TIẾNG GÀ TRƯA - XUÂN QUỲNH
Trên đường hành quân xa
Dừng chân bên xóm nhỏ
Tiếng gà ai nhảy ổ
Cục, cục tác, cục ta
Nghe xao động nắn trưa
Nghe bàn chân đỡ mỏi
Nghe gọi về tuổi thơ.

VIẾT VỀ TÌNH CẢM BÀ CHÁU

Tay bà khum soi trứng
Dành từng quả chắt chiu

Tiết 56, 57

(Bằng Việt)

BÀI 11: BẾP LỬA
(Bằng Việt)

I. Tìm hiểu chung:
1. Tác giả:
hãyViệt
nêusinh
những
biết của em về tác giả Bằng Việt?
-Em
Bằng
nămhiểu
1941.
- Quê:Thạch Thất – Hà Tây ( Hà
Nội).
- Thuộc lớp nhà thơ trưởng thành
trong kháng chiến chống Mỹ.
- Đề tài: Viết về kỉ niệm, ước mơ
của tuổi trẻ.
- Phong cách sáng tác: trong trẻo,
mượt mà, giàu suy tư, triết luận.

- Thơ Bằng Việt
trong trẻo, mượt mà,
khai thác những kỉ
niệm và mơ ước tuổi
trẻ nên gần gũi với
bạn đọc trẻ nhất là
trong nhà trường.

BÀI 11: BẾP LỬA
(Bằng Việt)

I. Tìm hiểu chung:

2. Tác phẩm:

Bài thơ
năm
1963vàkhi
tácgian
giả đang
EmBếp
hãyLửa
nêu sáng
hoàn tác
cảnh
ra đời
thời
là sinh
nghành
sángviên
tác học
bài thơ
này?luật tại Liên Xô cũ.
được in trong tập "Hương cây- Bếp lửa" (1968).

Văn bản :

BẾP LỬA
- Bằng Việt -

- Hoàn cảnh: Viết 1963, khi tác giả
đang là sinh viên học nghành luật tại
Liên Xô cũ.

“…Những năm đầu theo học
Luật tại đây tôi nhớ nhà kinh
khủng.Tháng 9 ở bên đó trời se
se lạnh, buổi sáng sương khói
bay mờ mờ mặt đất, ngoài cửa
sổ, trên các vòm cây gợi cảnh
mùa đông ở quê nhà. Mỗi buổi
dậy sớm đi học, tôi hay nghĩ
đến hình ảnh một bếp lửa thân
quen, nhớ tới hình ảnh bà nội
lụi cụi dậy sớm nấu nồi xôi,
luộc củ khoai, củ sắn cho
cả nhà…” Đây cũng chính là
nguồn khơi mạch cảm xúc
cho Bằng Việt viết bài thơ
“Bếp lửa”.

Văn bản :

BẾP LỬA
- Bằng Việt Bà nội tôi là phụ nữ nông dân
chân chất bình dị.Với tôi, bà là
hiện thân của sự cần cù nhẫn lại
và đức hi sinh.

“Tôi viết bài thơ Bếp lửa năm 1963,
lúc đang học năm thứ 2 Đại học tổng
hợp Quốc gia Kiev (Ukrai na). Mùa
đông nước Nga rất lạnh, phải đốt lò
để sưởi. Ngồi sưởi lửa, tôi bỗng nhớ
đến “ Bếp lửa” quê nhà, nhớ bà tôi,
nhớ người nhóm bếp. Xa bà, xa gia
đình khi đã trưởng thành tức là có độ
lùi xa để nhớ và suy ngẫm những giá
trị tinh thần nên bài thơ viết rất nhanh.
Viết “Bếp lửa, tôi chỉ muốn giãi bày
tâm trạng thật của lòng mình”.

BÀI 11: BẾP LỬA
(Bằng Việt)

* Thể loại: Thơ tự do
PTBĐ: BC +TS +MT + NL
Văn bản thuộc thể
loại gì? PTBĐ?

