NGỮ VĂN 8

Kiểm tra bài cũ
• Có hai cách chia câu:
1. Chia câu theo cấu tạo.
2. Chia câu theo mục đích nói.

Câu theo cấu tạo:

• Có các kiểu câu

câu ghép
câu đơn
câu đặc biệt

Câu chia theo mục đích
nói:
-Có 4 kiểu câu:

Câu nghi vấn
Câu cầu khiến
Câu cảm thán
Câu trần thuật

4

•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•

Tổ chức cuộc thi " Hỏi xoáy đáp xoay" - khởi động
Học bài: Câu Nghi Vấn
GV: Tổ chức cuộc thi " Hỏi xoáy đáp xoay"
Câu 1. Tháng nào ngắn nhất trong năm?
Đáp án: Ba, tư
Câu 2. Loài chó nào nhảy cao bằng toà nhà cao nhất thế giới?
Đáp án: Tất cả các loài vì nhà ko biết nhảy.
Câu 3. Câu đố mẹo có đáp án: Ai có nhà di động đầu tiên?
Đáp án: Rùa và ốc sên
Câu 4. Tại sao sư tử ăn thịt sống?
Đáp án: Không biết nấu chín
Câu 5. Bạn làm việc gì đầu tiên mỗi buổi sáng?
Đáp án: Mở mắt
Câu 6. Có cổ nhưng không có miệng là gì?
Đáp án: Cái áo
Chức năng của các câu nghi vấn trên dùng để làm gì? Ngoài chức năng để hỏi, câu nghi vấn
chức năng nào khác, chúng ta sẽ tìm hiểu trong tiết hôm nay.

TIẾT 77+78: CÂU NGHI VẤN,
CÂU NGHI VẤN (TT)

I. Đặc điểm hình thức và chức năng chính

1.Ví dụ: (sgk/11)
-Sáng nay người ta đấm u có đau lắm không?
- Thế làm sao u cứ khóc mãi mà không ăn khoai?
- Hay là u thương chúng con đói quá?
*Hình thức:
-Kết thúc bằng dấu chấm hỏi
-Có những từ ngữ nghi vấn
*Chức năng: dùng để hỏi

2. Ghi nhớ 1:(sgk/11)
* Câu nghi vấn là câu:
- Có những từ nghi vấn (ai, gì, nào, sao, tại sao, đâu,
bao giờ, bao nhiêu, à, ư, chứ,(có)…không,(đã)…
chưa..)hoặc có từ hay(nối các vế có quan hệ lựa chọn).
- Có chức năng chính là dùng để hỏi.
* Khi viết, câu nghi vấn kết thúc bằng dấu chấm hỏi.

8

• Bài 1: (sgk/11) Xác định câu nghi vấn trong
những đoạn trích sau. Những đặc điểm hình thức
nào cho biết đó là câu nghi vấn?
a) Rồi hắn chỉ luôn vào mặt chị Dậu:
- Chị khất tiền sưu đến chiều mai phải không? Đấy!
Chị hãy nói với ông cai, để ông ấy ra kêu với quan
cho! Chứ ông lí tôi thì không có quyền dám cho
chị khất một giờ nào nữa!

b) Tại sao con người lại phải khiêm tốn như thế?
Đó là vì cuộc đời là một cuộc đấu tranh bất tận, mà
tài nghệ của mỗi cá nhân tuy là quan trọng, nhưng
thật ra chỉ là những giọt nước bé nhỏ giữa đại
dương bao la.
c) Văn là gì? Văn là vẻ đẹp. Chương là gì?
Chương là vẻ sáng. Nhời (lời) của người ta rực rỡ
bóng bẩy, tựa như có vẻ đẹp vẻ sáng, cho nên gọi là
văn chương.

