KHỞI ĐỘNG

1. Thế nào là đại từ ?
2. Tìm đại từ trong 2 câu ca dao sau:
Cái cò, cái vạc, cái nông,
Sao mày giẫm lúa nhà ông, hỡi cò ?

I - Nhận xét:
1. Trong số các từ xưng hô được in đậm dưới đây, những từ nào
chỉ người nói? Những từ nào chỉ người nghe? Từ nào chỉ người
hay vật được nhắc tới?
Ngày xưa có cô Hơ Bia đẹp nhưng rất lười, lại không biết yêu
quý cơm gạo. Một hôm, Hơ Bia ăn cơm để cơm đổ vãi lung tung.
Thấy vậy, cơm hỏi:
- Chị đẹp là nhờ cơm gạo, sao chị khinh rẻ chúng tôi thế?
Hơ Bia giận dữ:
- Ta đẹp là do công cha công mẹ, chứ đâu nhờ các ngươi.
Nghe nói vậy, thóc gạo tức lắm. Đêm khuya, chúng rủ nhau bỏ cả
vào rừng.

I - Nhận xét

1. Trong số các từ xưng hô được in đậm dưới đây, những từ
nào chỉ người nói? Những từ nào chỉ người nghe? Từ nào
chỉ người hay vật được nhắc tới?
Ngày xưa có cô Hơ Bia đẹp nhưng rất lười, lại không biết
yêu quý cơm gạo. Một hôm, Hơ Bia ăn cơm để cơm đổ vãi lung
tung. Thấy vậy, cơm hỏi:
- Chị đẹp là nhờ cơm gạo, sao chị khinh rẻ chúng tôi thế?
Hơ Bia giận dữ:
- Ta đẹp là do công cha công mẹ, chứ đâu nhờ các ngươi.
Nghe nói vậy, thóc gạo tức lắm. Đêm khuya, chúng rủ nhau
bỏ cả vào rừng.
Theo Truyện cổ Ê-đê

Ngày xưa có cô Hơ Bia đẹp nhưng rất lười, lại không biết yêu
quý cơm gạo. Một hôm, Hơ Bia ăn cơm để cơm đổ vãi lung
tung. Thấy vậy, cơm hỏi:
- Chị đẹp là nhờ cơm gạo, sao chị khinh rẻ chúng tôi thế?
Hơ Bia giận dữ:
- Ta đẹp là do công cha công mẹ, chứ đâu nhờ các ngươi.
Nghe nói vậy, thóc gạo tức lắm. Đêm khuya, chúng rủ
nhau bỏ cả vào rừng.
Theo Truyện cổ Ê-đê

Trong các từ in đậm:
Những từ chỉ người nói: chúng tôi; ta
Những từ chỉ người nghe: Chị; các ngươi
Từ chỉ người hay vật được nhắc tới: chúng

Đại từ xưng hô

từ xưng
hô được
là từ như
thế
nào?
Đại từĐại
xưng
hô là từ
người
nói
dùng để
tự chỉ mình hay chỉ người khác khi giao tiếp.

Bài 2 : Theo em cách xưng hô của mỗi nhân vật trong
đoạn văn trên thể hiện thái độ của người nói như thế nào ?
Chị đẹp là nhờ cơm gạo, sao chị
khinh rẻ chúng tôi thế?
Thái độ tôn trọng, lịch sự.
Cơm

Ta đẹp là do công cha công mẹ,
chứ đâu nhờ các ngươi.

Hơ Bia

Thái độ kiêu căng, thô lỗ, coi
thường người đối thoại.

3. Tìm những từ em vẫn dùng để xưng hô:
Đối tượng

Gọi

Tự xưng

Với thầy, cô

thầy, cô

xưng là em, con

Với bố,mẹ

bố, ba, cha, tía,...
mẹ, má, bầm, …

xưng là con

Với anh,chị

anh, chị

xưng là em

Với em

em

Với bạn bè

bạn, đằng ấy,
cậu …

xưng là anh (chị)
xưng là tôi, tớ,
mình, …

Đểthể
thể
rõthứ
thứbậc,
bậc,
tuổitác,
tác,giới
tínhchúng
chúngta
*Để
Lưu
ýhiện
: hiện
Đạirõtừ
xưng
hôtuổi
thể
hiện
ởgiới
3 tính
ngôi:
ta dùng
số từ
đạixưng
từ xưng
hô nào?
dùng
mộtmột
số đại
hô: ông,
bà, anh, chị, em,
cháu, thầy, bạn, …
Chỉ người nói ( ngôi thứ nhất)

tôi, chúng tôi, ta, tớ, …

Chỉ người nghe (ngôi thứ hai)

cậu, bạn, mày, chúng mày, …

Chỉ người, vật được nhắc tới
(ngôi thứ ba)

nó, chúng, hắn, …

KhiKhi
xưng
xưng
hô,hô,
để cần
thể hiện
chú ýđúng
chọnmối
từ cho
quan
lịch
hệsự,
giữa
thểmình
hiện
với
đúng
người
mối quan
nghe hệ
và giữa
ngườimình
đượcvớinhắc
người
tớinghe
ta cần
và người
chú ý
điều
đượcgì?
nhắc tới.

