Tiết 58, 59:

Văn bản : ĐẬP ĐÁ Ở CÔN LÔN

-Phan Châu Trinh-

1. Tác giả:

Chapter one

I TÌM HIỂU CHUNG:

Phan Châu Trinh (1872 – 1926), hiệu là Tây
Hồ, biệt hiệu Hi Mã, tự là Tử Cán quê ở làng
Tây Lộc, huyện Hà Đông (nay là thôn Tây Hồ,
xã Tam Phước, thị xã Tam Kì), tỉnh Quảng Nam.
Ông đỗ Phó bảng năm Tân Sửu (1901), làm
quan một thời gian ngắn rồi từ quan, đi làm
cách mạng. Phan Châu Trinh chủ trương cứu
nước bằng cách lợi dụng thực dân Pháp, cải
cách đối mới mọi mặt (Duy tân), làm cho dân
giàu nước mạnh, trên cơ sở đó tạo nền độc lập
quốc gia.

Năm 1908 ông bị bắt đày đi Côn Đảo. Ba năm sau, khi được trả tự do, Phan Châu Trinh xin sang Pháp tìm
cách thúc đẩy cải cách chính trị ở Đông Dương nhưng công việc không thành.
Năm 1952, Phan Châu Trinh về Sài Gòn, diễn thuyết được vài lần, sau đó ốm nặng rồi mất. Đám tang Phan
Châu Trinh trở thành một phong trào vận động ái quốc rộng khắp cả nước.

* Sự nghiệp văn chương của Phan Châu Trinh
-Phan Châu Trinh luôn có ý thức dùng văn chương để làm cách mạng. Những áng văn
chính luận của ông đậm tính chất hùng biện, lập luận chặt chẽ, đanh thép, những bài thơ
của ông dạt dào cảm xúc về đất nước, đồng bào; tất cả đều thấm nhuần tư tưởng yêu nước và
tinh thần dân chủ.
-Thể loại: Phan Châu Trinh sáng tác cả văn xuôi chính luận và thơ trữ tình yêu nước
cách mạng.
-Tác phẩm chính: Đầu Pháp chính phủ thư (1906); Thất điều trần (1922); Đạo đức và luân lí
Đông Tây (1925)…

festivalPPTtemplate http://www.1ppt.com/jieri/

( Phan Châu
Trinh )
I TÌM HIỂU CHUNG:

1. Tác giả:
- Phan Châu Trinh (1872-1926),
hiệu là Tây Hồ, biệt hiệu Hi Mã,
quê ở tỉnh Quảng Nam .
- Ông là một chiến sĩ yêu nước, một
nhà cách mạng lỗi lạc những năm
đầu thế kỉ XX.
- Thơ văn ông thấm đẫm tinh
thần yêu nước và dân tộc.

•Những tác phẩm
chính:
Tây Hồ thi tập

Tỉnh quốc hồn ca
Xăng tê thi
tập
Giai nhân kì
ngộ

Bút tích của Phan
Châu Trinh

2. Tác phẩm

Làm trai đứng giữa đất Côn Lôn
Lừng lẫy làm cho lở núi non.
Xách búa đánh tan năm bảy đống
Ra tay đập bể mấy trăm hòn.
Tháng ngày bao quản thân sành sỏi
Mưa nắng càng bền dạ sắt son.
Những kẻ vá trời khi lỡ bước
Gian nan chi kể việc con con!
HD đọc
- Đọc rõ ràng , rành mạch. Chú ý các từ láy
- Giọng điệu hào hùng, sảng khoái
- Nhịp 4/3, 2/2/3

( Phan Châu Trinh )

2. Tác phẩm:
a. Hoàn cảnh ra đời:
Bài thơ sáng tác trong thời
gian Phan Châu Trinh bị
đày ra Côn Đảo và phải lao
động khổ sai cùng các tù
nhân khác (1908-1910).