BÀI 11: BẾP LỬA
(Bằng Việt)
* Mạch cảm xúc và bố cục bài thơ:
? - Bài thơ làBài
lời của
cháu
nói vật
về bà
và bếp
quêNói
hương.
thơ người
là lời của
nhân
nào?
Nói lửa
về ai?
về điều gì?
 - Gợi lại những kỉ niệm thời thơ ấu bên bà và bếp lửa.
 * Mạch cảm xúc: Mạch cảm xúc của bài thơ đi từ hồi tưởng đến hiện tại, từ
suycảm
ngẫm.
? kỉ niệm đến
Mạch
xúc của bài thơ được triển khai như thế nào?
 * Bố cục: 4 phần
+ Phần 1: ba dòng đầu:
Hình ảnh bếp lửa khơi nguồn cho dòng hồi tưởng cảm xúc về bà.
?
Dựa vào mạch cảm xúc của nhân vật trữ tình em hãy nêu bố cục của
+ Phầnbài
2: tiếp
thơ?đến chứa niềm tin dai dẳng.
Hồi tưởng những kỉ niệm tuổi thơ sống bên bà và hình ảnh bà gắn liền với
hình ảnh bếp lửa.
+ Phần 3: tiếp đến thiêng liêng- bếp lửa.
Suy ngẫm về bà và cuộc đời bà.
+ Phần 4: còn lại: Nỗi niềm thương nhớ bà của người cháu xa quê

Văn bản :

BẾP LỬA
- Bằng Việt MẠCH CẢM XÚC
Suy ngẫm
(Hiện tại)

Hồi tưởng kỉ niệm
(quá khứ)

Hình ảnh
bếp lửa

Dòng hồi
tưởng về kỉ
niệm tuổi thơ

Suy ngẫm về
bà, về bếp
lửa

Khổ 1

Khổ
2,3,4

Khổ
5,6

BỐ CỤC

Cảm xúc của
cháu trong
thực tại
Khổ
7

BÀI 11: BẾP LỬA
(Bằng Việt)

II. Phân tích:
1. Những hồi tưởng về bà và bếp lửa :
?

Hình ảnh đầu tiên hiện lên trong kí ức của tác giả là hình ảnh
nào?
Hình ảnh Bếp lửa.

?

Hình ảnh bếp lửa được hình dung trong trí nhớ của tác giả
như thế nào?

Những câu thơ trên sử dụng biện pháp nghệ
Một bếp lửa
chờn
vờn sương sớm
thuật
gì?
Một bếp lửa ấp iu nồng đượm

BÀI 11: BẾP LỬA
(Bằng Việt)
Một bếp lửa chờn vờn
ấp iu
iu
Một bếp lửa ấp

1. Những hồi tưởng về bà và
bếp lửa:

sương sớm

nồng đượm

mấy nắng
nắngmưa
mưa
Cháu thương bà biết mấy

Từ láy “chờn vờn”

ấp iu

Hình ảnh ẩn dụ
“ biết mấy nắng

Gợi bếp lửa thực bập bùng
trong sương sớm
Gợi sự ám ảnh day dứt
trong tâm trí của tác giả
Gợi bàn tay kiên nhẫn, khéo
léo của người nhóm lửa
Gợi tấm lòng chi chút của bà
dành cho con cháu
Gợi vẻ đẹp tần tảo, chịu
thương chịu khó của bà

Người
thương
Trong câu: “Cháu thương bà biết mấy nắng mưa” tác
giảcháu
đã sử
dụngbà
mưa”
vô hạn
biện pháp nghệ thuật gì? Nêu tác dụng của biện pháp
nghệ thuật ấy?

BÀI 11: BẾP LỬA
(Bằng Việt)

1. Những hồi tưởng về bà và bếp lửa :
? Trong
dòngsâu
hồiđậm
tưởng
của lòng
cháu,cháu
những
Ấn tượng
trong
hồikỉ
lênniệm
4
nào về bà và tình bà
cháu
được gợi lại ?
tuổi
là gì?

* Năm cháu 4 tuổi.

Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
Bố đi đánh xe, khô rạc ngựa gầy

“Năm Ất Dậu tháng ba còn nhớ mãi 
Giống Lạc Hồng cực trải lắm đau thương! 
Những thây ma thất thểu đầy đường, 
Rồi ngã gục không đứng lên vì…đói!” 

“Ta nhớ mãi cái thời kỳ đen tối! 
Quên làm sao tội lỗi kẻ xâm lăng! 
Quên làm sao mối thù hận khôn cùng! 
Quên sao được hai triệu người chết đói!” 
(Bàng Bá Lân). 

