KIỂM TRA BÀI CŨ:
Nêu đặc điểm hình thức và chức năng của câu phủ
định? Cho ví dụ.
* Đặc điểm hình thức : có từ phủ định: không,chưa, chẳng, …..
* Chức năng: + Thông báo, xác nhận không có sự vật, sự việc, tính
chất, quan hệ nào đó (phủ định miêu tả).
+ Phản bác một ý kiến, một nhận định (phủ định bác
bỏ).

Ngữ văn- Tiết 98

HÀNH ĐỘNG NÓI

Tiết 98. Hµnh

®éng nãi

I- Hành động nói là gì?

☺Đọc đoạn trích sau và trả lời câu hỏi:
Mẹ con Lí Thông đang ngủ, bỗng nghe có tiếng gọi cửa. Ngỡ là
hồn oan của Thạch Sanh hiện về, mẹ con hắn hoảng sợ, van lạy rối
rít. Khi Thạch Sanh vào nhà kể cho nghe chuyện giết chằn tinh,
chúng mới hoàn hồn nhưng Lí Thông bỗng nảy ra kế khác. Hắn nói :
- Con trăn ấy là của vua nuôi đã lâu. Nay em giết nó, tất không khỏi
bị tội chết. Thôi, bây giờ nhân trời chưa sáng em hãy trốn ngay đi.
Có chuyện gì để anh ở nhà lo liệu.
Thạch Sanh lại thật thà tin ngay. Chàng vội vã từ giã mẹ con Lí
Thông, trở về túp lều cũ dưới gốc đa, kiếm củi nuôi thân.

_ (1) Con trăn ấy là của
vua nuôi đã lâu. (2) Nay em
giết nó, tất không khỏi bị tội
chết. (3) Thôi, bây giờ nhân
trời chưa sáng em hãy trốn
ngay đi. (4) Có chuyện gì để
anh ở nhà lo liệu.

Đẩy
Thạch
Sanh đi
để mình
hưởng
lợi

1. Ví dụ:

Mẹ con Lí Thông đang ngủ, bỗng nghe có tiếng gọi cửa.
Ngỡ là hồn oan của Thạch Sanh hiện về, mẹ con hắn
hoảng sợ, van lạy rối rít. Khi Thạch Sanh vào nhà kể cho
nghe chuyện giết chằn tinh, chúng mới hoàn hồn nhưng
Lí Thông bỗng nảy ra kế khác. Hắn nói :
- Con trăn ấy là của vua nuôi đã lâu. Nay em giết nó, tất
không khỏi bị tội chết. Thôi, bây giờ nhân trời chưa sáng
em hãy trốn ngay đi. Có chuyện gì để anh ở nhà lo liệu.
Thạch Sanh lại thật thà tin ngay. Chàng vội vã từ giã
mẹ con Lí Thông, trở về túp lều cũ dưới gốc đa, kiếm
củi nuôi thân.

_ (1) Con trăn ấy là của
vua nuôi đã lâu. (2) Nay em
giết nó, tất không khỏi bị tội
chết. (3) Thôi, bây giờ nhân
trời chưa sáng em hãy trốn
ngay đi. (4) Có chuyện gì để
anh ở nhà lo liệu.
Lời nói

Có

Hành động nói

Đẩy
Thạch
Sanh đi
để mình
hưởng lợi

Mục đích

Tiết 96.

Hµnh ®éng nãi

I- Hành động nói là gì?
* Ghi nhí 1:

Hành động nói là hành động được
thực hiện
bằng lời nói nhằm mục đích nhất
định.

I- Hành động nói là gì?
1.Ví dụ:
2.Nhận xét:Hành động nói là hành động được thực
hiện bằng lời nói nhằm mục đích nhất định.

II-Một số kiểu hành động nói thường gặp:

Câu hỏi thảo luận

? Xác định mục đích trong mỗi câu nói
của Lí Thông ?

Lời của Lí Thông
Con trăn ấy là của vua nuôi đã lâu.
Nay em giết nó, tất không khỏi bị tội chết.
Thôi, bây giờ nhân trời chưa sáng em hãy trốn
ngay đi.
Có chuyện gì để anh ở nhà lo liệu.