Cảnh nhà tù Côn đảo
dưới chế độ thực dân Pháp

Cảnh tra tấn tù nhân

CHATER TWO

* Giải nghĩa từ :

- Côn Lôn: ( Côn Đảo )
+ Thuộc tỉnh Bà Rịa- Vũng Tàu
+ Một hòn đảo nhỏ ở miền Đông Nam nước ta.
+ Cách bờ biển Vũng Tàu khoảng gần 100km.

Em hãy nêu
những hiểu
biết của
mình về Đảo
Côn Lôn?

Côn Đảo (Côn Lôn – tên gọi trước thế
hòn Trứng kỉ XX) là một quần đảo ở ngoài khơi
bờ biển Nam bộ thuộc tỉnh Bà Rịa –
Vũng Tàu.

hòn Tre Nhỏ

hòn Tre Lớn
Đảo Côn Sơn

hòn Trọc

hòn Bà
Hòn Dung

hòn Trác Lớn
và Trác Nhỏ

Hòn Dung

Côn Đảo gồm 16 hòn đảo, Côn Đảo có
tổng diện tích đất nổi là 76 km², đảo
lớn
hòn
Cau nhất là đảo Côn Sơn 51,52km².
Đảo này có địa hình đồi núi, ưu thế bởi
hòn Bảy Cạnh
các dãy đá granit chạy từ phía tây nam
hòn Bông Lan
đến đông bắc, che chở cho các vùng
hòn Tài Lớn
vịnh của đảo cả về hai phía khỏi những
và Tài Nhỏ
luồng gió mạnh. Điểm cao nhất của
quần đảo là đỉnh núi Thánh Giá trên
đảo Côn Sơn, cao 577 m.
hòn Tài Lớn

hòn Trác Lớn
và Trác Nhỏ

và Tài Nhỏ

Côn Đảo từng được biết đến là nơi giam giữ và lưu đày tù nhân lớn nhất Đông Dương trước
năm 1975. Ngày nay, Côn Đảo là điểm du lịch nghỉ dưỡng và tham quan với các bãi tắm và khu
bảo tồn thiên nhiên Vườn quốc gia Côn Đảo.

Nhà tù Côn Đảo

Tượng người tù Côn Đảo

Nhà tù Côn Đảo

Tù nhân bị tra tấn

Dụng cụ tra tấn

Tù nhân Côn Đảo

31

CÔN ĐẢO

Nhà tù Côn Đảo -“Địa ngục trần gian”
( 01/02/1862)
Dưới con mắt của thực dân, Côn Đảo là một nơi lý tưởng, đáp ứng tốt những yêu cầu đối với
một nhà tù bởi Côn Đảo bốn bề là biển, cách xa đất liền, không có phương tiện người tù khó bề
trốn thoát, người ở bên ngoài cũng không có cách nào cứu thoát người tù. Ở nơi hải đảo này,
những người cách mạng sẽ bị cắt đứt mọi quan hệ với gia đình, xã hội và quần chúng nhân dân,
với đoàn thể, với các phong trào yêu nước.  Trong lịch sử, chính quyền thực dân Pháp và đế quốc
Mỹ đã cho xây dựng 127 phòng giam, 42 xà lim và 504 phòng giam biệt lập - “chuồng cọp” tại
khu vực Côn Đảo với diện tích 25.768 m² .

120 Phòng biệt giam chia làm 2 khu, bên trên có lan can sắt kiên cố, ở giữa có hành lang để cai
ngục kiểm soát và tra tấn tù nhân bằng cách chọc cây sào, đổ vôi, tạt nước, chất thải tra tấn.

Khu Chuồng cọp

 Khu biệt giam này bị giấu kín
hoàn toàn và đến năm 1970,
khi được phát hiện và phơi
bày đã gây chấn động và bàng
hoàng với dư luận quốc tế.

