ÔN TẬP

l.
Gậm một khối căm hờn trong cũi sắt,
•Ta nằm dài, trông ngày tháng dần qua.
•Khinh lũ người kia ngạo mạn, ngẩn ngơ,
•Giương mắt bé diễu oai linh rừng thẳm,
•Nay sa cơ, bị nhục nhằn tù hãm,
•Để làm trò lạ mắt, thứ đồ chơi.
•Chịu ngang bầy cùng bọn gấu dở hơi,
•Với cặp báo chuồng bên vô tư lự
•Ta sống mãi trong tình thương nỗi nhớ,
•Thủa tung hoành hống hách những ngày xưa.
•Nhớ cảnh sơn lâm, bóng cả, cây già,
•Với tiếng gió gào ngàn, với giọng nguồn hét núi,
•Với khi thét khúc trường ca dữ dội,
•Ta bước chân lên, dõng dạc, đường hoàng,
•Lượn tấm thân như sóng cuộn nhịp nhàng,
•Vờn bóng âm thầm, lá gai, cỏ sắc.
•Trong hang tối, mắt thần khi đã quắc,
•Là khiến cho mọi vật đều im hơi.
•Ta biết ta chúa tể của muôn loài,
•Giữa chốn thảo hoa không tên, không tuổi.
Nào đâu những đêm vàng bên bờ suối,
•Ta say mồi đứng uống ánh trăng tan?
•Đâu những ngày mưa chuyển bốn phương ngàn,
•Ta lặng ngắm giang san ta đổi mới?
•Đâu những bình minh cây xanh nắng gội,
•Tiếng chim ca giấc ngủ ta tưng bừng?
•Đâu những chiều lênh láng máu sau rừng.
•Ta đợi chết mảnh mặt trời gay gắt,
•Để ta chiếm lấy riêng phần bí mật?
•- Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?

Nay ta ôm niềm uất hận ngàn thâu,
Ghét những cảnh không đời nào thay đổi,
Những cảnh sửa sang, tầm thường, giả dối:
Hoa chăm, cỏ xén, lối phẳng, cây trồng;
Dải nước đen giả suối, chẳng thông dòng
Len dưới nách những mô gò thấp kém;
Dăm vừng lá hiền lành, không bí hiểm,
Cũng học đòi bắt chước vẻ hoang vu
Của chốn ngàn năm cao cả, âm u.
Hỡi oai linh, cảnh nước non hùng vĩ!
Là nơi giống hùm thiêng ta ngự trị.
Nơi thênh thang ta vùng vẫy ngày xưa,
Nơi ta không còn được thấy bao giờ!
Có biết chăng trong những ngày ngao ngán,
Ta đương theo giấc mộng ngàn to lớn
Để hồn ta phảng phất được gần ngươi,
- Hỡi cảnh rừng ghê gớm của ta ơi!

I .KIẾN THỨC CƠ BẢN
• Em biết gì về
phong trào
Thơ mới và
nhà thơ Thế
Lữ?

1. Thơ mới và tác giả Thế Lữ
- Phong trào Thơ mới là phong trào
thơ được khởi xướng từ những trí
thức Tây học đầu thế kỉ XX nhằm
thay đổi hình thức thơ ca truyền
thống.
- Thế Lữ không chỉ là người cắm
ngọn cờ chiến thắng cho thơ mới
mà còn là nhà thơ tiêu biểu nhất cho
phong trào thơ mới chặng đầu

2. Tác phẩm
• Hoàn cảnh sáng tác bài thơ:
• Nhớ rừng là “lời con hổ trong vườn bách thú”. Tác giả mượn lời
con hổ bị nhốt trong vườn bách thú để tiện nói lên một cách đầy đủ,
sâu sắc tâm sự u uất của một lớp người lúc bấy giờ. Đó là tâm sự
của “thế hệ 1930”, những thanh niên trí thức “Tây học” vừa thức
tỉnh ý thức cá nhân, cảm thấy bất hòa sâu sắc với thực tại xã hội tù
túng, ngột ngạt đương thời. Đây cũng là tâm sự chung của mọi
nguời dân Việt Nam trong cảnh mất nước bấy giờ.
• - Nhớ rừng đã có sự đồng cảm đặc biệt rộng rãi, có tiếng vang lớn.
Về mặt nào đó có thể coi đây là một áng thơ yêu nước, tiếp nối
mạch thơ trữ tình yêu nước trong văn thơ hợp pháp đầu thế kỉ XX.
Tuy nhiên cảm hứng chủ yếu của bài thơ vẫn là cảm hứng lãng
mạn

Nghệ thuật
- Sử dụng bút pháp lãng mạn với nhiều biện pháp
nghệ thuật như nhân hóa, liệt kê, điệp từ, so sánh
- Xây dựng hình tượng nghệ thuật có nhiều tầng ý
nghĩa
- Ngôn từ giàu sức biểu cảm.
. Nội dung
Bài thơ mượn lời của con hổ bị nhốt ở vườn
bách thú để diễn tả sâu sắc nối chán ghét thực
tại tầm thường và niềm khao khát tự do mãnh
liệt. Bài thơ biểu lộ lòng yêu nước thầm kín của
người dân mất nước thuở ấy.