Mục đích
Trình
bày
Đe dọa
Điều khiển

Hứa
hẹn

Ví dụ 2: Cái Tí chưa hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt
lại và hỏi bằng giọng luống cuống:
- Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu ?
Điểm thêm một “giây” nức nở, chị Dậu ngó con bằng cách
xót xa:
- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.
Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống như sét đánh bên tai, nó
liệng củ khoai vào rổ và òa lên khóc.
(...) Chừng như lúc nãy thấy bắt cả chó lớn, chó con, cái Tí
vẫn tưởng những con vật ấy sẽ đi thế mạng cho mình, cho nên
nó đã vững dạ ngồi im. Bây giờ nghe mẹ giục nó phải đi, nó
lại nhếch nhác, mếu khóc:
- U nhất định bán con đấy ư? U không cho con ở nhà nữa ư?
Khốn nạn thân con thế này! Trời ơi!...
( Ngô Tất Tố, Tắt đèn)

Hành động nói

Mục đích

- Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu ?
-Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn
Đoài.
-U nhất định bán con đấy ư ?

Báo tin
Hỏi

-U không cho con ở nhà nữa ư ?
-Khốn nạn thân con thế này!
Trời ơi!...

Hỏi

Hỏi

Bộc lộ cảm xúc

Ghi nhớ 2:
Hành động nói:

Mục đích:

* Hành động hỏi

Hỏi

* Hành động trình bày

Báo tin, kể, tả, nêu ý
kiến, dự đoán…
Cầu khiến, đe dọa, thách
thức…
Hứa hẹn

* Hành động điều khiển
* Hành động hứa hẹn
* Hành động bộc lộ cảm
xúc

Bộc lộ cảm xúc

Lời của cá vàng
rở
i.
t
¬
i
l·o thả tô
g
.¤n phúc i.
)
1
g,
(
n
ơ
ô
h
sin iển kh n ơn ợc.
g
Ôn về b in đề g đư
)
2
(
ẽ x ì cũn
s
i
)Tô uốn g
3
(
(
m
ông

Hành động
Câu 1

Mục đích
Bộc lộ cảm xúc

Câu 2

Điều khiển

Câu 3

Hứa hẹn

III*Luyện tập:
Bài tập 1

Trần Quốc Tuấn viết Hịch tướng sĩ nhằm
mục đích gì? Hãy xác định mục đích nói
của hành động nói thể hiện ở một số câu
trong bài hịch và vai trò của câu ấy đối
với việc thực hiện mục đích chung.

Bài tập 2
a
/

Hành động nói

Bác trai đã khá rồi chứ?

Mục đích
Hành động hỏi

Hành động trình
bày.
Này, bảo bác ấy….cho hoàn hồn. Hành động điều
khiển- Trình bày
Vâng, cháu cũng đã nghĩ…còn gì. Hứa hẹn- Trình bày
(bộc lộ cảm xúc).
Thế thì phải giục…rồi đấy.
Hành động điều
khiển
Cảm ơn cụ…vẫn mỏi mệt lắm.

Bài tập 2
b
/

Hành động nói

Đây là Trời có ý phó thác cho
minh công làm việc lớn.
Chúng tôi nguyện…báo đền Tổ
quốc

Mục đích
Hành động trình
bày
Hành động hứa
hẹn

Bài tập 2
c/
Hành động nói
- Cậu Vàng đi đời rồi ông giáo ạ!

Mục đích

- Cụ bán rồi?

Báo tin (trình
bày)
Hỏi

- Bán rồi! Họ vừa bắt xong

Trình bày

- Thế họ cho bắt à?

Hỏi

- Khốn nạn…ơi! …dốc ngược nó
lên

Bộc lộ cảm xúc- Trình
bày

Bài tập 3
Hành động nói

Mục đích

- Anh phải hứa với em…

Điều khiển

- Anh hứa đi.

Điều khiển

-Anh xin hứa

Hứa hẹn

Không phải câu có từ
“hứa” bao giờ cũng
thực hiện hành động
hứa hẹn.

Bài tập bổ sung :

*Xác định kiểu hành
động nói trong cuộc
đối thoại sau?
Lan: -Cô giáo nhắc cả
lớp mình chiều nay→điBáo tin (trình bày)
lao
động
→ Hỏi
Hoa:- Mấy giờ?
→ Thông báo (trình

* Viết một đoạn văn
ngắn (chủ đề tự chọn)
trong đó có sử dụng các
kiểu hành động nói vừa
học.

Công việc về nhà:
• Nắm được hành động nói và các kiểu hành động nói.
• Làm các bài tập.
• Chuẩn bị phần tiếp theo:

“Trả bài Tập làm văn số 5”
soạn bài : “Nước Đại Việt ta” (Nguyễn Trãi)