TIẾNG VIỆT LỚP 5
BÀI 22B. MỘT DẢI BIÊN
CƯƠNG (TIẾT 1+2+3)

(Hướng dẫn học trang 44 tập 2)

1. Đọc - hiểu bài thơ Cao Bằng.
2. Ôn tập về văn kể chuyện.
3. Nghe – kể lại một câu chuyện
Ông Nguyễn Khoa Đăng; hiểu ý
nghĩa câu chuyện.

Thứ tư, ngày 15 tháng 2 năm 2023
Tiếng Việt
Bài 22B. MỘT DẢI BIÊN CƯƠNG
(Tiết 1)
Hướng dẫn học trang 44

- Đọc - hiểu bài thơ Cao Bằng.

1. Quan sát các tấm ảnh dưới đây và cho biết em có cảm
nhận gì về cảnh vật và con người trong ảnh.

- Ảnh 1: Cảnh thác nước và đồi núi trập trùng đem lại
cho chúng ta cảm giác thiên nhiên vừa hoang sơ lại
vừa hùng vĩ.
- Ảnh 2: Những trẻ em người dân tộc đang cười nói vui
vẻ, hồn nhiên, trong trẻo.
- Ảnh 3: Các bà và các chị cần cù, chăm chỉ lao động.
Nhận xét: Cảnh vật thiên nhiên thì đẹp một cách
hoang sơ, hùng vĩ. Con người thì hồn nhiên, trong
sáng, chân chất; họ cũng rất cần cù, chăm chỉ và yêu
lao động.

2. Nghe thầy cô (hoặc bạn) đọc bài sau:

Cao Bằng

Sau khi  qua Đèo Gió
Ta lại vượt Đèo Giàng
Lại vượt qua Cao Bắc
Thì ta tới Cao Bằng.
Cao Bằng, rõ thật cao!
Rồi dần bằng bằng xuống
Đầu tiên là mận ngọt
Đón môi ta dịu dàng.
Rồi đến chị rất thương
Rồi đến em rất thảo
Ông lành như hạt gạo
Bà hiền như suối trong.

Còn núi non Cao Bằng
Đo làm sao cho hết
Như lòng yêu đất nước
Sâu sắc người Cao Bằng.
Đã dâng đến tận cùng
Hết tầm cao Tổ quốc
Lại lặng thầm trong suốt
Như suối khuất rì rào.
Bạn ơi có thấy đâu
Cao Bằng xa xa ấy
Vì ta mà giữ lấy
Một dải dài biên cương.
(Trúc Thông)

3. Đọc từ ngữ và lời giải nghĩa:
- Cao Bằng: tỉnh miền núi phía
Đông Bắc nước ta, giáp với Trung
Quốc.
- Đèo: đường dốc vắt qua ngang núi
- Đèo Gió, Đèo Giàng: hai đèo thuộc
tỉnh Bắc Kạn, nằm trên đường từ
Bắc Kạn đi Cao Bằng.
- Đèo Cao Bắc: thuộc tỉnh Cao
Bằng.

Cao Bằng
Cao Bằng là một tỉnh
miền núi nằm ở phía
Đông Bắc nước ta,
hai mặt Bắc và Đông
giáp với Trung Quốc.
Cao Bằng còn giáp
với các tỉnh nước ta
đó là Hà Giang, Bắc
Kạn và Lạng Sơn.
Nơi đây có địa thế rất
đặc biệt.

4. Cùng luyện đọc
Bài này có 6 khổ thơ

Bài này có mấy
khổ thơ?

Ba em đọc tiếp nối 6 khổ
thơ. Chú ý phát âm đúng
các cụm từ: rồi dần bằng
bằng xuống, lặng thầm
trong suốt, suối khuất rì
rào,

5. Thảo luận, trả lời câu hỏi:
1) Những từ ngữ và chi tiết nào ở
khổ thơ 1 nói lên địa thế  xa xôi,
hiểm trở của Cao Bằng? 

- Muốn đến Cao Bằng ta phải vượt qua Đèo Gió, Đèo
Giàng, Đèo Cao Bắc.
- Những từ ngữ là: Sau khi qua… Ta lại vượt… Lại vượt…

2) Tác giả sử dụng những từ ngữ và
hình ảnh nào ở khổ thơ thứ 2 và 3 để
nói lên:
- Lòng mến khách của người Cao
Bằng?
- Sự đôn hậu của người Cao Bằng?