* Trong tám năm ròng
Trong hồi tưởng của cháu, kỉ niệm nào khác nữa về
được
nhắc
?
Tiếng chim tu húbà
vang
vọng
trêntớinhững
cánh đồng xa.
Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa
Tu hú kêu trên những cánh đồng xa
Khi tu hú kêu, bà còn nhớ không bà
Bà hay kể chuyện những ngày ở Huế
Tiếng tu hú sao mà tha thiết thế!
Mẹ cùng cha công tác bận không về
Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu nghe
Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học.
Nhóm bếp lửa nghĩ thương bà khó nhọc,
Tu hú ơi! Chẳng đến ở cùng bà
Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa?
-Vì

sao tiếng tu hú ám ảnh tâm trí người cháu đến thế?

BÀI 11: BẾP LỬA
(Bằng Việt)


1. Những hồi tưởng về bà và bếp lửa :
+ Tuổi niên thiếu: nhớ về tiếng chim Tu hú  âm thanh quen
thuộc trở thành hình ảnh sáng tạo của tác giả.
Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa
Tu hú kêu trên những cánh đồng xa
Khi tu hú kêu…
…..tha thiết thế!
Nhắc
tớivềkỉnhững
niệm trong
8 nămchiến
này, tác
giả trong
còn nhắc
??
Khi
nhớ
năm tháng
tranh,
thời gian
tớihồi
những
điều
gìcháu
nữa như
về bà?
này
tưởng
của
thế nào?
?
Theo em, có nỗi niềm nào của người cháu
vang vọng
trong lời thơ “Tu hú ơi! Chẳng đến ở cùng bà
?
Đoạn thơ dẫn trực tiếp lời dặn cháu của bà nhằm mục
.
Kêu chi hoài đích
trên gì?
những cánh đồng xa”?

BÀI 11: BẾP LỬA
(Bằng Việt)


1. Những hồi tưởng về bà và bếp lửa :
về những năm tháng chiến tranh: cuộc sống đáng
?+ Nhớ
Khi nhớ về những năm tháng chiến tranh, trong thời gian
thương nhọc nhằn của hai bà cháu.
này hồi tưởng của cháu như thế nào?
bà kháng chiến và yêu nước.
? Người
Đoạn
Đoạnthơ
thơsửdẫn
dụng
trực
lờitiếp
dẫnlời
đódặn
là lời
cháu
dẫncủa
trực
bàtiếp
nhằm
haymục
gián
Điệp từ, hình ảnh
tượng
trưng
'ngọn
lửa”
tiếp?
Hãy
đích
chỉ ra
gì?
lời dẫn
đó? tình yêu
? thương
“Rồi sớm
chiều
lại tin
bếpvào
lửacuộc
bà nhen
conrồi
cháu
niềm
kháng chiến thắng lợi 
Một ngọn lửa,
Thấu hiểu, biết ơn, kính phục bà.
lòng bà luôn ủ sẵn
Một ngọn lửa chứa niềm tin
daigiữa
dẳng…”
?
Em hãy chỉ ra sự kết hợp
biểu cảm với miêu tả, tự sự,
bình luận
trong
thơpháp
và tác
dụng
củagì?
sự kết
hợpởấy?
Đoạn
thơ sử
dụngbài
biện
nghệ
thuật
Vì sao
đây
tác giả lại dùng từ “ngọn lửa” mà không nhắc lại “bếp
lửa”?
“Ngọn lửa” ở đây có ý nghĩa gì?

BÀI 11: BẾP LỬA
(Bằng Việt)

