Tập làm văn

Trang 122

Đố bạn bài hát trên
nói về nhân vật nào?
BÀ CHÁU

Tìm chi tiết miêu tả người bà
trong bài hát trên ?
tóc trắng
như mây

bà vui

tả ngoại hình

tả tính tình/
hoạt động

Hãy nêu cấu tạo
của bài văn tả
người ?

Nhận biết được những chi tiết tiêu biểu, đặc sắc
về ngoại hình, hoạt động của nhân vật qua hai
bài văn Bà tôi và Người thợ rèn.
Hiểu được tác dụng của việc quan sát
chọn lọc chi tiết trong văn tả người.

Bài 1
Đọc bài văn sau và ghi lại những đặc điểm
ngoại hình của người bà (mái tóc, đôi mắt,
khuôn mặt,...)

Bà tôi ngồi cạnh tôi, chải đầu. Tóc
bà đen và dày kì lạ, phủ kín cả hai vai,
xõa xuống ngực, xuống đầu gối. Một
tay khẽ nâng mớ tóc lên và ướm trên
tay, bà đưa một cách khó khăn chiếc
lược thưa bằng gỗ vào mớ tóc dày.

Giọng bà trầm bổng, ngân nga như
tiếng chuông. Nó khắc sâu vào trí nhớ
tôi dễ dàng, và như những đóa hoa,
cũng dịu dàng, rực rỡ, đầy nhựa sống.
Khi bà mỉm cười, hai con ngươi đen
sẫm nở ra, long lanh, dịu hiền khó tả,
đôi mắt ánh lên những tia sáng ấm áp,
tươi vui. Mặc dù trên đôi má ngăm
ngăm đã có nhiều nếp nhăn, khuôn
mặt của bà tôi hình như vẫn tươi trẻ.
Theo MÁC–XIM GO-RƠ-KI

Bài văn tả những
đặc điểm ngoại
hình nào của
người bà?

mái tóc

đôi mắt

khuôn mặt

giọng nói

đen, dày kì lạ, phủ kín hai vai, xõa xuống ngực,
xuống đầu gối ; mớ tóc dày khiến bà đưa chiếc
lược thưa bằng gỗ một cách khó khăn.

(Khi bà mỉm cười) Hai con ngươi đen sẫm nở ra,
long lanh, dịu hiền khó tả, ánh lên những tia
sáng ấm áp, tươi vui.

đôi má ngăm ngăm, đã có nhiều nếp nhăn
nhưng khuôn mặt bà hình như vẫn tươi trẻ.

trầm bổng, ngân nga như tiếng chuông ; khắc sâu
vào trí nhớ cậu bé ; dịu dàng, rực rỡ, đầy nhựa
sống như những đóa hoa.

Bạn hãy nhận xét gì về cách
miêu tả ngoại hình của tác
giả?
(tác giả đã quan sát và chọn lọc
các chi tiết như thế nào?)

Tác giả đã ngắm bà rất kĩ, đã

chọn lọc những
chi tiết tiêu biểu

về ngoại hình của bà để miêu tả.

Bài văn ngắn gọn, sống động.
Khắc họa rất rõ hình ảnh
của người bà.
Bộc lộ tình yêu của
đứa cháu nhỏ qua
từng lời tả.

Nghề rèn đỏ lửa còn tiền
Nguội lò tắt lửa phụt đèn hết tiêu
Câu ca dao
trên nói đến
ai?

Vui nghề thợ rèn
https://
www.youtube.co
m/watch?
v=6LllLOGvojQ

Bài 2. Đọc và ghi lại những chi tiết tả người
thợ rèn đang làm việc trong bài văn sau:

Ngồi xem anh Thận làm việc thật thích: Có
cái gì rất khỏe rất say trong công việc của anh,
sinh động và hấp dẫn lạ thường. Này đây, anh bắt
lấy thỏi thép hồng như bắt lấy một con cá sống.
Dưới những nhát búa hăm hở của anh, con cá lửa
ấy vùng vẫy, quằn quại, giãy lên đành đạch.
Những chiếc vảy của nó bắn ra tung tóe thành
những tia lửa sáng rực. Nó nghiến răng ken két,
nó cưỡng lại anh, nó không chịu khuất phục.