Để nói lên lòng mến khách và sự đôn hậu của người Cao
Bằng, tác giả đã sử dụng những từ ngữ, hình ảnh: Đầu tiên là
mận ngọt/Đón môi ta dịu dàng/ Rồi đến chị rất thương/Rồi
đến em rất thảo/ Ông lành như hạt gạo/ Bà hiền như suối
trong
Từ đó, ta cảm nhận được về con người Cao Bằng:
- Khách đến Cao Bằng sẽ được thưởng thức mận – thức quà
đặc trưng của Cao Bằng, cảm nhận sự mến khách và ngọt
ngào thông qua từng trái mận.
- Con người nơi đây vô cùng đôn hậu, tình nghĩa, hiền lành:
Người trẻ thì “rất thương, rất thảo, người già thì hiền lành
như con suối trong, hạt gạo trắng.

3) Tìm những hình ảnh thiên
nhiên được so sánh với lòng yêu
nước của người dân Cao Bằng?
(khổ thơ 4 và 5).

Những hình ảnh thiên nhiên được so sánh với
lòng yêu nước của người dân Cao Bằng (khổ thơ 4
và 5) là: Tình yêu Tổ quốc của người Cao Bằng
được ví với những hình ảnh thiên nhiên cho thấy
một sự trường tồn bất diệt mà mãnh liệt đồng
thời cũng có thể thấy thấy được.
- Tình yêu Tổ quốc của người Cao Bằng sâu sắc là
lớn lao như núi non, chẳng thể đo được.
- Tình yêu Tổ quốc của người Cao Bằng cũng
trong trẻo và sâu sắc như những con suối.

4) Qua khổ thơ cuối bài, tác giả muốn nói điều gì? Chọn ý
đúng để trả lời:
a. Cao Bằng có vị trí rất quan trọng, người Cao Bằng đã vì
cả nước mà giữ vững biên cương.
b. Khó đo được chiều cao của núi non Cao Bằng, không đo
hết được tình yêu đất nước của người Cao Bằng.
c. Tình yêu nước của người Cao Bằng thầm lặng mà trong
trẻo như suối sâu.

Nội dung bài nói lên
điều gì?

Ca ngợi mảnh đất biên
cương và con người
Cao Bằng.

6. Học thuộc lòng 4 khổ thơ đầu.

- Học thuộc bốn khổ thơ
trong nhóm.
- Thi đọc thuộc thơ trước
lớp.
Các em tự học thuộc lòng 4 khổ thơ đầu ở nhà.

Thứ Tư, ngày 15 tháng 2 năm 2023
Tiếng Việt
Bài 22B. MỘT DẢI BIÊN CƯƠNG
(Tiết 2)
Hướng dẫn học trang 44

- Ôn tập về văn kể chuyện.

1. Dựa vào kiến thức đã học ở lớp 4, trả lời câu hỏi sau (viết vào
phiếu học tập).

2. a) Đọc câu chuyện sau:

Ai giỏi nhất ?

Trong rừng, Thỏ, Nhím và Sóc đều nổi tiếng là thông minh, nhanh trí. Nhưng ai giỏi nhất thì chưa có dịp
thi tài. Vì thế, không ai chịu ai. Mấy cậu liền tổ chức một cuộc thi và mời cô Gõ Kiến làm trọng tài, ra đề thi
rồi chấm luôn.
Gõ Kiến phát cho mỗi bên hai chục hạt đậu ván và ra điều kiện: Ai ăn lâu hết nhất thì thắng cuộc.
Thỏ ăn dè mỗi ngày nửa hạt, ăn được 40 ngày. Nhím cứ ba ngày mới ăn một hạt, được 60 ngày. Sóc ăn mỗi
ngày 6 hạt. Ba ngày sau, túi của Sóc rỗng không.
Sang ngày thứ 61, Gõ Kiến cho biết:
- Nhím ăn được lâu nhất là giỏi nhất!
Sóc không chịu. Cậu ta kêu:
- Tôi vẫn còn!
Gõ Kiến hỏi:
- Còn mà túi lại rỗng không thế này?
Sóc thủng thẳng mời Gõ Kiến cùng Thỏ, Nhím đến một góc rừng và trỏ vào hai cây đậu ván lúc này đã leo
vấn vít trên giàn:
- Đây! Tôi ăn ba ngày hết 18 hạt. Còn hai hạt nữa của tôi đấy!
Tất cả đều chịu Sóc là giỏi. Giỏi nhất.
Cái gì cũng thế, chỉ ăn thì mấy cũng hết.
Nhưng biết gieo trổng thì mãi mãi vẫn còn cái ăn.
(Theo PHONG THU)

b) Chọn ý đúng nhất để trả lời câu hỏi:
b1. Câu chuyện trên có mấy nhân vật?
□ Hai
□ Ba
□ Bốn

b2. Tính cách của các nhân vật được thể hiện qua những mặt nào?