60 Phòng
tắm nắng còn
là nơi tra tấn,
tắm nắng,
phơi nắng tù
nhân hoặc lôi
tù nhân đến
đó đánh đập,
tra tấn

Vốn xây dựng với mục
đích để nuôi  bò nhưng sau này
chuyển đổi một phần để làm
trại tù, sử dụng chuồng bò như
một trại giam các tù nhân nữ.

Hầm phân bò sâu 3m chia làm 2 ngăn có hệ thống cống
ngầm từ chuồng nuôi bò dẫn sang, chứa phân và nước
rửa từ chuồng bò. Địch sử dụng hầm phân bò này để
ngâm người tù xuống đó tra tấn hành hạ cực kỳ dã man
và bí mật.

Biệt lập Chuồng Bò

Di tích Sở Lò Vôi

Di tích Sở Muối

Dựa theo các tài liệu, tính đến khoảng 1930 có ít nhất 18 sở tù đã đi vào hoạt động, đó là: Sở Lưới,
Sở Ruộng, Sở Làm Đá, Sở Kéo Cây, Sở Chuồng Bò, Sở Lò Gạch, Sở Lò Vôi, Sở Muối,..... Với 2 mục
đích: Phục vụ toàn diện các mặt đời sống cho bộ máy hành chánh của địch và cho đời sống của người tù
trên đảo; Cải tạo người tù bằng lao động khổ sai

Các sở tù

Hầm xay lúa

Khu đập đá

( Phan Châu Trinh )

I: TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả:
2. Tác phẩm:
a. Hoàn cảnh sáng tác:
Bài thơ sáng tác trong thời gian Phan
Châu Trinh bị đày ra Côn Đảo và
phải lao động khổ sai cùng các tù
nhân khác (1908-1910).

ĐẬP ĐÁ Ở CÔN LÔN
Làm trai đứng giữa đất Côn Lôn
Lừng lẫy làm cho lỡ núi non.
Xách búa đánh tan năm bảy đống,
Ra tay đập bể mấy trăm hòn.
Tháng ngày bao quản thân sành sỏi,
Mưa nắng càng bền dạ sắt son.
Những kẻ vá trời khi lỡ bước,
Gian nan chi kể việc con con !
(Phan Châu Trinh)

b. Thể thơ: thất ngôn bát cú .
- Số câu: 8 câu/ bài
- Số chữ: 7 chữ/ câu
- Ngắt nhịp: 4/3 hoặc 2/2/3
- Gieo vần: ở các chữ cuối của các
câu 1, 2, 4, 6, 8.
- Đối: câu 3 với 4; câu 5 với câu 6
- Luật: Bằng - trắc.
- Bố cục: Đề - Thực - Luận - Kết.

Làm trai đứng giữa đất Côn Lôn,
Lừng lẫy làm cho lở núi non.
Xách búa đánh tan năm bảy đống,
Ra tay đập bể mấy trăm hòn.
Tháng ngày bao quản thân sành sỏi,
Mưa nắng càng bền dạ sắt son.
Những kẻ vá trời khi lỡ bước,
Gian nan chi kể việc con con.

Đề

Thực
Luận
Kết

( Phan Châu

Trinh )

I. Giới thiệu chung:
1. Tác giả:
2. Tác phẩm
II. Đọc - hiểu văn bản:

ĐẬP ĐÁ Ở CÔN LÔN
Làm trai đứng giữa đất Côn Lôn
Lừng lẫy làm cho lở núi non.
Xách búa đánh tan năm bảy đống,
Ra tay đập bể mấy trăm hòn.
Tháng ngày bao quản thân sành sỏi,
Mưa nắng càng bền dạ sắt son.
Những kẻ vá trời khi lỡ bước,
Gian nan chi kể việc con con !
(Phan Châu Trinh)

1.Hai câu đề: 1 và 2
Làm trai
trai đứng giữa đất Côn Lôn
Làm
Lừng lẫy làm cho lở núi non
-?Khẳng
định
chíthơ
“Làm
quan niệm
sống
anhlà
hùng
Mở đầu
bài
táctrai”:
giả tựlà khẳng
định
mình
gì?
của
đấng
nam
chọi và chiến thắng những
Nghĩa
của
từnhi,
nàydám
nhưchống
thế nào?
gian nan hiểm nguy giữa đảo khơi.

