Nhìn hình
đoán nhà
thơ

TẾ
HANH

THẾ
LỮ

XUÂN
QUỲNH

VŨ
ĐÌNH
LIÊN

TỐ
HỮU

I. TÌM HIỂU CHUNG

Trăm năm duyên kiếp với Đảng và thơ
- Là nhà thơ lớn, một chiến sĩ cách mạng,
một nhà hoạt động chính trị tích cực.
- Thơ ông gắn liền với sự nghiệp cách mạng,
đậm đà tính dân tộc. Ông được coi là lá cờ
đầu của thơ ca cách mạng và kháng chiến.

- Tố Hữu (1920 – 2002)
- Tên khai sinh: Nguyễn
Kim Thành, quê ở Thừa
Thiên – Huế.

Một số hình ảnh về hoạt động cách mạng của nhà thơ Tố Hữu

Tố Hữu với Bác
Hồ ở Pắc Bó 1961

Tố Hữu làm việc với
Bác Hồ 1961

Tố Hữu vào chiến
trường Miền Nam

Các tác phẩm chính của nhà thơ Tố Hữu

1937 – 1946

1947 – 1954

1955 – 1961

Các tác phẩm chính của nhà thơ Tố Hữu

Máu và hoa
1962 – 1971

1972 – 1977

1978 – 1992

Dấu ấn nhà thơ

Dấu ấn nhà thơ

KHI CON TU HÚ
Khi con tu hú gọi bầy
Lúa chiêm đang chín, trái cây ngọt dần
Vườn râm dậy tiếng ve ngân
Bắp rây vàng hạt đầy sân nắng đào
Trời xanh càng rộng càng cao
Đôi con diều sáo lộn nhào từng không...
Ta nghe hè dậy bên lòng
Mà chân muốn đạp tan phòng, hè ôi!
Ngột làm sao, chết uất thôi
Con chim tu hú ngoài trời cứ kêu!

d) Phương thức biểu đạt

a) Hoàn cảnh sáng tác
Bài thơ được sáng tác tháng 7/1939
khi tác giả bị bắt giam tại nhà lao

- Phương thức biểu đạt: biểu cảm
kết hợp với miêu tả

Thừa Phủ (Huế)

Tác phẩm
b) Xuất xứ
Được in trong tập Từ ấy - tập thơ đầu
tiên của Tố Hữu.

c) Thể thơ
- Thể thơ: Thơ lục bát

NHAN ĐỀ “KHI CON TU HÚ”
Nhan đề lạ, độc đáo
Về cấu trúc
Vế phụ của một câu
(trạng ngữ), mà các
dòng và cả bài thơ là
thành phần chính

Về ý nghĩa
Nhan đề mở, gợi
mạch cảm xúc của
toàn bài thơ…

Cách nói nửa
chừng tạo sự
tò mò

Phần 1: 6 câu đầu: Bức tranh mùa hè

BỐ CỤC
Phần 2: 4 câu tiếp theo: Tâm trạng của
người chiến sĩ

II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN

1. Bức tranh thiên nhiên mùa hè
Khi con tu hú gọi bầy
Lúa chiêm đang chín, trái cây ngọt dần
Vườn râm dậy tiếng ve ngân
Bắp rây vàng hạt đầy sân nắng đào
Trời xanh càng rộng càng cao
Đôi con diều sáo lộn nhào từng không...

1. Bức tranh thiên nhiên mùa hè
- Âm thanh
- Màu sắc
- Hương vị
- Không gian

Tiếng chim tu hú

Tiếng ve ngân từ

gọi bầy

những vườn cây trái

Tiếng sáo diều trên
đồng quê

ÂM
THANH

…

=> Rộn ràng, tưng bừng, tràn đầy niềm vui và sự sống

SẮ
C
U

M
À

Màu vàng của lúa

Màu đỏ của trái chín

chiêm đang chín, bắp

=> Màu sắc tươi sáng,
rực rỡ
Đầy sân nắng đào

Trời xanh

- Không gian:
+ Trời xanh càng rộng càng cao
+ Diều sáo lộn nhào từng không
Þ Khoáng đạt, mềm mại

- Hương vị:
+ Lúa chiêm đang chín
+ Trái cây ngọt dần
=> Hương vị ngọt ngào, lan tỏa

1. Bức tranh thiên nhiên mùa hè
Âm thanh: vui tươi,
rộn rã
Màu sắc: rực rỡ,
tươi sáng

Khi con tu hú gọi bầy
Lúa chiêm đang chín, trái cây ngọt dần
Vườn râm dậy tiếng ve ngân
Bắp rây vàng hạt đầy sân nắng đào
Trời xanh càng rộng càng cao
Đôi con diều sáo lộn nhào từng không...

Hương vị: ngọt
ngào
Không gian:
khoáng đạt, tự do

 Giọng điệu tươi vui, hình ảnh giản dị, trong sáng, biện pháp liệt
kê.
=> Bức tranh thiên nhiên tươi đẹp, rực rỡ và tràn trề nhựa sống.
* Tâm hồn trẻ trung, thiết tha yêu đời, yêu cuộc sống, lòng khát
khao tự do mãnh liệt.