□ Lời nói
□ Hành động
□ Cả lời nói và hành động
b3. Ý nghĩa của câu chuyện trên là gì?
□ Khen ngợi Sóc thông minh và có tài trồng cây, gieo hạt.
□ Khuyên người ta biết lo xa và chăm chỉ làm việc.
□ Khuyên người ta tiết kiệm.

Thứ Tư, ngày 15 tháng 2 năm 2023
Tiếng Việt
Bài 22B. MỘT DẢI BIÊN CƯƠNG
(Tiết 3)
Hướng dẫn học trang 44

Nghe – kể lại một câu
chuyện Ông Nguyễn
Khoa Đăng; hiểu ý nghĩa
câu chuyện.

3. Đọc lời giới thiệu sau và nghe
thầy cô kể câu chuyện Ông
Nguyễn Khoa Đăng.
Ông Nguyễn Khoa Đăng (1691 –
1725) là một vị quan thời xưa của
nước ta, văn võ toàn tài, rất có tài
xét xử các vụ án, đem lại sự công
bằng cho người lương thiện. Ông
có công trừng trị bọn cướp, tiêu
diệt chúng đến tận sào huyệt.

Ông Nguyễn Khoa Đăng
Nguyễn Khoa Đăng là một vị quan án có tài xét xử, được dân mến
phục.
Một lần, có anh hàng dầu gánh hàng ra chợ bán. Lợi dụng lúc anh
bận đong dầu, có kẻ thò tay vào bị lấy trộm tiền. Khi biết mất tiền,
anh hàng dầu nhớ hồi nãy có một người mù quanh quẩn bên gánh
hàng, đuổi mấy cũng không đi. Anh đoán hắn là kẻ cắp, bèn gửi gánh
hàng cho người quen rồi đi tìm người mù. Người này ra sức chối,
nói rằng mình mù biết tiền để đâu mà lấy. Hai bên xô xát, lính bắt họ
giải lên quan án Nguyễn Khoa Đăng.
       Thấy người mù khăng khăng chối không ăn cắp tiền, quan hỏi:
-  Anh có mang tiền theo không?
Người mù đáp:
-  Có, nhưng đấy là tiền của tôi.
-  Cứ đưa đây. Của ai rồi sẽ rõ.

Khi người mù móc tiền ra, quan sai người múc
ra một chậu nước, bỏ số tiền vào chậu. Một lát
thấy trên mặt  nước có váng dầu nổi lên. Người mù
hết đường chối cãi, đành nhận tội.
       Vụ án tưởng đã xong, không ngờ quan lại
phán:
- Tên ăn cắp này là kẻ giả mù vì nếu mù thật
thì làm sao hắn biết người bán dầu để tiền ở đâu
mà lấy.
       Ông sai lính nọc tên mù ra đánh, kì đến khi
hắn mở mắt mới thôi. Lúc đầu, người mù còn chối,
chỉ sau 3 roi hắn đành mở cả hai mắt.
     Trong thời kì ông Nguyễn Khoa Đăng làm quan

Để bắt bọn cướp, quan sai chế một loại
hòm gỗ kín có lỗ thông hơi, vừa một người
ngồi, có khóa bên trong để người ở trong có
thể mở tung ra dễ dàng. Ông kén một số võ
sĩ, đem theo vũ khí, ngồi vào hòm.
Rồi sai
quân sĩ ăn mặc như dân thường, khiêng
những hòm ấy qua truông, ra vẻ như khiêng
những hòm của cải nặng. Lại cho người đánh
tiếng có một vị quan to ở ngoài Bắc sắp sửa
về quê sẽ đi qua truông cùng những hòm của
cải quý. Bọn cướp đánh hơi, nghĩ đây là cơ
hội làm ăn hiếm có, rình lúc đoàn người đi
 

Về đến nơi, vừa đặt hòm xuống thì những
cái hòm bật mở toang, các võ sĩ ngồi trong tay
lăm lăm vũ khí bất ngờ xông ra đánh giết bọn
cướp. Đang lúc hoảng hốt chưa kịp đối phó thì
phục binh của triều đình từ ngoài ùn ùn kéo
vào đông như kiến cỏ, bọn cướp đành chắp tay
xin tha mạng.
    Bọn cướp ấy, Nguyễn Khoa Đăng đưa đi khai
khẩn đất hoang ở biên giới, lập thành những
đồn điền rộng lớn. Sau đó, ông cho đưa dân
đến lập làng xóm ở dọc hai bên truông khiến
một vùng núi rừng xưa vắng vẻ trở thành
những xóm làng dân cư đông đúc bình yên.