Bài tập trắc nghiệm
• Câu 1: Cảnh vườn bách thú hiện lên dưới cái nhìn
của con hổ như thế?
A. Khoáng đạt B. Bao la C. Giả dối D. Bí hiểm
• Câu 2 : Những biện pháp tu từ nào được sử dụng
trong khổ 3 bài thơ?
A. Nhân hóa, hoán dụ
B. So sánh, hoán dụ
C. Câu hỏi tu từ, so sánh
D. Câu hỏi tu từ, điệp ngữ

Dòng nào không đúng với nội dung bài thơ “Nhớ
rừng”- Thế Lữ
A. Niềm căm phẫn trước cuộc sống tầm thường giả
dối.
B. Niềm khát khao tự do mãnh liệt
C. Lòng yêu nước sâu sắc kín đáo.
D. Nhấn mạnh vẻ đẹp hình thức của con hổ.

Bài tập tự luận
• Bài tập 1
a. Em hãy cho biết bài thơ viết theo thể thơ nào?
b. Nêu phương thức biểu đạt chính của bài thơ ?

Bài tập 2
Cảnh giang sơn được miêu tả như thế nào trong khổ thơ sau? Nhận xét từ
ngữ được sử dụng trong khổ thơ đó?
Đoạn 2
Ta sống mãi trong tình thương nỗi nhớ
Thuở tung hoành hống hách những ngày xưa.
Nhớ cảnh sơn lâm, bóng cả, cây già,
Với tiếng gió gào ngàn, với giọng nguồn hét núi,
Với khi thét khúc trường ca dữ dội,
Ta bước chân lên, dõng dạc, đường hoàng,
Lượn tấm thân như sóng cuộn nhịp nhàng,
Vờn bóng âm thầm, lá gai, cỏ sắc.
Trong hang tối, mắt thần khi đã quắc,
Là khiến cho mọi vật đều im hơi.
Ta biết ta chúa tể của muôn loài,
Giữa chốn thảo hoa không tên, không tuổi.

Định hướng trả lời
- Tác giả sử dụng động từ, tính từ mạnh: gào, thét, hét, dữ dội, cả, già
- Cảnh núi rừng hùng vĩ với “bóng cả cây già” đầy vẻ thâm nghiêm.
- Hùng tráng với âm thanh dữ dội “tiếng gió gào ngàn”,“giọng nguồn hét núi”
- Sự hoang dã của chốn thảo hoang không tên không tuổi.
=> Diễn tả cảnh đại ngàn hùng vĩ, lớn lao, đầy bí ẩn, linh thiêng trong giang sơn
của con hổ.
Trên cảnh đại ngàn ấy, chúa tể sơn lâm xuất hiện như thế nào?
- Bước chân dõng dạc đường hoàng-> oai phong
- Tấm thân lượn nhịp nhàng như sóng ->sự mềm mại của thân hình hổ.
- Vờn bóng, mắt thần quắc  vẻ đẹp đầy sức mạnh chế ngự hoàn
toàn mọi vật, khiến tất cả đều im hơi.
=>Câu thơ giàu chất tạo hình, diễn tả chính xác vẻ đẹp vừa uy nghi,
dũng mãnh vừa mềm mại, uyển chuyển của chúa sơn lâm.

Bài tập 3: Đọc khổ thơ thứ 2 và trả lời câu hỏi
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•

Ta sống mãi trong tình thương nỗi nhớ,
Thủa tung hoành hống hách những ngày xưa.
Nhớ cảnh sơn lâm, bóng cả, cây già,
Với tiếng gió gào ngàn, với giọng nguồn hét núi,
Với khi thét khúc trường ca dữ dội,
Ta bước chân lên, dõng dạc, đường hoàng,
Lượn tấm thân như sóng cuộn nhịp nhàng,
Vờn bóng âm thầm, lá gai, cỏ sắc.
Trong hang tối, mắt thần khi đã quắc,
Là khiến cho mọi vật đều im hơi.
Ta biết ta chúa tể của muôn loài,
Giữa chốn thảo hoa không tên, không tuổi.
a. Nêu nội dung chính của khổ thơ?
b. Trình bày cảm nhận của em về khổ thơ trên?

