành tiểu đội
Gặp bè bạn suốt dọc đường đi tới
Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi.

Nhìn thấy gió vào xoa mắt đắng
Nhìn thấy con đường chạy thẳng vào tim
Thấy sao trời và đột ngột cánh chim
Như sa như ùa vào buồng lái.

Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời
Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy
Võng mắc chông chênh đường xe chạy
Lại đi, lại đi trời xanh thêm.

Không có kính, ừ thì có bụi,
Bụi phun tóc trắng như người già
Chưa cần rửa phì phèo châm điếu thuốc
Nhìn nhau mặt lấm cười ha ha.

Không có kính, rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước,
Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước:
Chỉ cần trong xe có một trái tim.

Không có kính ừ thì ướt áo
Mưa tuôn mưa xối như ngoài trời
Chưa cần thay, lái trăm cây số nữa
Mưa ngừng, gió lùa khô mau thôi.

Phạm Tiến Duật

Ý NGHĨA NHAN ĐỀ BÀI THƠ
“Xe không kính'':

Khác lạ, độc đáo
Là hình ảnh xuyên suốt toàn bài
Sự gắn bó, am hiểu hiện thực đời sống chiến tranh

“Bài thơ”: Chất thơ toát lên từ hiện thực khốc liệt ấy
 Bài thơ không phải chỉ viết về những chiếc xe không kính, viết về hiện
thực khốc liệt của chiến tranh mà chủ yếu khai thác chất thơ vút lên từ
hiện thực ấy, chất thơ của tuổi trẻ Việt Nam vượt lên những khắc nghiệt
của chiến tranh.

II. Đọc – Hiểu văn bản:
1. Hình ảnh những chiếc xe không kính:
- Xe: Không kính, không đèn, không mui, thùng xe bị
xước.
- Nguyên nhân: Bom giật, bom rung kính vỡ đi rồi
- Nghệ thuật: Câu thơ đậm chất văn xuôi, tả thực, điệp
ngữ, liệt kê, động từ mạnh
→ Những chiếc xe độc đáo, mang đầy thương tích mà
vẫn hiên ngang ra trận.
=> Tái hiện chân thực sự tàn phá ác liệt của bom
đạn trong chiến tranh.

Không có kính không phải vì xe không
có kính
Bom giật bom rung kính vỡ đi rồi
Không có kính, rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước,

II. Đọc – Hiểu văn bản:
2. Hình ảnh những chiến sĩ lái xe:
* Tư thế
- Ung dung
- Nhìn  đất, trời, thẳng
gió … xoa mắt đắng
con đường chạy thẳng vào tim
sao trời, cánh chim như sa, ùa vào buồng lái
- Nghệ thuật: Đảo ngữ, điệp ngữ, liệt kê, nhân hóa
→ Tư thế hiên ngang, tự tin

Ung dung buồng lái ta ngồi,
Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng.
Nhìn thấy gió vào xoa mắt đắng
Nhìn thấy con đường chạy thẳng vào tim
Thấy sao trời và đột ngột cánh chim
Như sa như ùa vào buồng lái.

II. Đọc – Hiểu văn bản:
2. Hình ảnh những chiến sĩ lái xe:
* Tinh thần, thái độ
- Không có kính, ừ thì có bụi,
Bụi phun tóc trắng như người già
- Không có kính ừ thì ướt áo
Mưa tuôn mưa xối như ngoài trời
- Nghệ thuật: Điệp cấu trúc, liệt kê, so sánh, khẩu ngữ
→ Thiên nhiên khắc nghiệt và thái độ sẵn sàng chấp
nhận mọi hiểm nguy gian khó.
- Chưa cần rửa …phì phèo … cười ha ha,
- Chưa cần thay …lái trăm cây số nữa…khô mau thôi
- Nghệ thuật: Từ tượng hình, tượng thanh, khẩu ngữ
→ Tinh thần lạc quan yêu đời, trẻ trung sôi nổi.

Không có kính, ừ thì có bụi,
Bụi phun tóc trắng như người già
Chưa cần rửa phì phèo châm điếu thuốc
Nhìn nhau mặt lấm cười ha ha.
Không có kính ừ thì ướt áo
Mưa tuôn mưa xối như ngoài trời
Chưa cần thay, lái trăm cây số nữa
Mưa ngừng, gió lùa khô mau thôi.

II. Đọc – Hiểu văn bản:
2. Hình ảnh những chiến sĩ lái xe:
* Tình đồng đội
- từ trong bom rơi…họp thành tiểu đội…gặp bè bạn…
bắt tay qua cửa kính vỡ rồi.
- Nghệ thuật: Hình ảnh tả thực giàu sức gợi, khẩu ngữ
→ Đồng cam cộng khổ, cùng chung lý tưởng.
- Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời
Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy
- Nghệ thuật: Cách định nghĩa “rất lính”, tếu táo
nhưng chân tình.
→ Tình đồng đội ấm áp, thân thương, sẵn sàng sẻ chia
như một gia đình.
-Võng mắc chông chênh… lại đi, lại đi trời xanh thêm.
- Nghệ thuật: Điệp ngữ, từ láy, ẩn dụ.
→ Niềm lạc quan, tin tưởng của người lính về sự tất
thắng của cuộc kháng chiến chống Mỹ.