II - Ghi nhớ
1. Đại từ xưng
hô
là
từ
được
người
nói
dùng
để
tự
Đại từ xưng hô là từ như thế nào?
chỉ mình hay chỉ người khác khi giao tiếp: tôi,
chúng tôi; mày, chúng mày; nó, chúng nó, …
2. Bên cạnh các từ nói trên, người Việt Nam còn
tiếp, người Việt Nam còn dùng những
dùngTrong
nhiềugiao
danh
từ chỉ người làm đại từ xưng hô
danh từ chỉ người làm đại từ xưng hô nào để thể hiện
đểrõthể
thứtác,
bậc,
tác, giới tính: ông, bà,
thứhiện
bậc,rõ
tuổi
giớituổi
tính?
anh, chị, em, cháu, thầy, bạn,…
3. Khi xưng hô, cần chú ý chọn từ cho lịch sự, thể
xưng
cần cóhệthái
độ mình
như thế
nào?
hiện Khi
đúng
mốihôquan
giữa
với
người nghe
và người được nhắc tới.

III – Luyện tập
Bài 1: Tìm các đại từ xưng hô và nhận xét về
thái độ, tình cảm của nhân vật khi dùng mỗi đại từ
trong đoạn văn sau:
Trời mùa thu mát mẻ. Trên bờ sông, một con rùa đang cố
sức tập chạy. Một con thỏ thấy thế liền mỉa mai:
- Đã gọi là chậm như rùa mà cũng đòi tập chạy à!
Rùa đáp:
- Anh đừng giễu tôi! Anh với tôi thử chạy thi coi ai hơn!
Thỏ ngạc nhiên:
- Rùa mà dám chạy thi với thỏ sao? Ta chấp chú em một
nửa đường đó.
Theo La Phông-ten

NHẬN XÉT
VỀ THÁI ĐỘ

Thỏ xưng là ta ,
gọi rùa là chú em
Thể hiện thái độ kiêu căng,
coi thường rùa

Rùa xưng là tôi ,
anh
gọi thỏ là
Thể hiện thái độ tôn trọng,
lịch sự với thỏ

Bài 2: Chọn các đại từ xưng hô tôi, nó, chúng ta thích hợp với
mỗi ô trống :
Bồ Chao hốt hoảng kể với các bạn:
và Tu Hú đang bay dọc một con sông lớn, chợt Tu Hú gọi:
“Kìa cái cột chống trời.”
ngước nhìn lên. Trước mắt là những ống
thép dọc ngang nối nhau chạy vút tận mây xanh.
tựa như một cái
cầu xe lửa đồ sộ không phải bắc ngang sông, mà dựng đứng trên trời
cao.
Thấy vậy, Bồ Các mới à lên một tiếng rồi thong thả nói:
cũng từng bay qua cái trụ đó. cao hơn tất cả những ống
khói, những cột buồm, cột điện mà
thường gặp. Đó là trụ điện
cao thế mới được xây dựng.
Mọi người hiểu rõ sự thực, sung sướng thở phào. Ai nấy cười
to vì thấy Bồ Chao đã quá sợ sệt.

Vậy đoạn văn cho biết có những nhân vật
nào?
Bồ Chao

Tu Hú

Bồ Các và các bạn

Bài 2: Chọn các đại từ xưng hô tôi, nó, chúng ta thích
hợp với mỗi chỗ trống trong đoạn văn sau :
Bồ Chao hốt hoảng kể với các bạn:
và Tu Hú đang bay dọc một con sông lớn,
Tôi
1
chợt Tu Hú gọi: “Kìa cái cột chống
trời. ”
ngước
2Tôi
nhìn lên. Trước mắt là những ống thép dọc ngang
nối nhau
tựa như một cái
Nó
3 chạy vút tận mây xanh.
cầu xe lửa đồ sộ không phải bắc ngang sông, mà
dựng đứng trên trời cao.
Thấy vậy, Bồ Các mới à lên một tiếng rồi thong
Tôi
5Nó
4 nói:
thả
chúng
6 ta
cũng từng bay qua cái trụ đó.
cao hơn tất
cả những ống khói, những cột buồm, cột điện mà
thường gặp. Đó là trụ điện cao thế mới được
xây dựng.

Hãy nêu một ví dụ có sử dụng
đại từ xưng hô?

II - Ghi nhớ
1. Đại từ xưng hô là từ được người nói dùng để tự
chỉNhắc
mình lại
hayghi
chỉ nhớ
ngườivềkhác
đạikhi
từ giao
xưngtiếp:
hô?tôi,
chúng tôi; mày, chúng mày; nó, chúng nó, …
2. Bên cạnh các từ nói trên, người Việt Nam còn
dùng nhiều danh từ chỉ người làm đại từ xưng hô
để thể hiện rõ thứ bậc, tuổi tác, giới tính: ông, bà,
anh, chị, em, cháu, thầy, bạn,…
3. Khi xưng hô, cần chú ý chọn từ cho lịch sự, thể
hiện đúng mối quan hệ giữa mình với người nghe
và người được nhắc tới.

DẶN DÒ

Học thuộc ghi nhớ
 Chuẩn bị bài:
Quan hệ từ

Tiết học đến đây kết thúc
Cảm ơn các thầy cô giáo và các em học sinh
Chúc các thầy cô mạnh khỏe, hạnh phúc
Chúc các em chăm ngoan, học giỏi