II. Chức năng khác
1. Ví dụ: (sgk/21)
a. Những người muôn năm cũ
Hồn ở đâu bây giờ?
-> Bộc lộ tình cảm, cảm xúc (sự hoài niệm, tiếc nuối)
b. Mày định nói cho cha mày nghe đó à?
-> Đe dọa (mắng, chửi)
c. Có biết không? Lính đâu? Sao bay dám để cho nó
chạy xồng xộc vào đây như vậy? Không còn phép tắc
gì nữa hả?
->Đe dọa

d. Một người hàng ngày….hay sao?
-> Khẳng định
e. Con gái tôi vẽ đây ư? Chả lẽ lại đúng là nó, cái con
Mèo hay lục lọi ấy!
-> Bộc lộ cảm xúc (ngạc nhiên)
*Nhận xét:
-Kết thúc câu nghi vấn có thể là dấu chấm than, dấu
chấm, dấu chấm lửng
*Chức năng:
-Dùng để khẳng định, phủ định hoặc đe dọa, cảm thán
hoặc bộc lộ cảm xúc.

2. Ghi nhớ 2 (sgk/22)
*Ví dụ:

1. Nam có thể lấy hộ mình quyển sách được không?
(cầu khiến)
2. Hùng không đi thi HSG thì ai đi?
(khẳng định)
4. Con có đi học không thì bảo?
(đe doạ)
5. Lượm ơi, còn không?
(bộc lộ tình cảm, cảm xúc)
6. Thằng kia, ông tưởng mày chết đêm qua, còn sống đấy à?
(khẳng định, mỉa mai )

III. Luyện tập
Bài tập 1/22: Xác định câu nghi vấn và chức năng của nó:
a. Con người đáng kính ấy bây giờ cũng theo gót Binh Tư
để có ăn ư ?
-> Bộc lộ cảm xúc (sự ngạc nhiên)
b. Tất cả các câu đều là câu nghi vấn (trừ câu “Than ôi!”)
-> Phủ đinh (Bộc lộ cảm xúc)
c. Sao ta không ngắm sự biệt li theo tâm hồn một chiếc la nhẹn
nhàng rơi?
-> Cầu khiến (Bộc lộ cảm xúc)
d. Ôi, nếu thế thì còn đâu quả bóng bay?
->Phủ định (Biểu lộ tình cảm, cảm xúc)

Bài 2: Xác định câu nghi vấn ,đặc điểm hình thức và chức năng

a) – Sao cụ lo xa thế? Cụ còn khoẻ lắm, chưa chết đâu mà sợ! Cụ cứ để tiền ấy mà
ăn, lúc chết hãy hay! Tội gì bây giờ nhịn đói mà tiền để lại? 
- Không, ông giáo ạ! Ăn mãi hết đi thì đến lúc chết lấy gì mà lo liệu?
    
(Nam Cao, Lão Hạc)
b)  Nghe con giục, bà mẹ đến hỏi phú ông. Phú ông ngần ngại. Cả đàn bò giao cho
thằng bé không ra người, không ra ngợm ấy, chăn dắt làm sao?
(Sọ Dừa)
c)  Dưới gốc tre, tua tủa những mầm măng. Măng trồi lên nhọn hoắt như một mũi gai
khổng lồ xuyên qua đất luỹ mà trỗi dậy, bẹ măng bọc kín thân cây non, ủ kĩ như áo
mẹ trùm lần trong ngoài cho đứa con non nớt.
Ai dám bảo thảo mộc tự nhiên không có tình mẫu tử?
(Ngô Văn Phú, Luỹ làng)
d) sai lính điệu em bé vào, phán hỏi:
 Vua
- Thằng bé kia, mày có việc gì? Sao lại đến đây mà khóc?
        (Em bé thông minh)

IV. Luyện tập:
2. Bài tập 2: Xác định câu nghi vấn ,đặc điểm hình thức ,chức năng

a. Sao cụ lo xa quá thế?
Tội gì bây giờ nhịn đói mà để tiền lại?
Ăn mãi hết đi thì đến lúc chết lấy gì mà lo liệu?
b. Cả đàn bò giao cho thằng bé không ra
ngừơi không ra ngợm ấy, chăn dắt làm sao?

-> Phủ định

-> Băn khoăn, ngần ngại
-> Khẳng định

c. Ai dám bảo thảo mộc tự nhiên không có tình mẫu tử?
d. Thằng bé kia mày có việc gì ? Sao lại đến đây mà khóc?