Định hướng trả lời
a. Nội dung chính đoạn thơ: Miêu tả cảnh núi rừng hùng vĩ và
hình ảnh con hổ, chúa sơn lâm ngự trị trong vương quốc đó
b.Cảm nhận khổ thơ
- Giới thiệu về tác giả, tác phẩm, khổ thơ
- Cảm nhận cụ thể về khổ thơ
+ Giữa cảnh sống tù túng, tầm thường ở vườn bách thú hổ đau đáu
nhớ về núi rừng. Hổ nhớ về một khu rừng đại ngàn, thâm
nghiêm hùng vĩ với “bóng cả, cây già”. Đó là một khu rừng với
âm thanh hùng tráng, dữ dội với: “tiếng gió gào ngàn, giọng
nguồn hét núi”. Đó còn là khu rừng linh thiêng, hùngvĩ với vẻ
hoang vu, bí hiểm: “vờn bóng âm thầm, lá gai cỏ sắc”.
+ Qua những từ ngữ giàu tính tạo hình, biện pháp liệt kê, điệp
từ...tác giả đã làm sống dậy cả một chốn rừng thiêng, hùng vĩ,
cái gì cũng lớn lao, phi thường.

+ Trong khung cảnh oai linh và giai điệu hùng tráng của núi rừng, hiện ra bóng
dáng đẹp đẽ của chúa sơn lâm, đó là vẻ đẹp oai phong, lẫm liệt “ta bước
chân lên dõng dạc đường hoàng” nhưng cũng rất mềm mại uyển chuyển
“lượn tấm thân như sóng cuộn nhịp nhàng”. Đoạn thơ như một thước phim
quay chậm đặc tả từ bước chân oai vệ, chuyển động mạnh mẽ và mềm mại
cho đến ánh mắt dữ dội của con hổ. Tất cả đều toát ra sức mạnh và quyền uy
tuyệt đối của vị chúa tể, để rồi hổ kiêu hùng, tự hào nhận ra: “Ta biết ta chúa
tể cả muôn loài/ Giữa chốn thảo hoa không tên không tuổi”.
+ Những câu thơ thật sống động với những động từ “bước, lượn, vờn, quắc”,
những từ láy “ dõng dạc, nhịp nhàng, âm thầm”, nhiều so sánh giàu chất tạo
hình...đã diễn tả thật chính xác vẻ đẹp vừa uy nghi dũng mãnh vừa mềm mại,
uyển chuyển của chúa sơn lâm. Chính quá khứ đẹp, hào hùng và uy quyền
như thế nên con hổ da diết một nỗi nhớ tiếc.
- Khổ thơ là đoạn tuyệt bút với việc sử dụng hình ảnh thơ giàu chất tạo hình,
ngôn ngữ, nhạc điệu phong phú giàu sức biểu cảm. Thế Lữ đã tái hiện một
bức tranh phong cảnh núi rừng hùng vĩ và hình ảnh chúa sơn lâm mạnh mẽ
uy quyền. Tâm trạng nuối tiếc quá khứ oai hùng, khao khát tự do mãnh liệt
của con hổ cũng chính là tâm sự yêu nước thầm kín của những người dân
Việt Nam mất nước thuở ấy.

Bài tập 4: Đọc khổ thơ thứ 3 và trả lời câu hỏi

Nào đâu những đêm vàng bên bờ suối
Ta say mồi đứng uống ánh trăng tan?
Đâu những ngày mưa chuyển bốn phương
Đoạn thơ là một bức tranh tứ bình ngàn
và hãy chỉ ra bộ tranh tứ bình?
Ta lặng ngắm giang sơn ta đổi mới?
Đâu những bình minh cây xanh nắng gội,
Tiếng chim ca giấc ngủ ta tưng bừng?
Đâu những chiều lênh láng máu sau rừng
Ta đợi chết mảnh mặt trời gay gắt,
Để ta chiếm lấy riêng phần bí mật?
- Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?
- Đêm trăng vàng bên bờ suối
- Ngày mưa,chuyển 4 phương ngàn
- Bình minh cây xanh nắng gội
-Chiều lênh láng

Trình bày cảm nhận của em về bộ
tranh tứ bình đó?

Nào đâu những đêm vàng bên bờ suối
Ta say mồi đững uống ánh trăng tan?

Đâu những ngày mưa chuyển bốn phương ngàn
Ta lặng ngắm giang san ta đổi mới

-> Cảnh đẹp diễm lệ con hổ say mồi
đứng uống ánh trăng đầy lãng mạn

-> Hình ảnh con hổ mang dáng dấp của một
bậc Đế vương

Đâu những bình minh cây xanh nắng gội
Tiếng chim ca giấc ngủ ta từng bừng?

