Bài 5 TRÒ CHUYỆN CÙNG THIÊN NHIÊN (13 tiết)
- ĐỌC: LAO XAO NGÀY HÈ
- - ĐỌC KẾT NỐI: ĐÁNH THỨC TRẦU - ĐỌC MỞ
RỘNG THỂ LOẠI: MỘT NĂM Ở TIỂU HỌC

TIẾNG VIỆT: THỰC HÀNH VỀ ẤN
DỤ VÀ HOÁN DỤ
NÓI VÀ NGHE: TRÌNH BÀY VỀ MỘT
CẢNH SINH HOẠT
ÔN TẬP

V¨n b¶n 1

Lao xao
TrÝch “Tuæi th¬ im lÆng”- Duy Kh¸n

I. Tri thức văn học
1. Kí:

Kí là thể loại văn học coi trọng sự thật và những trải nghiệm,
chứng kiến của người viết. Trong kí có những tác phầm theein về kể
sự việc như hồi kí, du kí, có những tác phẩm thiên về biểu cảm như
tùy bút, tản văn.
2. Hồi kí:
Chủ yếu kể lại những sự việc mà người viết đã từng tham dự
hoặc chứng kiến trong quá khứ. Các sự việc trong hồi kí thường
được theo trình tự thời gian, gắn với một hoặc nhiều giai đoạn trong
cuộc đời của tác giả.
3. Du kí:
Chủ yếu kể về những sự việc mới diễn ra hoặc đang diễn ra
gắn với các chặng đường trong hành trình tìm hiểu những vùng đất
nước kỳ thú của Việt Nam và thế giới. Nhân vật xưng tôi trong hồi
kí và du kí là hình ảnh tác giả.

II. Tìm hiểu văn bản Lao xao ngày hè.
1. Chuẩn bị đọc
Theo em, vì sao học sinh
thường yêu thích và
trông đợi mùa hè? Hãy
nói về vẻ đẹp của thiên
nhiên hoặc một trải
nghiệm đáng nhớ từ một
kỳ nghỉ hè đã qua.

2. Trải nghiệm cùng văn bản

3. Suy ngẫm và phản hồi.
3.1. Tìm hiểu chung
a. Tác giả

b. Tác
phẩm

Phiếu bài tập số 1

- Duy Khán (1934 -1995)
- Quê: Quế Võ – Bắc Ninh
- Là nhà văn trưởng thành trong thời kì kháng
chiến chống Mĩ cứu nước.

- Thể loại

Hồi ký

- Ngôi kể

Ngôi thứ nhất

- Chủ đề

Thể hiện tình yêu thiên nhiên, cuộc
sống ngày hè qua chuỗi hồi ức của tác
giả.

3.2. Cách kể chuyện, tìm hiểu bài
3.2.1: Kết hợp yếu tố miêu tả, biểu cảm khi kể chuyện
Câu văn kể
Câu văn miêu tả Câu văn biểu cảm
chuyện
- Chúng tôi tụ hội ở
- Hoa móng rồng bụ
góc sân. Mỗi chúng
bẫm thơm như mùi
tôi bời tiếp cho nó
mít chín ở góc
hòn đất.
vườn ông Tuyên.
- Anh em chúng tôi rủ - Quả chin đỏ, đầy ụ
nhau đi tắm ở suối
như mâm xôi gấc.
- Chim cắt cánh
sau nhà.
- Tối, cái Bảng giải
nhọn như dao chọc
chiếu manh giữa sân.
tiết lợn.

- Ôi, con suối; con
suối khi nó nẩn
ngơ.
- Ôi cái mùa hè hiếm
hoi.
- Tôi khao khát thầm
ước: Mùa hè nào
cũng được như
mùa hè này.

Tóm tắt tác phẩm Lao xao ngày hè:

Bài văn vẽ nên những bức tranh cụ thể, sinh
động, nhiều màu sắc về thế giới các loài chim
ở đồng quê. Giời chớm hè, cây cối um tùm,
ngát hương hoa, ong bướm gọi đàn, thế giới
loài chim bắt đầu xuất hiện: bồ các, chim ri,
tu hú, sáo sậu, sáo đen, bìm bịp, diều hâu,
chèo bẻo, chim ngói, chim nhạn, quạ, chim
cắt. Mỗi loài chim đều mang những đặc trưng
nổi bật của mình.