-> Dùng để hỏi

a. - Cụ không phải lo xa như thế!
- Không nên nhịn đói mà để tiền lại.
- Ăn hết thì lúc chết không có tiền lo liệu.
b. Thằng bé không ra người ngợm thì không thể chăn bò.
c. Thảo mộc tự nhiên có tình mẫu tử.

Bài 2: (sgk/11)
Xét các câu sau và trả lời câu hỏi:
a) Mình đọc hay tôi đọc?
b) Em được thì cho anh xin
Hay là em để làm tin trong nhà?
c) Hay tại sự sung sướng bỗng được trông nhìn và ôm
ấp cái hình hài máu mủ của mình mà mẹ tôi lại tươi
đẹp như thủa còn sung túc?

Bài tập 4/13: Phân biệt hình thức và ý nghĩa của
hai câu sau:
a, Anh có khỏe không?
b, Anh đã khỏe chưa?
•Hình thức:
+ Câu a: từ nghi vấn (có…không)
+ Câu b: từ nghi vấn (đã …chưa)

•Ý nghĩa :
+ Câu a…hỏi thăm sức khỏe vào
thời điểm hiện tại, không biết
trước đó tình trạng sức khỏe của
người đó như thế nào…
+ Câu b …hỏi thăm sức khỏe vào
thời điểm hiện tại nhưng người hỏi
biết rõ trước đó người được hỏi có
vấn đề về sức khỏe.
18

Bài tập 5/13: Cho biết sự khác nhau về hình thức và ý
nghĩa của hai câu:
a, Bao giờ anh đi Hà Nội?
b, Anh đi Hà Nội bao giờ?
+ Hình thức:
- Câu a: “bao giờ” đứng ở đầu câu.
- Câu b: “bao giờ” đứng ở cuối câu.
+ Ýnghĩa:
- Câu a: hỏi về thời điểm của một hành động… sẽ diễn ra trong
tương lai.
- Câu b: hỏi về thời điểm của một hành động…đã diễn ra trong quá
19
khứ.

Bài tập 6
Hai câu nghi vấn sau đây đúng hay sai. Vì sao?
a, Chiếc xe này bao nhiêu ki-lô- gam mà nặng thế?
b, Chiếc xe này giá bao nhiêu mà rẻ thế?
=> Câu (a) đúng vì: không biết bao nhiêu ki-lôgam(đang phải hỏi) ta vẫn có thể cảm nhận
được nặng hay nhẹ nhờ: mang vác, bưng, bê.
=> Câu (b) sai vì chưa biết giá bao nhiêu (đang
phải hỏi) thì không thể nói món hàng đắt hay
rẻ...
20

Bài tập 3 :(sgk/23)
Đặt hai câu nghi vấn không dùng để hỏi mà để:
-Yêu cầu người bạn kể lại nội dung bộ phim vừa chiếu trên ti vi.
- Bộc lộ tình cảm, cảm xúc trước số phận của một nhân vật văn
học.

Các câu nghi vấn:
- Bạn có thể kể cho tôi nghe nội dung bộ
phim “LÃO HẠC” được không?

→ Hỏi

- (Lão Hạc ơi!) Sao đời lão khốn khổ đến
→ Bộc lộ tình cảm, cảm xúc
thế?
trước số phận của nhân vật.

Hướng dẫn tự học
- Học bài
-Chuẩn bị bài “ Quê hương”
+ Đọc kĩ văn bản
+Tìm hiểu tác giả, tác phẩm
+ Trả lời câu hỏi đọc- hiểu
+Tìm một số câu thơ, ca dao nói về quê hương.

CÂU NGHI VẤN
ĐẶC ĐIỂM HÌNH THỨC

CHỨC NĂNG

Có những từ nghi vấn ( ai, gì,
nào, sao hả…) hoặc từ hay (nối
các quan hệ lựa chọn)

Chức năng chính:
dùng để hỏi

Kết thúc câu có dấu chấm hỏi

Chức năng khác: Dùng
để cầu khiến, khẳng định,
phủ định, đe dọa, bộc lộ
tình cảm, cảm xúc.

Ngoài ra có dấu chấm, dấu
chấm than, dấu chấm lửng.

Lưu ý : Khi nhận diện câu, cần đặt câu trong hoàn cảnh giao tiếp cụ
thể