-> Cảnh chan hòa ánh sáng rộn rã
tiếng chim ca hát cho giấc ngủ của
chúa sơn lâm

Đâu những chiều lênh láng máu sau rừng
Ta đợi chết mảnh mặt trời gay gắt
Để ta chiếm lấy riêng phần bí mật?

-> Cảnh thật dự dội, con hổ đang chờ
đợi mặt trời chết chiếm riêng phần
bí mật trong vũ trụ

Em có nhận xét gì về bức tranh tứ bình này?
->Một bộ tranh tứ bình đẹp lộng lẫy, bốn cảnh, cảnh nào cũng có núi rừng
hùng
vĩ tráng lệ và con hổ nổi bật với tư thế lẫm liệt, uy nghi, kiêu hùng đúng là một
vị chúa sơn lâm đầy uy lực.
-> Giấc mơ huy hoàng đã khép trong tiếng than u uất: Than ôi thời oanh liệt …
Nhận xét nét nghệ thuật nổi bật trong đoạn thơ ?
-> Hình ảnh thơ tráng lệ, câu hỏi tu từ, điệp ngữ “nào đâu? đâu?” lặp đi lặp
lại nhiều lần ->diễn tả thấm thía nỗi nhớ tiếc da diết, đau đớn, của con hổ đối
với những quá khứ huy hoàng của nó.

Bài tập 5 Trình bày cảm nhận của em về khổ thơ thứ 3
• Định hướng trả lời
- Giới thiệu tác giả, tác phẩm, khổ thơ
- Bằng những câu thơ, hình ảnh thơ giàu hình ảnh, gợi tả, gợi cảm, gợi liên
tưởng đoạn thơ như một bức tranh tứ bình đẹp lộng lẫy. Bốn cảnh cảnh nào
cũng có núi rừng hùng vĩ tráng lệ. Trung tâm của cảnh là chúa sơn lâm lẫm
liệt kiêu hùng
+ Đó là cảnh đẹp diễm lệ con hổ say mồi đứng uống ánh trăng đầy lãng mạn
+ Đó là cảnh “ ngày mưa chuyển bốn phương ngàn” hình ảnh con hổ mang
dáng dấp của một bậc đế vương đang lặng ngắm giang sơn đổi mới

+ Cảnh “bình minh cây xanh nắng gội”chan hòa ánh sáng rộn rã tiếng chim
ca hát cho giấc ngủ của chúa sơn lâm
+ Cảnh “ chiều lênh láng máu sau rừng”thật dự dội, con hổ đang chờ đợi
mặt trời chết chiếm riêng phần bí mật trong vũ trụ

- Những câu hỏi, điệp ngữ lặp đi lặp lại cho thấy sự nuối tiếc
khôn nguôi.
- Những cảnh huy hoàng oai phong, lẫm liệt chỉ là của dĩ vãng,
hiện ra trong nỗi nhớ da diết đau đớn của hổ
- “Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?” là lời than u uất của
hổ bị giam cầm trong cũi sắt khao khát tự do, bất hòa với thực
tại, nuối tiếc quá khứ . Đây cũng là tâm trạng của nhà thơ và
của người dân Việt Nam mất nước đương thời. Qua tâm sự
của chúa sơn lâm, tác giả đã khơi gợi lòng yêu nước thầm kín
của người dân mất nước.

Bài tập 6
• ? Hãy giải thích vì sao tác giả “mượn lời
con Hổ ở vườn bách thú”. Việc mượn lời
con Hổ có tác dụng thế nào trong việc thể
hiện cảm xúc của nhà thơ ?.
• Ý nghĩa của bài thơ ?

Định hướng trả lời
• *Tác giả mượn lời con Hổ để bộc bạch một cách kín đáo, đầy
đủ, sâu sắc tâm sự u uất, chán chường xã hội Việt Nam, thể
hiện khao khát tự do của người dân mất nước thời bấy giờ.
Đồng thời khơi gợi lòng yêu nước của nhân dân ta. Họ thấy
lời con hổ chính là tiếng lòng sâu kín của họ nên vừa ra đời bài
thơ được công chúng say sưa đón nhận.
• * Đây là một áng văn chương yêu nước cho nên phải mượn lời
con Hổ ở vườn bách thú để được hợp pháp đi vào rộng rãi
trong quần chúng nhân dân

Dặn dò
• - Học bài ghi nhớ nội dung, nghệ thuật của bài
thơ
• - Hoàn thành bài tập 3 và 5 vào vở bài tập
• - Chuẩn bị ôn tập về kiểu câu nghi vấn