Có thể chia văn bản thành 2 phần:
- Phần 1 (Từ đầu đến ...cả bãi húng dũi): Âm thanh
lao xao ngày hè
- Phần 2 (Còn lại): Kỉ niệm với anh em.
C1. Các từ “chim ác”, “chim xấu” ở đây nhắc đến một từ ngữ đã xuất
hiện trong đoạn trước của văn bản, đó là từ nào?

Các từ “chim ác”, “chim xấu” ở đây nhắc đến một từ ngữ đã
xuất hiện trong đoạn trước của văn bản, đó là từ bồ các (cũng
gọi là ác là)
C2. Sự khác biệt trong thái độ của nhân vật “tôi” đối với
chèo bẻo, quạ, diều hâu và chim cắt giúp em hiểu gì thêm
về nhân vật này?
Sự khác biệt trong thái độ của nhân vật “tôi” đối với chèo bẻo,
quạ, diều hâu và chim cắt cho thấy nhân vật tôi rất am hiểu về
tập tính của các loài chim, có sự quan sát kĩ lưỡng với từng
loài.

Câu 3. Liên hệ
Những hiểu biết và cảm nhận của em về các loài
chim có gì giống và khác với nhân vật “tôi”
- Giống nhau: cảm nhận của em cũng giống với
nhân vật tôi, mỗi loài chim có đặc tính khác nhau,
có loài chim hiền, có loài chim hung dữ.
- Khác nhau: nhân vật tôi so với em có sự am hiểu
sâu sắc hơn em từ tự quan sát tự nhiên và kinh
nghiệm có được khi sống ở vùng quê.

Câu 1: Bức tranh cuộc sống trong “Lao xao mùa
hè” được miêu tả qua cảm nhận của ai, theo ngôi
kể nào?
Bức tranh cuộc sống trong Lao xao mùa hè được
miêu tả qua cảm nhận của nhân vật “tôi”, ngôi thứ
nhất.
Câu 2. Hãy liệt kê một số câu văn kể chuyện,
miêu tả và biểu cảm được sử dụng trong văn
bản. Theo em, việc kết hợp miêu tả, biểu cảm
khi kể chuyện đã giúp ích gì cho việc thể hiện
không khí ngày hè?

 Một

số câu văn kể chuyện, miêu tả và biểu cảm được sử
dụng trong văn bản:
“Kia kìa! Con diều hâu bay tít lên cao, nó có cái mũi
khoằm, đánh hơi tinh lắm: Đâu có xác chết. Đâu có gà
con… Khi tiến nó rú lên, tất cả gà chui vào cánh mẹ.”
“Người ta nói chèo bẻo là kẻ cắp. Kẻ cắp hôm nay gặp bà
già! Nhưng từ đây tôi lại quý chèo bẻo/ Ngày mùa, chúng
thức suốt đêm. Mới tờ mờ đất đã cất tiếng gọi người” “Chè
cheo chét” Chèo bẻo trị kẻ ác. Thì ra, người có tội khi trở
thành người tốt thì tốt lắm!.....”
- Theo em, việc kết hợp miêu tả, biểu cảm khi kể chuyện
đã giúp cho việc thể hiện không khí ngày hè trở nên sôi
động hơn.

Câu 3. Chỉ ra một số âm thanh, hình ảnh mà theo
em, đã góp phần làm nên cái “lao xao ngày hè”
trong văn bản này. Từ đó cho biết, người kể
chuyện đã cảm nhận cái lao xao ấy bằng những
giác quan nào?
- Một số âm thanh: tiếng kêu của các loài chim “các…
các”, “bịm bịp”, “chéc chéc”, tiếng con gà mái “cực
cực”, con vịt bầu “mặc mặc”.
- Hình ảnh:
  + Ong vàng, ong bò vẽ, ong mật đánh lộn nhau để
hút mật.
  + Con diều hâu lao xuống như mũi tên, gà mẹ xù
cánh vừa kêu vừa mổ, vừa đạp diều hâu.
  + Chèo bẻo lao vào đánh diều hâu túi bụi.
  + Con gà sống đứng ngơ ngác một lúc, rồi mổ mồi
để dỗ gà mái.

