Xác định thành phần câu (CN, VN, TP phụ) trong những
câu sau:
- Ngày mai, tôi phải về ngoại thôi.
TN

CN

VN

- Mình đã làm bài tập này rồi mà.
CN

VN

- Quyển sách này, tôi đã đọc nó rồi.
KN

CN

VN

TIẾT 103 – TIẾNG VIỆT: KHỞI NGỮ

I. Đặc điểm và công dụng của khởi ngữ trong câu
1. Phân tích ngữ liệu: (SGK – 7)

Xác định chủ ngữ và vị ngữ của các câu có chứa từ in
đậm màu đỏ?
a/ Nghe gọi, con bé giật mình, tròn mắt nhìn. Nó ngơ ngác
lạ lùng. Còn anh, anh không ghìm nổi xúc động.
CN
VN
b/ Giàu, tôi cũng giàu rồi.
CN
VN
c/ Về các thể văn trong lĩnh vực văn nghệ, chúng ta có
CN
thể tin ở tiếng ta, không sợ nó thiếu giàu và đẹp.
VN

a/ Nghe gọi, con bé giật mình, tròn mắt nhìn. Nó ngơ ngác
lạ lùng. Còn anh, anh không ghìm nổi xúc động.
CN

VN

b/ Giàu, tôi cũng giàu rồi.
CN

VN

c/ Về các thể văn trong lĩnh vực văn nghệ, chúng ta có
CN

thể tin ở tiếng ta, không sợ nó thiếu giàu và đẹp.
VN1

VN2

- Các từ: anh, giàu, các thể văn đứng trước chủ ngữ.
- Không quan hệ trực tiếp với vị ngữ theo quan hệ CN-VN.
- Nêu đề tài trong câu.
=> Khởi ngữ

- Có thể thêm các quan hệ từ: còn, về, đối với…
=> Khởi ngữ là thành phần câu đứng trước chủ ngữ để
nêu lên đề tài được nói đến trong câu.
2. Ghi nhớ (SGK – 8)
II. Luyện tập

Bài 1:
a) Ông cứ đứng vờ vờ xem tranh ảnh chờ người khác đọc rồi
nghe lỏm. Điều này ông khổ tâm hết sức
(Kim Lân, Làng)

b) - Vâng! Ông giáo dạy phải! (Đối với) chúng mình thì thế là
sung sướng.
(Nam Cao, Lão Hạc)

c) Một mình thì anh bạn trên trạm đỉnh Phan-xi-păng ba
nghìn một trăm bốn mươi hai mét kia mới một mình hơn cháu.
(Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)

d) Làm khí tượng, ở được trên cao thế mới là lý tưởng chứ.
(Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)

e) Đối với cháu, thật là đột ngột […]

(Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)

a) Ông cứ đứng vờ vờ xem tranh ảnh chờ người khác đọc rồi
nghe lỏm. Điều này ông khổ tâm hết sức
Khởi ngữ

(Kim Lân, Làng)

b) - Vâng! Ông giáo dạy phải! (Đối với )chúng mình thì thế là
sung sướng.
Khởi ngữ
(Nam Cao, Lão Hạc)

c) Một mình thì anh bạn trên trạm đỉnh Phan-xi-păng ba
Khởi ngữ

nghìn một trăm bốn mươi hai mét kia mới một mình hơn cháu.
(Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)

d) Làm khí tượng, ở được trên cao thế mới là lý tưởng chứ.
Khởi ngữ

(Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)

e) Đối với cháu, thật là đột ngột […]
Khởi ngữ

(Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)

Bài tập 2:
Hãy viết lại các câu sau đây bằng cách chuyển phần in
đậm thành khởi ngữ (có thể thêm trợ từ “thì”)
a)Anh ấy làm bài cẩn thận lắm.
Làm bài thì anh ấy cẩn thận lắm.
CN

Khởi ngữ

VN

b)Tôi hiểu rồi nhưng tôi chưa giải được.
 Hiểu thì tôi hiểu rồi nhưng giải thì tôi chưa giải được.
Khởi ngữ

CN

VN

Khởi ngữ

CN

VN

- Xác định khởi ngữ trong các câu sau:
+ Tình yêu thương, một tình thương yêu thực sự và nồng
nàn lần đầu tiên phát sinh ra trong nó.
(Giắc Lân-đơn- Con chó Bấc)
+ Trang phục, không có pháp luật nào can thiệp, nhưng có
những quy tắc ngầm phải tuân thủ, đó là văn hóa xã hội.
( Băng Sơn – Trang phục)
- Điền khởi ngữ vào chỗ trống ( ) cho thích hợp:
+ Thế gian có biết bao người đọc sách chỉ để trang trí bộ
mặt, như kẻ trọc phú khoe của, chỉ biết lấy nhiều làm quý.
( Đối với việc học tập ), cách đó chỉ là lừa mình dối người,
(đối với việc làm người
) thì cách đó thể hiện phẩm chất tầm thường,
thấp kém.
(Chu Quang Tiềm – Bàn về đọc sách)

Viết đoạn văn từ 3 đến 4 câu nói về giao thông trong đó có
sử dụng khởi ngữ

Tai nạn giao thông, tai nạn giao thông không chừa bất kì
một ai. Nó đang là một vấn đề nhức nhối trong toàn xã hội.
Mỗi người phải tự bảo vệ mình khi tham gia giao thông. Còn
tôi, tôi tự bảo vệ mình bằng cách thực hiện nghiêm túc luật lệ
giao thông mà Nhà nước đề ra.

Hướng dẫn học sinh học bài ở nhà và chuẩn bị bài mới
1. Học và nắm chắc đặc điểm công dụng của khởi ngữ
- Viết 1 đoạn văn ngắn (5-7 dòng) nói về giao thông
(hoặc tình mẹ con) trong đó có sử dụng khởi ngữ.
2. Chuẩn bị bài: Phép phân tích và tổng hợp.
- Đọc bài và trả lời các câu hỏi trong SGK - 9
- Xem lại phép lập luận chứng minh, giải thích ở lớp 7.
Những kiến thức về văn nghị luận đã học ở lớp 8: lồng
yếu tố tự sự, miêu tả, biểu cảm; xây dựng đoạn văn trình
bày luận điểm.