Tiết 122, 123, 124:

SANG THU
(Hữu Thỉnh)

I. Tìm hiểu chung:
1. Tác giả:
- Hữu Thỉnh (1942); quê: Tam Dương, Vĩnh Phúc
- Nhà thơ quân đội, nổi tiếng thời chống Mỹ
- Phong cách thơ tha thiết, nhỏ nhẹ, sâu lắng

2. Tác phẩm:

Bài thơ viết cuối năm 1977, khi đất nước đã thống nhất
a. Đọc:
b. Thể thơ: 5 chữ
c. Đề tài:
Bài thơ thể hiện những rung động, cảm
nhận tinh tế của nhà thơ về những biến
chuyển nhẹ nhàng mà rõ rệt của đất trời lúc
cuối hạ sang đầu thu. Đồng thời diễn tả
những chiêm nghiệm sâu lắng của nhà thơ.

SANG THU
(Hữu Thỉnh)
Bỗng nhận ra hương ổi
Phả vào trong gió se
Sương chùng chình qua ngõ
Hình như thu đã về
Sông được lúc dềnh dàng
Chim bắt đầu vội vã
Có đám mây mùa hạ
Vắt nửa mình sang thu
Vẫn còn bao nhiêu nắng
Đã vơi dần cơn mưa
Sấm cũng bớt bất ngờ
Trên hàng cây đứng tuổi./.

P1: Những cảm nhận ban
đầu về phút giây giao mùa
cuối hạ đầu thu.

P2: Những chuyển biến
trong không gian và cảnh
vật lúc sang thu.

II. Phân tích:
Bức tranh thiên nhiên giao mùa: hạ-thu
1. Khổ 1: Chớm thu
Bỗng nhận ra hương ổi
Phả vào trong gió se
Sương chùng chình qua ngõ
Hình như thu đã về
- Tín hiệu chuyển mùa
Làn hương ổi đậm đặc;
Gió se lạnh;
Sương chùng chình giăng mắc
- Từ bỗng => đặt đầu câu diễn tả sự đột ngột bất
ngờ, không báo trước.
- Phả => ĐT mạnh gợi sự nồng nàn, đậm đặc của
mùi hương ổi -> lan ra không gian rộng.

Tác giả cảm nhận mùa thu về qua
những tín hiệu nào của thiên nhiên?

- Sương chùng chình => Nhân hóa đặc sắc, gợi nét thơ, khi
ngang qua ngõ làn sương lưu luyến cố ý đi chậm lại.
=> Từ ngữ tinh tế, gợi cảm; cảm nhận không gian giao mùa
tinh tế bằng nhiều giác quan: khứu giác, xúc giác, thị giác.
- Hình như thu đã về
TTT

=> sự ngỡ ngàng, ngạc nhiên, cảm giác
chưa thật rõ ràng: Cảm xúc bâng
khuâng, xao xuyến.

2. Khổ 2, 3: Thu về
Khổ 2:
Sông được lúc dềnh dàng
Chim bắt đầu vội vã
Có đám mây mùa hạ
Vắt nửa mình sang thu
- Sông: dềnh dàng

><

Chim: vội vã

=> H/a thiên nhiên quen thuộc, đối lập nhanh
>< chậm; k/g sang thu cao, rộng.
- Đám mây mùa hạ - vắt nửa mình sang thu
=> Nhân hóa độc đáo, thú vị, nên thơ gợi
nhiều liên tưởng: k/g giao mùa tựa như có
vách ngăn vô hình một nửa đám mây còn lưu
luyến mùa hạ, nửa kia đã bị mùa thu hấp dẫn.

Khổ 3:

Vẫn còn bao nhiêu nắng

Sấm cũng bớt bất ngờ

Trên hàng cây đứng tuổi
Đã vơi dần cơn mưa
Các h/t thiên nhiên: Nắng vẫn còn, mưa đã vơi, sấm cũng
bớt…

Thu đến, dư âm của mùa hạ vẫn còn

Sấm cũng bớt bất ngờ
Trên hàng cây đứng tuổi
- Nghĩa tả thực: Sang thu, hàng cây lâu năm không còn bất ngờ vì tiếng sấm.
- Nghĩa ẩn dụ:

Sấm: những vang động bất thường của ngoại
cảnh, cuộc đời.

Hàng cây đứng tuổi: Con người từng trải sẽ có
=> H/a thơ chất chứa sự suy
bản lĩnh vững vàng hơn trước những tđ bất
ngẫm về con người, cuộc đời.
thường của ngoại cảnh.

III. Tổng kết:
Ghi nhớ Sgk trang 71
Bài thơ thể hiện những cảm nhận tinh tế của nhà thơ trước vẻ
đẹp của thiên nhiên trong khoảng khắc giao mùa.
Tác giả muốn gửi gắm thông điệp: bước vào tuổi trung niên,
con người sẽ bình tĩnh hơn để đón nhận những thay đổi bất ngờ
của cuộc sống, những sóng gió của cuộc đời. Đồng thời, cũng là
lời khẳng định đất nước sẽ vững vàng hơn trong mọi khó khăn,
thử thách phía trước và vững bước tiến vào tương lai.