? Câu thơ mở đầu gợi lên thế đứng như thế nào của người
tù cách mạng giữa đất trời Côn Đảo ?
=> Tư thế đứng hiên ngang, sừng sững.
11

? Em hãy tìm một câu ca dao hoặc câu thơ cũng nói
về chí “làm trai”.

“Làm trai cho đáng nên trai
Xuống đông, đông tĩnh, lên đoài, đoài tan!
(Ca dao)
Làm trai đứng ở trong đất trời
Phải có danh gì với núi sông
( “Chí làm trai” của Nguyễn Công Trứ)
13

Làm trai đứng giữa đất Côn Lôn
Lừng lẫy làm cho lở núi non

? Cụm từ “làm cho lở núi non” có mấy lớp

nghĩa? Em hãy phân tích giá trị nghệ thuật của
chúng?
Nghĩa đen  việc đập đá làm lở núi non (cách nói khoa trương)
Nghĩa biểu trưng  bộc lộ cái chí lớn và tư thế hiên ngang lẫm
liệt của người tù Côn Lôn.
- Nghệ thuật: Giọng điệu hào hùng, đanh thép, sử dụng từ láy,
ẩn dụ tượng trưng, lối nói khoa trương (nói quá).

Tiết 58, 59: Văn bản: ĐẬP ĐÁ Ở CÔNPHAN
LÔN
CHÂU TRINH
I. TÌM HIỂU CHUNG
II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN

1. Hai câu đề
Tư thế hiên ngang, sừng sững; khát
vọng hành động mãnh liệt của người tù
cách mạng giữa đất trời Côn Đảo.
=>

2. Hai câu thực 3 - 4

Minh họa cảnh đập đá

Xách búa đánh tan năm bảy đống
Ra tay đập bể mấy trăm hòn

? Không gian làm việc ở đây ra sao? Điều kiện làm việc và tính chất
công việc như thế nào?

- Không gian: biển đảo Côn Lôn, núi non hùng vĩ, trơ trụi, hoang vắng
- Điều kiện làm việc: nắng gió, chế độ nhà tù khắc nghiệt, nguy hiểm,
dưới súng đạn, roi vọt của quân thù.
- Tính chất công việc: lao động đập đá rất nặng nhọc
16

Xách búa đánh tan năm bảy đống
tay
Ra tay
đậpđập
bể bể mấy trăm hòn

? Công cụ

lao động của
người tù là gì?
Hành động của
họ ra sao?

Minh họa cảnh đập đá

16

? Xác định phép đối trong hai câu thơ sau ? Tác dụng?
________________
__________
Xách búa đánh tan năm
bảy đống
(Đtừ mạnh)
(Số từ)
(Phép đối)
Ra
tay đập bể mấy
trăm hòn
__________
____________
(Đtừ mạnh)
(Số từ)
- Phép đối: Xách búa >< ra tay, năm bảy đống >< mấy trăm hòn
17

Xách búa đánh tan năm bảy đống
Ra tay đập bể mấy trăm hòn

? Hành động “ Xách búa đánh tan” và “ Ra tay đập bể”

đá ở Côn Lôn còn mang ý nghĩa gì khác?
TL: Hình ảnh ẩn dụ, lối nói khoa trương mang hàm nghĩa
sâu sắc đó là phá tan xiềng xích tù ngục và chế độ nô lệ của
thực dân Pháp.

2. Hai câu thực
- Miêu tả công việc đập đá: vất vả, nặng nhọc
=> Hai câu thơ thể hiện chí khí hào hùng, quyết tâm sắt đá

phá tan xiềng xích ngục từ, chế độ nô lệ của thực dân Pháp.