 2. Suy ngẫm về bà và cuộc đời bà:
biết mấy nắng mưa.
+?Sử Đoạn
dụng điệp
ngữ:
thơ sử
dụng biện pháp nghệ thuật gì?
nhóm.
 Hình ảnh bà hiện lên càng đậm nét hơn trong cháu.
Bà lận đận  qua nắng mưa  giữ thói quen dậy sớm.
Sự tần tảo, đức hy sinh chăm lo cho mọi người của bà.
?+ Hình
Hình
ảnh
bếp
lửa
được
bàảnh
nhóm
lên
trong
đoạn
văn
nàyvàlàtrở
ảnh
bếp
lửa
gắn
liền
với
bà-người
nhóm
lửa,
giữ
lửa,
Trong
bài
thơ
có
hai
hình
nổi
bật
gắn
bó
mật
thiết
?
gì?nhiều
Em
ý bà
nghĩa
củatin
cáccho
hình
đó?
truyền
lửahãy
củanêu
sự là
sống,
niềm
cácảnh
thế
hệ hồi
nối tưởng
đi lửa-ngọn
trở lại
lần
đó
và
bếp
lửa.
Trong
dòng
tiếp. của cháu hai hình ảnh ấy luôn gắn bó. Tại sao khi nhắc đến
Thảo
bếp lửa là người cháu nhớ đến bà và ngược lại, khi nhớ về bà
luận
lại nhớ ngay đến hình ảnh bếp lửa? Vì sao tác giả đi đến
khẳng định ngợi ca: “Ôi kì lạ và thiêng liêng-bếp lửa!”?

BÀI 11: BẾP LỬA
(Bằng Việt)

 3. Nỗi niềm thương nhớ bà của người cháu xa quê:
+ Giờ
cháu
đã đicủa
xa.em
Không
gian,
thời
gian xa cách,
Cảm
nhận
về đoạn
thơ
này?
Tasống
thấyđổi
trong
hồivẫn
tưởng
tácnhở
giả tình
về bàthương
bắt đầu từ
cuộc
thay
luôncủa
nhắc
hình
ảnhluôn
bếpmãnh
lửa, hình
nhớ
về bà
liệt. ảnh quen thuộc gần gũi
trong cuộc sống đời thường của mỗi gia đình. Với
cuộc sống hiện đại ngày nay, theo em hình ảnh “bếp
lửa” như thế nào? Em cảm nhận như thế nào về
hình ảnh bếp lửa (bữa ăn) ở gia đình em?

Văn bản :

BẾP LỬA
- Bằng Việt Hình ảnh bếp lửa
Chờn vờn

Ấp iu
Cảm xúc

Thương cuộc
đời vất vả

Tình yêu thương vô
hạn dành cho bà

Dòng hồi tưởng
Kỉ niệm năm
lên 4 tuổi

Kỉ niệm 8
năm ròng

-Tuổi thơ thiếu thốn
-Bà luôn yêu thương đùm bọc
=>Bà cháu gắn bó sâu nặng
Suy ngẫm về bà, về bếp lửa
Cảm xúc

Kỉ niệm năm
giặc đốt làng

BÀI 11: BẾP LỬA
(Bằng Việt)

III. Tổng kết:
QuaNhóm
thơ
hồiđã
tưởng
kết
hợp
và
suy
nhuần
ngẫm
nhuyễn
của
người
giữa
cháu
biểu
cảm
đã
trưởng
với
?Bài
1, 2: Em có suy nghĩ gì về tình bà cháu được
thành,
miêu
tả,bài
tựthơ
sựtrong
và
Bếp
bình
lửa
luận.
gợi
lại
Thành
những
công
kỉ niệm
của bài
đầythơ
xúccòn ở
thể
hiện
bài
thơ?
Thảo
động
sự
sáng
về tạo
người
hình
bàảnh
và tình
bếp bà
lửacháu,
gắn liền
đồngvới
thời
hình
thểảnh
hiệnngười
lòng
Nhóm
3,4:
Có
ývàkiến
cho
rằng:
ngoài
tình
bà
cháu,
kínhlàm
bà,
yêuđiểm
trân
tựa
trọng
khơi
gợi
biếtmọi
ơn của
kỉ
niệm,
người
cảm
cháu
xúcđối
vàvới
suybà
luận
bài
thơvà
bếp
có quê
nội dung
triết
sâu sắc; theo
và cũng
nghĩ
về bà
là
đối
tình
vớilửa
gia
bàcòn
cháu.
đình,
hương,
đấtlýnước.
em, đó là ý nghĩa triết lý gì?
Nhóm 5, 6: Em có nhận xét gì về nghệ thuật của bài
thơ? Từ bài thơ này, em rút ra được kinh nghiệm gì
khi làm bài văn biểu cảm.
IV.Luyện tập.

Hướng dẫn về nhà
1. Học thuộc lòng bài thơ.
2. Nắm được cấu trúc của bài theo
dòng hồi tưởng của tác giả.
3. Làm bài tập ở phần luyện tập.
4. Chuẩn bị bài Ánh trăng.