Một số đoạn thơ viết về mùa thu:
TIẾNG THU
Em không nghe mùa thu
dưới trăng mờ thổn thức?
Em không nghe rạo rực
hình ảnh kẻ chinh phu
trong lòng người cô phụ?
Em không nghe rừng thu.
lá thu kêu xào xạc,
con nai vàng ngơ ngác
đạp trên lá vàng khô?
(Lưu Trọng Lư)

Chùm thơ thu của Nguyễn Khuyến
Thu điếu (Câu cá mùa thu)
Ao thu lạnh lẽo nước trong veo,
Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo.
Sóng biếc theo làn hơi gợn tí,
Lá vàng trước gió sẽ đưa vèo.
Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt,
Ngõ trúc quanh co khách vắng teo.
Tựa gối, buông cần lâu chẳng được,
Cá đâu đớp động dưới chân bèo.
Thu ẩm (Uống rượu mùa thu)
Năm gian nhà cỏ thấp le te,
Ngõ tối đêm sâu đóm lập loè.
Lưng giậu phất phơ màu khói nhạt,
Làn ao lóng lánh bóng trăng loe.
Da trời ai nhuộm mà xanh ngắt ?
Mắt lão không vầy cũng đỏ hoe.
Rượu tiếng rằng hay, hay chả mấy.
Độ năm ba chén đã say nhè.

Thu vịnh (Vịnh mùa thu)
Trời thu xanh ngắt mấy tầng cao,
Cần trúc lơ phơ gió hắt hiu.
Nước biếc trông như tầng khói phủ,
Song thưa để mặc bóng trăng vào
. Mấy chùm trước giậu hoa năm ngoái,
Một tiếng trên không ngỗng nước nào?
Nhân hứng cũng vừa toan cất bút,
Nghĩ ra lại thẹn với ông Đào.
Chiều sông Thương

Đi suốt cả ngày thu
vẫn chưa về tới ngõ
dùng dằng hoa quan họ
nở tím bên sông Thương
nước vẫn nước đôi dòng
chiều vẫn chiều lưỡi hái
những gì sông muốn nói
cánh buồm đang hát lên
(Trích – Hữu Thỉnh)

Đây mùa thu tới
Rặng liễu đìu hiu đứng chịu tang,
Tóc buồn buông xuống lệ ngàn hàng;
Đây mùa thu tới - mùa thu tới
Với áo mơ phai dệt lá vàng.
Hơn một loài hoa đã rụng cành
Trong vườn sắc đỏ rũa màu xanh;
Những luồng run rẩy rung rinh lá...
Đôi nhánh khô gầy xương mỏng
manh.
Thỉnh thoảng nàng trăng tự ngẩn ngơ...
Non xa khởi sự nhạt sương mờ...
Đã nghe rét mướt luồn trong gió...
Đã vắng người sang những chuyến đò...
Mây vẩn từng không, chim bay đi,
Khí trời u uất hận chia ly.
Ít nhiều thiếu nữ buồn không nói
Tựa cửa nhìn xa, nghĩ ngợi
gì. Diệu)
(Xuân
Cảnh thu, lòng người trước mùa thu có buồn bã cô
đơn, nhưng không quá tuyệt vọng mà vẫn tươi trẻ.
Cảnh thu là vẻ đẹp của một nỗi buồn. Đó là nỗi buồn
đầy cảm xúc của cái tôi cô đơn biểu hiện một niềm
yêu đời, khát khao giao cảm với đời của nhà thơ
Xuân Diệu.

Sáng mát trong như sáng năm xưa
Gió thổi mùa thu hương cốm mới
Tôi nhớ những ngày thu đã xa
Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội
Những phố dài xao xác hơi may
Người ra đi đầu không ngoảnh lại
Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy.
Mùa thu nay khác rồi
Tôi đứng vui nghe giữa núi đồi
Gió thổi rừng tre phấp phới
Trời thu thay áo mới
Trong biếc nói cười thiết tha!
Trời xanh đây là của chúng ta
Núi rừng đây là của chúng ta
Những cánh đồng thơm mát
Những ngả đường bát ngát
Những dòng sông đỏ nặng phù sa
(Trích Đất nước - Nguyễn Đình Thi)
Cảnh thu hiện lên với vẻ đẹp tươi sáng, đầy sức sống,
đầy âm thanh màu sắc rộn rã, tươi vui. Bầu trời như
thay áo mới, cảnh vật như hồi sinh, những âm thanh của
cảnh vật và cuộc sống con người cũng ríu ran ríu rít đầy
niềm vui.

HƯỚNG DẪN HỌC BÀI Ở NHÀ
1. Học bài: - Học thuộc lòng bài thơ
- Nắm vững nội dung, nghệ thuật bài thơ (học Ghi nhớ trang 71)
- Chọn bình những câu thơ hay nhất, chú ý 2 câu thơ cuối
2. Soạn bài:

Văn bản “Nói với con”
+ Tác giả Y Phương
+ Thể thơ, bố cục bài thơ
+ Cha nói với con những điều gì?
+ Ước mong của người cha về con?
+ Nghệ thuật diễn tả giàu hình ảnh, gợi cảm của thơ ca miền núi.