Những chiếc xe từ trong bom rơi
Đã về đây họp thành tiểu đội
Gặp bè bạn suốt dọc đường đi tới
Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi.
Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời
Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy
Võng mắc chông chênh đường xe chạy
Lại đi, lại đi trời xanh thêm.

II. Đọc – Hiểu văn bản:
2. Hình ảnh những chiến sĩ lái xe:
* Ý chí giải phóng miền Nam
- Không có: không kính, đèn, mui xe, thùng xe xước
- Nghệ thuật: Hình ảnh tả thực, liệt kê
→ Hiện thực chiến tranh khốc liệt, dữ dội, nguy hiểm
- Có: Xe vẫn chạy … chỉ cần.. có một trái tim
- Nghệ thuật: Đối lập, hình ảnh hoán dụ
→ Lòng yêu nước thiết tha, ý chí kiên cường giải
phóng miền Nam.
=> Truyền thống yêu nước, ý chí giải phóng miền
Nam son sắt là cội nguồn của thắng lợi vẻ vang.

Không có kính rồi xe không có đèn
Không có mui xe thùng xe có xước
Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước
Chỉ cần trong xe có một trái tim.

So sánh: Hình ảnh người lính trong bài “Bài thơ về tiểu đội xe
không kính” và “Đồng chí”

Điểm
chung

Nét
riêng

- Cùng phải trải qua những hoàn cảnh chiến đấu thiếu thốn về vật chất, những
điều kiện vô vùng khó khăn, nguy hiểm.
- Có những phẩm chất đáng quý:
+ Lòng yêu nước, ý chí, quyết tâm chiến đấu chiến thắng kẻ thù xâm lược.
+ Tinh thần đoàn kết, tình đồng chí đồng đội keo sơn, gắn bó.
+ Tinh thần lạc quan, coi thường mọi khó khăn, gian khổ.
- Đều toát lên một vẻ đẹp oai phong, lẫm liệt như khí phách, tâm hồn dân tộc
Việt Nam.

- Người lính trong “Đồng chí” xuất thân từ những người nông dân, họ mộc mạc,
giản dị.
- Người lính trong “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” là những chàng trai trẻ, có
trí thức, họ mang trong mình sự vui nhộn, tinh nghịch với khí thế mới và tinh
thần thời đại mới.

III. Tổng kết:
1. Nghệ thuật:
- Lựa chọn chi tiết độc đáo, hình ảnh chân thực.
- Ngôn ngữ giàu tính khẩu ngữ, nhịp điệu linh hoạt,
giọng điệu ngang tàng, trẻ trung.
- Khắc họa hình ảnh độc đáo: những chiếc xe không kính.
2. Nội dung:
- Bài thơ đã khắc họa hình ảnh đẹp đẽ, ngang tàng, đầy
khí phách, đầy chất kiêu hùng trong vẻ giản dị nhất của
người lính lái xe thời chống Mĩ.

* Ghi nhớ: Sgk/131

Nhận xét của em về
nghệ thuật và nội dung
văn bản?

BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
Nội dung

Hình ảnh những
chiếc xe không kính
Tư thế
ung
dung
hiên
ngang

Nghệ thuật

Hình ảnh những
người chiến sĩ lái xe
Tinh thần Tình cảm
bất chấp
đồng đội
hiểm nguy gắn bó,
dũng
yêu
cảm
thương
lạc quan
sôi nổi

- Đậm chất hiện thực
- Nhiều câu văn xuôi
- Giọng điệu ngang tàng

Ý chí
quyết
tâm
vì miền
Nam

- Hình ảnh thơ độc đáo

Phiếu học tập: Nêu tác dụng của một số biệp pháp tu từ.
Biện pháp
Nghệ thuật liệt kê “không có kính, không có đèn,
không có mui, thùng xe có xước” kết hợp với điệp
ngữ: “không có”
Nhịp thơ: 2/2/2 (Nhìn đất, nhìn trời nhìn thẳng)
Hình ảnh “con đường chạy thẳng vào tim”
Điệp cấu trúc “không có… ừ thì” “chưa cần”
Hình ảnh “bắt tay qua cửa kính vỡ rồi”
Từ láy “chông chênh”
Điệp ngữ “lại đi” kết hợp với nhịp thơ 2/2/3
Nghệ thuật ẩn dụ “trời xanh thêm”
Hình ảnh hoán dụ “trái tim”

Tác dụng

Hướng dẫn tự học
- Nắm chắc nội dung, nghệ thuật bài thơ.
- Hoàn thành phiếu bài tập
Picture Here and Send to Back
- Chuẩn bị bài: Đoàn thuyềnYourđánh
cá (Tìm hiểu về tác giả; Hoàn
cảnh ra đời bài thơ;Tìm hiểu nội dung và nghệ thuật bài thơ
theo câu hỏi SGK)