4. Đọc lời giải nghĩa những từ ngữ khó
trong truyện:
- Truông: vùng đất hoang, rộng, có nhiều
cây cỏ.
- Sào huyệt: ổ của bọn trộm cướp, tội
phạm.
- Phục binh: quân lính nấp ở những chỗ
kín đáo, chờ lệnh là xông ra tấn công.

5. Dựa theo lời kể của thầy cô và các tranh vẽ dưới

đây, tiếp nối nhau kể lại từng đoạn câu chuyện Ông
Nguyễn Khoa Đăng.

1

Anh hàng dầu mất tiền, tìm người mù đòi tiền nhưng
người này ra sức chối.

2
Quan sai người múc một chậu nước, bỏ số tiền vào chậu;
vạch trần bộ mặt tên ăn cắp giả là người mù, giả ăn xin.

3

Quan sai một số võ sĩ đem theo vũ khí ngồi vào trong hòm
gỗ, rồi sai quân sĩ cải trang thành dân phu khiêng các hòm
đó.

4

Các võ sĩ xông ra đánh giết bọn cướp.

TRAO ĐỔI TRƯỚC LỚP: Kể lại câu chuyện.
 Giọng hồi hộp hào hứng, thể hiện được niềm khâm phục về tài trí của ông
quan án.
 Giọng của từng nhân vật.

2

1
Người này ra sức chối….

3
Quân sĩ cải trang thành dân phu….

Quan sai người múc một chậu nước….

4
Các võ sĩ bất ngờ xông ra….

Quan sai người múc một chậu nước, bỏ số tiền vào
Anh hàng dầu mất tiền, tìm người mù đòi tiền
chậu; vạch trần bộ mặt tên ăn cắp giả là người mù,
nhưng người này ra sức chối.
giả ăn xin.

Quan sai một số võ sĩ đem theo vũ khí ngồi vào trong
hòm gỗ, rồi sai quân sĩ cải trang thành ân phu khiêng
các hòm đó.

Các võ sĩ bất ngờ xông ra đánh giết bọn cướp.

6. Nói về sự thông minh, tài trí của ông Nguyễn Khoa Đăng.

Biện pháp ông dùng để tìm
kẻ ăn cắp tài tình ở chỗ nào?
• Biện pháp dùng để tìm kẻ ăn cắp:
+ Ông cho bỏ tiền vào nước để xem có váng dầu nổi lên không.
+ Ông còn phân tích: chỉ có kẻ sáng mắt mới biết người bán
dầu để tiền ở đâu mà lấy, nên đã lột được mặt nạ tên ăn cắp
giả ăn mày, giả mù.

Biện pháp ông Nguyễn Khoa
Đăng dùng để trị bọn cướp tài
tình ở chỗ nào?
• Biện pháp trừng trị bọn cướp đường:
+ Mưu kế đánh vào lòng tham của bọn ăn cướp, làm chúng bất
ngờ, không nghĩ được là chính chúng khiêng các võ sĩ về tận sào
huyệt để tiêu diệt chúng.
+ Được tổ chức rất chu đáo, phối hợp trong ngoài; các võ sĩ xông
ra đánh giết bọn cướp từ bên trong, phục binh triều đình từ bên
ngoài ùn ùn kéo vào, khiến bọn cướp khiếp hãi đành chắp tay hàng

Ý nghĩa
câu chuyện này là gì?
Ca ngợi ông Nguyễn Khoa
Đăng thông minh, tài trí, giỏi
xét xử các vụ án, có công trừng
trị bọn cướp, bảo vệ cuộc sống
yên bình cho nhân dân.

C. HOẠT ĐỘNG ỨNG DỤNG
Sưu tầm một câu chuyện
cảm động về  tình bạn hoặc
một câu chuyện em yêu
thích.