3. Hai câu luận 5-6
Tháng
ngày bao quản thân
sành sỏi
_______
_______

(Phép đối)
Mưa
nắng càng bền dạ
sắt son.
_______
_______
? Tìm các từ ngữ được sử dụng phép đối trong câu 5-6. Nêu tác dụng?
Thử thách
(“tháng ngày”, “mưa nắng”)

><

ý chí
(“thân sành sỏi', “càng bền dạ sắt son”).

Thử thách làm cho người tù càng dày dạn , càng phong trần, càng
21
“sành sỏi ” thì càng bền lòng, trung kiên “ sắt son” với lí tưởng .

Tháng ngày bao quản thân sành sỏi
Mưa nắng càng bền dạ sắt son.

?Cụm từ “ bao quản thân sành sỏi” đối với “càng bền dạ sắt son” còn
gợi lên cho em suy nghĩ gì về phẩm chất người tù Côn Lôn?

-> Thái độ sẵn sàng chấp nhận, dám thách thức với bạo lực quân thù,
thân càng dày dạn phong trần thì dạ càng cứng cỏi, trung kiên; gian
nan đã tôi luyện chí khí anh hùng của người tù cách mạng. Bất khuất
trước gian nguy, trung thành với lí tưởng yêu nước.

II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN

1. Hai câu đề
2. Hai câu thực
3. Hai câu luận
=> Ý chí kiên cường, bất khuất và tấm lòng thủy chung,
son sắt với lý tưởng, sự nghiệp cách mạng của người chí
sĩ yêu nước.

4. Hai câu kết 7-8
Những kẻ vá trời khi lỡ bước
Gian nan chi kể việc con con

? Cụm từ “vá trời” gợi cho em liên tưởng đến
hình ảnh của sự tích nào?

- Mượn sự tích “ vá trời” của Bà Nữ Oa trong thần
24
thoại Trung Hoa (Trung Quốc)

? Tác giả sử dụng biện pháp nghệ thuật nào trong câu 7-8?
Những
kẻ vá trời khi lỡ bước
______________
Việc lớn (Cứu nước -> cách nói khoa trương)
(Phép đối)
Gian nan chi kể việc
con con!
_________
Việc nhỏ (đập đá)
- Nghệ thuật: đối, sử dụng điển tích, lối nói ẩn dụ, khoa trương
Chí lớn (sự nghiệp cứu nước là hết sức lớn lao như cái việc bà Nữ Oa
đội đá vá trời) >< Thử thách (gian nan chỉ là “việc con con”).

II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN

1. Hai câu đề
2. Hai câu thực
3. Hai câu luận
4. Hai câu kết

=> Thể hiện niềm tự hào, kiêu hãnh với sự nghiệp cứu
nước. Tinh thần lạc quan, coi thường mọi gian lao, thử
thách của người tù - người chí sĩ cách mạng.

III. TỔNG KẾT

? Bài thơ được sử dụng các biện pháp tu từ nào?
1.Nghệ thuật: Bằng bút pháp lãng mạn khoa
trương và giọng điệu hào hùng mạnh mẽ. Sử dụng
phép đối, ẩn dụ,ngôn ngữ hàm súc đặc sắc.

?2.Nội
Bài thơ
“ Đập
đá ở
Côn Lôn”
em cảm
dung:
Hình
tượng
ngườigiúp
tù yêu
nướcnhận
đẹp,
gì
về liệt,
hìnhngang
tượng tàng
ngườicủa
tù người
yêu nước?
lẫm
anh hùng cứu nước
dù gặp bước gian nguy nhưng vẫn không sờn lòng
đổi chí.
29

*HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
-

Học thuộc lòng bài thơ.
Hiểu được hoàn cảnh ra đời của bài thơ.
Hiểu nghệ thuật, nội dung chính của tác phẩm.

Chuẩn bị bài “Thuyết minh về một thể loại văn học”.