Anh quặp lấy nó trong đôi kìm sắt dài, lại dúi đầu
nó vào giữa đống than hồng.
Thổi nào ! - Anh bảo cậu thợ phụ.
Cậu thanh niên rướn người lên. Đôi ống bễ thở phì
phò. Những chiếc lưỡi lửa liếm lên rực rỡ.
- Thôi ! - Anh nói.
Cậu thợ phụ trở tay lau mồ hôi đầm đìa trên
khuôn mặt ửng hồng vì hơi nóng, trong khi anh
Thận lại lôi con cá lửa ra, quật nó lên hòn đe và
vừa hằm hằm quai búa choang choang vừa nói rõ
to: “ Này... Này...Này...”

Cuối cùng con cá lửa đành chịu thua. Nó nằm ưỡn
dài ngửa bụng ra trên đe mà chịu những nhát búa
như trời giáng. Và tới lúc anh trở tay ném nó đánh
xèo một tiếng vào cái chậu nước đục ngầu làm cho
chậu nước bùng sôi lên sùng sục thì nó đã biến
thành một chiếc lưỡi rựa vạm vỡ và duyên dáng.
Anh Thận chỉ liếc nhìn nó một cái, như một kẻ
chiến thắng. Và anh lại bắt đầu một cuộc chinh
phục mới.
Theo Nguyên Ngọc

Những chi tiết
tả người thợ rèn
đang làm việc

Bắt lấy thỏi thép hồng như bắt một
con cá sống.
Quai những nhát búa hăm hở (khiến con cá
lửa vùng vẫy, quằn quại, giãy đành đạch, vảy bắn
tung tóe thành những tia lửa sáng rực,…).
Quặp thỏi sắt trong đôi kìm sắt dài, dúi
đầu nó vào giữa đống than hồng ; lệnh cho thợ
phụ thổi bễ.

Lôi con cá lửa ra, quật nó lên đe, vừa
hằm hằm quai búa choang choang vừa
nói rõ to: “Này… Này… Này…”.
Trở tay ném thỏi sắt đánh xèo một tiếng
vào chậu nước đục ngầu.
Liếc nhìn lưỡi rựa như một kẻ chiến
thắng, lại bắt đầu cuộc chinh phục mới.

Bạn có nhận xét gì về cách
miêu tả anh thợ rèn đang
làm việc của tác giả? (tác giả
đã quan sát và chọn lọc các
chi tiết như thế nào?)

Tác giả đã quan sát rất kĩ
hoạt động của người thợ rèn; miêu tả
quá trình thỏi thép hồng qua bàn tay
anh đã biến thành một lưỡi rựa vạm
vỡ, duyên dáng.

Thỏi thép hồng được ví như một con
cá bướng bỉnh, hung dữ ; anh thợ
rèn như một người chinh phục mạnh
mẽ, quyết liệt. Người đọc bị cuốn hút
bởi cách tả của tác giả.

Bài văn hấp dẫn,
sinh động.

Khi quan sát viết một bài
văn tả người, cần lưu ý:

4. Khi viết cần kết hợp với nhận
xét, liên tưởng, thể hiện cảm xúc
của mình với nhân vật.

3. Quan sát, chọn lọc để đưa
vào bài những chi tiết tiêu
biểu, nổi bật, gây ấn tượng.

1. Xác định mục đích rõ ràng
để tập trung quan sát ngoại
hình, họat động của nhân
vật.

2. Tập trung quan sát kĩ đối
tượng định tả. Vận dụng
nhiều giác quan để quan sát.

Tác dụng của việc quan sát và
chọn lọc chi tiết để tả người là:
Tìm ra đặc điểm riêng biệt, tiêu biểu
khi miêu tả sẽ làm cho đối tượng này không
giống đối tượng khác. Bài viết sẽ hấp dẫn,
không lan man, dài dòng.