Câu 4. Xác định chủ đề của văn bản “Lao xao
ngày hè”.
Chủ đề văn bản: thể hiện tình yêu với thiên nhiên và
sự trân trọng, gìn giữ vẻ đẹp của thiên nhiên, cảnh
sắc quê hương Việt Nam.
C5. Cả nhà ngồi ăn cơm trong hương lúa đầu mùa từ đồng Chõ
thoảng về, trong tiếng sáo diều cao vút của chú Chàng; trong dàn
nhạc ve, trong tiếng chó thủng thẳng sủa giăng…
Chúng tôi no nê, rủ nhau giải chiếu ở hiên nhà ngủ cho mát.
 Ôi cái mùa hè hiếm hoi. Ngày lao xao, đêm cũng lao xao. Cả làng
xóm hình như không ai được ngủ, cùng thức với giời, với đất. Tôi
khát khao thầm ước: Mùa hè nào cũng được như mùa hè này!
Theo em tác giả hồi kí đã thể hiện những cảm xúc gì khi kể về
những ngày hè đã qua?
 => Tác giả đã thể hiện cảm xúc vui sướng, hạnh phúc khi

được trải qua những mùa hè êm đềm, bình yên ở quê
hương.

Câu 6. Hãy chia sẻ với bạn về ấn tượng và cảm xúc của
em khi đọc Lao xao ngày hè.

Ấn tượng và cảm xúc khi đọc “Lao xao ngày hè”:
Bài văn đã đem đến cho em những hiểu biết thú vị
về đặc điểm, tập tính, hình dáng của một số loài
chim. Bằng khả năng quan sát tinh tế, tỉ mỉ, hiểu
biết về các loài chim, tác giả đã miêu tả thế giới
các loài chim vô cùng sinh động, chúng liên kết
thành một xã hội như loài người: có hiền, có dữ,
có mâu thuẫn giải quyết bằng bạo lực… 
Qua đó, em cảm thấy yêu mến thế giới tự nhiên
quanh mình.

3.2.2: Kết hợp âm thanh, hình ảnh.
Âm thanh, hình ảnh
- Tiếng kêu của các loài chim mỗi loài một
kiểu âm thanh riêng.
- Tiếng trò chuyện “râm ran” của nhóm trẻ.
- Tiếng nước suối chảy ào ào.
- Tiếng sáo diều…

- Cây cối um tùm.

- Cây hoa lan nở hoa trắng xóa.
- Hoa dẻ từng chum mảnh dẻ.

Giác quan cảm
nhận
Thính giác

Thị giác

Âm thanh, hình ảnh
- Hoa móng rồng bụ bẫm thơm như mùi mít
chín.
- Cả làng thơm
Chúng tôi no nê
Ngày lao xao, đêm cũng lao xao.

Giác quan cảm
nhận
Khứu giác+ Thị
giác
Xúc giác
Kết hợp nhiều
giác quan tinh tế
cảm nhận

 Nghệ thuật nhân hóa, phương thức tự sự kết hợp miêu tả
và biểu cảm, sử dụng tính từ động từ và từ láy làm cho thiên
nhiên và loài vật hiện lên đẹp và sống động.
 Cảnh làng quê đẹp, thanh bình, mát mẻ, đầy sức sống và
âm thanh lao xao, rộn ràng của các loài vật.

Bồ các

Chim ri

Sáo đen

Sáo sậu

Tu hú

Chim nhạn

Chim ngói

3.3. Thế giới các loài chim
a. Nhóm chim hiền

Bồ các, sáo, tu hú, nhạn... luôn mang đến niềm vui.
b. Nhóm chim ác
Diều hâu, quạ, cắt,... bắt gà con, xỉa chết bồ câu.
c. Chim trị kẻ ác: chèo bẻo
Thế giới loài chim: Phong phú, đẹp đẽ, có cả chim
hiền lẫn chim ác.

HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
Viết một đoạn văn ngắn từ
3 đến 5 câu miêu tả cảnh buổi
sáng chớm hè ở quê em.

Lao xao
TrÝch “Tuæi th¬ im lÆng”- Duy Kh¸n
nghÖ thuËt

- Miªu t¶ tù nhiªn,
sinh ®éng, hÊp dÉn,
nhiÒu yÕu tè d©n
gian.
- Lêi v¨n giµu h×nh
¶nh.
- Sö dông nhiÒu
phÐp tu tõ.

néi dung

- §Æc ®iÓm mét
sè loµi chim ë
lµng quª vµ mèi
quan t©m cña
con ng­êi víi loµi
vËt.
- T×nh c¶m yªu
quÝ c¸c loµi vËt
vµ t×nh yªu lµng
quª ®Êt n­íc.

Bå C¸c

S¸o sËu

Tu hó

Chim ngãi

Chim ri

S¸o ®en

Chim nh¹n