2. Tâm trạng người tù cách mạng

“Ta nghe hè dậy bên lòng

Mà chân muốn đạp tan phòng, hè ôi!
Ngột làm sao, chết uất thôi

Con chim tu hú ngoài trời cứ kêu!”

Thế giới bên ngoài nhà tù

Thế giới bên trong nhà tù

- Không gian: Rộng lớn.
- Cuộc sống: Tự do

- Không gian: Chật hẹp.
- Cuộc sống: Mất tự do.

“Vườn râm dậy tiếng ve ngân

”

=> Đánh thức âm thanh rộn rã của mùa hè.

“Ta nghe hè dậy bên lòng

”

=> Thôi thúc, giục giã người tù phải hành động.

Cách ngắt nhịp:
nhịp thơ bất thường,
gãy khúc;

Ta nghe hè dậy bên lòng
Mà chân muốn đạp tan phòng, hè ôi!
Ngột làm sao, chết uất thôi
Con chim tu hú ngoài trời cứ kêu!
Giọng điệu thay đổi, dồn nén.
6/2 (câu 8), 3/3 (câu 9)

Biện pháp tu từ:
ẩn dụ cđcg, nói
quá

Từ cảm thán:
ôi, thôi

 Đau khổ,u uất, ngột ngạt.
 Niềm khao khát cháy bỏng muốn thoát khỏi tù ngục, trở về sống
tự do ở bên ngoài của người tù cách mạng

*** Ở đầu bài
“ Khi con tu hú gọi bầy”
- Là tiếng gọi đàn, báo hiệu mùa hè
- Mở ra một khung cảnh mùa hè đẹp rộn ràng, tươi
vui

Ú
H
U
T
M
I
H
C
G
N
TIẾ

***Ở cuối bài
“Con chim tu hú ngoài trời cứ kêu”
- Là tiếng kêu khắc khoải, da diết
- Gợi niềm chua xót, đau khổ và thôi thúc khao khát tự do
của người tù cách mạng.

Kết cấu bài thơ
Tiếng chim tu hú
Bức tranh màu hè rộn rã âm thanh, rực rỡ sắc màu, ngọt
ngào hương vị, tràn đầy nhựa sống
Đối lập
Tâm trạng ngột ngạt, tù túng, u uất và khát vọng tự do cháy
bỏng
Tiếng chim tu hú

Kết cấu
đầu cuối
tương ứng

Con tu hú to nhất họ, nó kêu “tu hú” là mùa tu hú chín; không sai
một tẹo nào. Cả làng có mỗi cây tu hú ở vườn ông Tấn. Tu hú đỗ ngọn cây
tu hú mà kêu. Quả chín đỏ, đầy ụ như mâm xôi gấc. Tiếng tu hú hiếm hoi;
quả hết, nó bay đi đâu biệt.
( Lao xao – Duy Khán)

Tu hú ơi chẳng đến ở cùng bà
Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa
(Bếp lửa – Bằng Việt)

TIẾNG CHIM TU HÚ
Bức tranh mùa hè

Bức tranh tâm trạng

Rộn rã âm thanh, rực
rỡ sắc màu, ngọt ngào
hương vị, không gian
khoáng đạt.

Uất ức, ngột ngạt,
muốn đạp tan xiềng
xích.

KHÁT
VỌNG

Yêu đời, yêu tự do
gắn bó với lý tưởng
cách mạng.

Bức tranh đẹp, tự do,
đầy sức sống.
TỰ DO

LUYỆN TẬP
Viết đoạn văn (8-10 câu) trình bày cảm nhận của em về bức tranh
thiên nhiên muà hè trong tâm tưởng người tù cách mạng.
- Tiếng chim tu hú làm thức dậy trong tâm hồn người chiến sĩ trẻ
trong tù một khung cảnh mùa hè rộn ràng, đầy sức sống.
- Những hình ảnh tiêu biểu của mùa hè được đưa vào bài thơ…
- Tiếng chim tu hú đã thức dậy, mở ra tất cả và bắt nhịp cho tất cả:
mùa hè rộn rã âm thanh, rực rỡ sắc màu, ngọt ngào hương vị, bầu
trời khoáng đạt tự do trong cảm nhận của người tù.
=> Sự cảm nhận mãnh liệt, tinh tế của một tâm hồn trẻ trung, yêu
đời, khao khát tự do mãnh liệt.

Nhiều loài chim đang bị săn bắt theo kiểu “ tận diệt ”.
Các em hãy chung tay cứu các loài chim bằng cách
trả lời đúng các câu hỏi

Hướng dẫn tự học
 Ôn lại bài cũ + Làm bài tập
 Tìm đọc những đoạn thơ/ bài thơ về cuộc
sống và tâm tư khi ở trong tù của Tố Hữu
 Soạn bài “Câu nghi vấn” (tiếp)

Tạm biệt các em!